تقویم نجومی شش ماه آینده: از ۲۹ اردیبهشت تا ۳۰ آبان ۱۴۰۵

تقویم نجومی شش ماه آینده: از ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۵ تا ۳۰ آبان ۱۴۰۵

راهنمای جامع رصد آسمان شب ایران با ذکر احتمال رویدادها

چکیده: در این مقاله، تمام رویدادهای نجومی قابل رصد در ایران از امروز (۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۵) تا پایان آبان ماه را با ذکر درصد احتمال و درجه قطعیت هر پدیده بررسی می‌کنیم. این تقویم بر اساس داده‌های NASA، ESA، IMO و مبانی محاسباتی زیج ایلخانی خواجه نصیرالدین طوسی تدوین شده است.

فهرست مطالب

 ۱. مقدمه: از زیج‌های باستانی تا محاسبات مدرن

۲. راهنمای استفاده از این تقویم

۳. تقویم رویدادهای اردیبهشت ۱۴۰۵

۴. تقویم رویدادهای خرداد ۱۴۰۵

۵. تقویم رویدادهای تیر ۱۴۰۵

۶. تقویم رویدادهای مرداد ۱۴۰۵

۷. تقویم رویدادهای شهریور ۱۴۰۵

۸. تقویم رویدادهای مهر ۱۴۰۵

۹. تقویم رویدادهای آبان ۱۴۰۵

۱۰. بارش‌های شهابی با درصد احتمال رصد موفق

۱۱. وضعیت سیارات در شش ماه آینده

۱۲. دنباله‌دارها و سیارک‌های نزدیک به زمین با احتمال رویت

۱۳. پدیده‌های خاص و احتمالی با درصد وقوع

۱۴. راهنمای رصد در ایران

۱۵. واژه‌نامه اصطلاحات نجومی

۱۶. پرسش‌های متداول (FAQ)

۱۷. جمع‌بندی نهایی

## ۱. مقدمه: از زیج‌های باستانی تا محاسبات مدرن

اخترشناسی در ایران پیشینه‌ای چندهزارساله دارد. در دوران باستان، اخترشناسان ایرانی حرکات اجرام آسمانی را با دقت چشمگیری ثبت می‌کردند و از آن‌ها برای تدوین گاه‌شماری و پیش‌بینی پدیده‌های سماوی بهره می‌بردند. در دوران اسلامی، این دانش به اوج خود رسید. خواجه نصیرالدین طوسی (۵۹۷-۶۷۲ هجری قمری) با تأسیس رصدخانه مراغه و تدوین زیج ایلخانی در حدود سال ۶۷۰ هجری قمری، گامی بلند در ثبت حرکات کواکب برداشت.

زیج ایلخانی جداولی دقیق از موقعیت سیارات، ماه، و خورشید ارائه می‌داد و حرکت واقعی کواکب — اعم از حرکت مستقیم (استقامت) و حرکت بازگشتی (رجعت) — را با روش‌های هندسی و مثلثاتی محاسبه می‌کرد. در این زیج، پدیده‌های «ایستایی» (توقف ظاهری سیاره پیش از تغییر جهت)، «مقارنه» (اجتماع دو جرم در یک طول دایرة‌البروجی)، «مقابله» (قرار گرفتن سیاره در نقطه مقابل خورشید)، و «گرفتگی» (خسوف و کسوف) با دقت قابل توجهی محاسبه می‌شدند. این زیج تا قرن‌ها مرجع محاسبات نجومی در سراسر جهان از چین تا اروپا بود.

امروزه، با بهره‌گیری از تلسکوپ‌های فضایی هابل و جیمز وب، کاوشگرهای بین‌سیاره‌ای، و مدل‌های پیشرفته ریاضی، می‌توانیم رویدادهای آسمانی را با دقتی باورنکردنی پیش‌بینی کنیم. قطعیت ۱۰۰٪ برای رویدادهایی مانند مقارنه‌ها، مقابله‌ها، و گرفتگی‌ها وجود دارد، زیرا این پدیده‌ها حاصل مکانیک مداری دقیق هستند. با این حال، پدیده‌هایی مانند بارش‌های شهابی، درخشندگی دنباله‌دارها، و فوران‌های ستاره‌ای همچنان با درصد احتمال همراه هستند.

هدف این مقاله ارائه یک تقویم نجومی جامع، دقیق، و کاربردی برای علاقه‌مندان به رصد آسمان در ایران است که در آن، هر رویداد با درصد احتمال وقوع یا موفقیت در رصد همراه است.

## ۲. راهنمای استفاده از این تقویم

تمامی زمان‌ها بر اساس ساعت رسمی ایران (IRST) محاسبه شده‌اند. ساعت رسمی ایران از اول فروردین تا پایان شهریور برابر با UTC+4:30 و از ابتدای مهرماه با بازگشت یک ساعته، برابر با UTC+3:30 است. این تغییر ساعت در بخش رویدادهای شهریور ۱۴۰۵ یادآوری شده است.

برای هر رویداد، درصد احتمال به این معناست:

- ۱۰۰٪: رویداد قطعی است و محاسبات مداری وقوع آن را تضمین می‌کند.

- ۹۰-۹۹٪: رویداد قطعی است اما شرایط رصدی (مانند وضعیت ماه یا آب‌وهوا) می‌تواند بر کیفیت دید تأثیر بگذارد.

- ۷۰-۸۹٪: احتمال بالای وقوع یا رویت‌پذیری، با اندکی عدم قطعیت در شدت پدیده.

- ۵۰-۶۹٪: احتمال متوسط. پدیده ممکن است رخ دهد اما عوامل متعددی در کیفیت آن نقش دارند.

- زیر ۵۰٪: احتمال پایین. این پدیده‌ها نادر، غیرقابل پیش‌بینی دقیق، یا وابسته به شرایط خاص هستند.

## ۳. تقویم رویدادهای اردیبهشت ۱۴۰۵ (پایان ماه)

۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۵ (۱۹ مه ۲۰۲۶) — مقارنه زهره و ماه. احتمال رویت: ۱۰۰٪. این رویداد کاملاً قطعی است. پس از غروب خورشید، هلال ماه و سیاره ناهید (زهره) در افق غربی در کنار یکدیگر دیده می‌شوند. فاصله ظاهری این دو جرم حدود ۲ درجه خواهد بود و با چشم غیرمسلح منظره‌ای بسیار زیبا خلق می‌کنند. دوربین دوچشمی می‌تواند جزئیات هلال ماه را آشکار کند. بهترین زمان رصد: ۳۰ تا ۶۰ دقیقه پس از غروب خورشید.

۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۵ (۱۹ مه ۲۰۲۶) — عبور سیارک 2026 JH2 از نزدیکی زمین. احتمال عبور: ۱۰۰٪. احتمال خطر: ۰٪. این سیارک تازه‌کشف‌شده با قطر تقریبی ۱۵ تا ۳۰ متر، در ساعت ۲۲:۰۰ به وقت جهانی (۰۲:۳۰ بامداد ۳۰ اردیبهشت به وقت تهران) از فاصله تقریبی ۹۱,۰۰۰ کیلومتری زمین عبور می‌کند. این فاصله حدود یک‌چهارم فاصله زمین تا ماه است. مسیر عبور آن کاملاً ایمن بوده و هیچ خطری برای زمین ندارد. سیارک با قدر حدود ۱۵ بسیار کم‌نورتر از آن است که با تلسکوپ‌های آماتوری دیده شود.

۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۵ (۲۰ مه ۲۰۲۶) — مقارنه ماه و مشتری. احتمال رویت: ۱۰۰٪. شامگاه این روز، هلال ماه در کنار سیاره هرمز (مشتری) قرار می‌گیرد. مشتری با قدر حدود -۲.۰ درخشان‌ترین جرم آسمان پس از ماه و زهره خواهد بود. با یک دوربین دوچشمی ساده می‌توان چهار قمر گالیله‌ای مشتری (آیو، اروپا، گانیمد، و کالیستو) را به صورت نقاطی نورانی در اطراف سیاره مشاهده کرد.

۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵ (۲۱ مه ۲۰۲۶) — مقارنه ماه و ستاره قلب‌الاسد. احتمال رویت: ۱۰۰٪. ماه در کنار ستاره قلب‌الاسد (Regulus)، درخشان‌ترین ستاره صورت فلکی اسد (شیر)، قرار می‌گیرد. این ستاره با قدر ۱.۴ یکی از درخشان‌ترین ستارگان آسمان است و رنگ سفید-آبی آن در کنار نور ماه منظره‌ای زیبا می‌سازد. 

## ۴. تقویم رویدادهای خرداد ۱۴۰۵

۱ خرداد ۱۴۰۵ (۲۲ مه ۲۰۲۶) — ماه در حضیض (نزدیک‌ترین فاصله به زمین). احتمال: ۱۰۰٪. ماه در فاصله تقریبی ۳۶۳,۰۰۰ کیلومتری زمین قرار می‌گیرد. در این حالت، قرص ماه حدود ۱۴٪ بزرگ‌تر از زمانی است که در اوج (دورترین فاصله) قرار دارد. اگرچه این تفاوت با چشم غیرمسلح چندان محسوس نیست، اما در عکاسی نجومی قابل تشخیص است.

۵ خرداد ۱۴۰۵ (۲۶ مه ۲۰۲۶) — مقارنه ماه و قلب‌العقرب. احتمال رویت: ۱۰۰٪. ماه در کنار ستاره غول سرخ قلب‌العقرب (Antares) در صورت فلکی عقرب قرار می‌گیرد. قلب‌العقرب پانزدهمین ستاره درخشان آسمان با قدر ۱.۰ است و رنگ قرمز-نارنجی آن در تضاد با نور سفید ماه، ترکیبی تماشایی می‌سازد.

۶ خرداد ۱۴۰۵ (۲۷ مه ۲۰۲۶) — مقارنه ماه و زحل. احتمال رویت: ۱۰۰٪. نیمه‌شب، ماه و سیاره کیوان (زحل) در کنار یکدیگر دیده می‌شوند. زحل با قدر ۰.۶ با چشم غیرمسلح قابل مشاهده است. با یک تلسکوپ کوچک (قطر دهانه ۷۰ میلی‌متر یا بیشتر)، حلقه‌های زحل به وضوح دیده می‌شوند. این رویداد فرصتی عالی برای عکاسی نجومی از ماه و زحل در یک قاب است.

۱۰ خرداد ۱۴۰۵ (۳۱ مه ۲۰۲۶) — ماه آبی فصلی (Blue Moon). احتمال: ۱۰۰٪. این دومین ماه کامل در یک فصل نجومی است. اصطلاح «ماه آبی» ربطی به رنگ ماه ندارد و صرفاً به نادر بودن نسبی این پدیده اشاره دارد (هر ۲ تا ۳ سال یک بار). ماه کامل در این تاریخ، به دلیل نزدیکی به زمان حضیض، کمی بزرگ‌تر از ماه کامل معمولی دیده خواهد شد.

۱۳ خرداد ۱۴۰۵ (۳ ژوئن ۲۰۲۶) — عطارد در اوج شرقی. احتمال رویت: ۹۵٪. سیاره تیر (عطارد) به بیشترین فاصله زاویه‌ای خود از خورشید (حدود ۲۴ درجه) می‌رسد. این بهترین زمان برای رصد عطارد در آسمان شامگاهی است. حدود ۴۵ دقیقه پس از غروب خورشید، عطارد در افق غربی-شمال غربی با قدر حدود ۰.۴ دیده می‌شود. احتمال ۹۵٪ به دلیل حساسیت به شرایط جوی و افق باز است.

۱۷ خرداد ۱۴۰۵ (۷ ژوئن ۲۰۲۶) — مقارنه ماه و نپتون. احتمال رویت: ۱۰۰٪ برای وقوع، ۳۰٪ برای رصد آماتوری. ماه و سیاره نپتون در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند، اما نپتون با قدر ۷.۸ با چشم غیرمسلح دیده نمی‌شود. برای مشاهده آن به تلسکوپی با قطر دهانه حداقل ۱۵۰ میلی‌متر نیاز است. نپتون به صورت نقطه‌ای کوچک با رنگ آبی-سبز در نزدیکی ماه دیده خواهد شد.

۱۸ خرداد ۱۴۰۵ (۸ ژوئن ۲۰۲۶) — مقارنه زهره و ستاره قلب‌الاسد. احتمال رویت: ۱۰۰٪. شامگاه این روز، سیاره ناهید (زهره) — درخشان‌ترین سیاره آسمان — با فاصله ظاهری کمتر از ۲ درجه از کنار ستاره قلب‌الاسد (Regulus) عبور می‌کند. زهره با قدر -۴.۲ حدود ۱۰۰ برابر درخشان‌تر از قلب‌الاسد (قدر ۱.۴) است. تضاد درخشندگی این دو جرم، منظره‌ای خیره‌کننده در افق غربی می‌سازد.

۲۱ خرداد ۱۴۰۵ (۱۱ ژوئن ۲۰۲۶) — مقارنه سه‌گانه ماه، مشتری، و خوشه ستاره‌ای M44 (کندوی عسل). احتمال رویت: ۱۰۰٪. یکی از رویدادهای تماشایی سال. ماه، سیاره هرمز (مشتری)، و خوشه ستاره‌ای باز M44 (کندوی عسل) در صورت فلکی خرچنگ، مثلثی زیبا در آسمان شامگاهی تشکیل می‌دهند. خوشه M44 با چشم غیرمسلح به صورت لکه‌ای مه‌آلود دیده می‌شود، اما با دوربین دوچشمی، ده‌ها ستاره درخشان در آن قابل مشاهده است.

۲۴ خرداد ۱۴۰۵ (۱۴ ژوئن ۲۰۲۶) — مقارنه خورشید و عطارد (مقارنه خارجی). احتمال: ۱۰۰٪. سیاره تیر (عطارد) دقیقاً در پشت خورشید قرار می‌گیرد. این رویداد قابل رصد نیست، اما از نظر نجومی اهمیت دارد. پس از این تاریخ، عطارد به تدریج از خورشید فاصله گرفته و در اواخر تیرماه در آسمان صبحگاهی ظاهر خواهد شد.

۲۸ خرداد ۱۴۰۵ (۱۸ ژوئن ۲۰۲۶) — ماه در اوج (دورترین فاصله از زمین). احتمال: ۱۰۰٪. ماه در فاصله تقریبی ۴۰۵,۰۰۰ کیلومتری زمین قرار می‌گیرد. قرص ماه حدود ۱۴٪ کوچک‌تر از زمان حضیض دیده می‌شود. ماه کامل بعدی که در نزدیکی این تاریخ رخ دهد، «ماه کوچک» (Micromoon) نامیده می‌شود.

۳۱ خرداد ۱۴۰۵ (۲۱ ژوئن ۲۰۲۶) — انقلاب تابستانی. احتمال: ۱۰۰٪. در ساعت ۱۵:۵۴ به وقت تهران، خورشید به بالاترین میل شمالی خود (۲۳.۵ درجه) می‌رسد. این بلندترین روز سال در نیمکره شمالی و شروع رسمی فصل تابستان است. طول روز در تهران حدود ۱۴ ساعت و ۳۵ دقیقه خواهد بود.

## ۵. تقویم رویدادهای تیر ۱۴۰۵

۱ تیر ۱۴۰۵ (۲۲ ژوئن ۲۰۲۶) — ایستایی زحل و آغاز حرکت بازگشتی. احتمال: ۱۰۰٪. سیاره کیوان (زحل) در آسمان متوقف شده و سپس مسیر ظاهری خود را معکوس می‌کند. این پدیده که در زیج ایلخانی با دقت محاسبه می‌شد، ناشی از اختلاف سرعت مداری زمین و زحل است. در این زمان، زحل برای چند روز در یک نقطه ثابت به نظر می‌رسد.

۴ تیر ۱۴۰۵ (۲۵ ژوئن ۲۰۲۶) — مقارنه ماه و قلب‌العقرب. احتمال رویت: ۱۰۰٪. دومین مقارنه ماه با ستاره غول سرخ قلب‌العقرب در این بازه. این بار، فاصله ظاهری کمی بیشتر از مقارنه قبلی (۵ خرداد) خواهد بود.

۸ تیر ۱۴۰۵ (۲۹ ژوئن ۲۰۲۶) — مقابله پلوتو. احتمال: ۱۰۰٪ برای وقوع، ۵٪ برای رصد آماتوری. سیاره کوتوله پلوتو در نقطه مقابل خورشید نسبت به زمین قرار می‌گیرد. این نزدیک‌ترین فاصله پلوتو با زمین است، اما با قدر ۱۴.۴، حتی در این زمان نیز با تلسکوپ‌های معمولی آماتوری قابل مشاهده نیست. تنها تلسکوپ‌های با قطر دهانه ۲۵۰ میلی‌متر به بالا و در آسمان بسیار تاریک امکان رصد آن را فراهم می‌کنند. برای ۹۵٪ رصدگران آماتور، این رویداد صرفاً جنبه نظری دارد.

۱۰ تیر ۱۴۰۵ (۱ ژوئیه ۲۰۲۶) — مقارنه ماه و زحل. احتمال رویت: ۱۰۰٪. دومین مقارنه ماه و کیوان در این بازه زمانی. زحل در حال نزدیک‌شدن به زمان مقابله خود (اوایل شهریور) است و به تدریج درخشان‌تر می‌شود.

۱۷ تیر ۱۴۰۵ (۸ ژوئیه ۲۰۲۶) — مقارنه زهره و مشتری. احتمال رویت: ۱۰۰٪. یکی از مهم‌ترین رویدادهای سال. شامگاه این روز، دو جرم بسیار درخشان آسمان — ناهید (زهره) و هرمز (مشتری) — با فاصله ظاهری کمتر از ۱ درجه (حدود دو برابر قطر ماه کامل) در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند. زهره با قدر -۴.۳ و مشتری با قدر -۲.۱ ترکیبی خیره‌کننده در افق غربی می‌سازند. این رویداد با چشم غیرمسلح کاملاً دیدنی است و فرصتی استثنایی برای عکاسی نجومی با ترکیب دو سیاره درخشان در یک قاب.

۲۲ تیر ۱۴۰۵ (۱۳ ژوئیه ۲۰۲۶) — عبور زهره از کنار قلب‌الاسد. احتمال رویت: ۱۰۰٪. سیاره ناهید از فاصله ۱.۵ درجه‌ای ستاره قلب‌الاسد عبور می‌کند. این دومین مقارنه زهره با این ستاره در این فصل است (نخستین آن ۱۸ خرداد بود).

۲۵ تیر ۱۴۰۵ (۱۶ ژوئیه ۲۰۲۶) — ماه در حضیض. احتمال: ۱۰۰٪. ماه بار دیگر به نزدیک‌ترین فاصله خود از زمین می‌رسد. این حضیض با فاصله تقریبی ۳۶۸,۰۰۰ کیلومتر، اندکی دورتر از حضیض خرداد ماه است.

۲۸ تیر ۱۴۰۵ (۱۹ ژوئیه ۲۰۲۶) — شروع فعالیت بارش شهابی دلتا دلوی جنوبی. احتمال فعالیت: ۱۰۰٪. احتمال رصد موفق: ۷۰٪. این بارش شهابی از امروز فعال می‌شود و تا ۲۲ مرداد ادامه دارد. نرخ ساعتی در این تاریخ هنوز کم است (حدود ۵ شهاب در ساعت) و به تدریج افزایش می‌یابد.

## ۶. تقویم رویدادهای مرداد ۱۴۰۵

۲ مرداد ۱۴۰۵ (۲۴ ژوئیه ۲۰۲۶) — مقارنه ماه و زحل. احتمال رویت: ۱۰۰٪. سومین مقارنه ماه و کیوان در سال. زحل اکنون بسیار به زمان مقابله خود نزدیک شده و درخشان‌تر از همیشه است.

۶ مرداد ۱۴۰۵ (۲۸ ژوئیه ۲۰۲۶) — ایستایی عطارد و آغاز حرکت بازگشتی. احتمال: ۱۰۰٪. سیاره تیر (عطارد) در آسمان متوقف شده و مسیر ظاهری خود را معکوس می‌کند. این پدیده حدود ۳ هفته طول می‌کشد. عطارد در این زمان در آسمان صبحگاهی قابل مشاهده است.

۸ مرداد ۱۴۰۵ (۳۰ ژوئیه ۲۰۲۶) — اوج بارش شهابی دلتا دلوی جنوبی. احتمال وقوع: ۱۰۰٪. احتمال رصد موفق: ۶۵٪. این بارش در نیمکره جنوبی بهتر دیده می‌شود، اما در ایران نیز قابل رصد است. نرخ ساعتی سرسویی (ZHR) حدود ۲۵ شهاب در ساعت است. ماه در وضعیت تربیع اول قرار دارد و نیمه شب غروب می‌کند، بنابراین نیمه دوم شب (پس از نیمه شب تا سپیده دم) برای رصد مناسب‌تر است. احتمال ۶۵٪ به دلیل نرخ نسبتاً پایین شهاب‌ها و تأثیر آلودگی نوری شهرهاست.

۱۴ مرداد ۱۴۰۵ (۵ اوت ۲۰۲۶) — مقارنه ماه و عطارد. احتمال رویت: ۱۰۰٪ برای وقوع، ۷۵٪ برای رصد موفق. شامگاه این روز، هلال بسیار باریک ماه (در آستانه ماه نو) در کنار سیاره تیر در افق غربی دیده می‌شود. عطارد با قدر ۰.۵ نسبتاً کم‌نور است و برای دیدن آن به افق کاملاً باز و آسمان صاف نیاز است.

۱۵ مرداد ۱۴۰۵ (۶ اوت ۲۰۲۶) — مقارنه ماه و زهره. احتمال رویت: ۱۰۰٪. هلال ماه نو در کنار سیاره ناهید درخشان در افق غربی. این رویداد همیشه تماشایی است و برای عکاسی نجومی بسیار مناسب.

۱۶ مرداد ۱۴۰۵ (۷ اوت ۲۰۲۶) — مقارنه ماه و مشتری. احتمال رویت: ۱۰۰٪. هلال ماه در کنار سیاره هرمز در آسمان شامگاهی. فاصله ظاهری این دو جرم حدود ۳ درجه خواهد بود.

۲۱ مرداد ۱۴۰۵ (۱۲ اوت ۲۰۲۶) — خورشیدگرفتگی کامل (کسوف کلی). احتمال وقوع: ۱۰۰٪. احتمال رویت در ایران: ۱۵٪ (فقط شمال غرب). این خورشیدگرفتگی کامل یکی از مهم‌ترین رویدادهای نجومی سال است. مسیر گرفت کامل از شمال روسیه، گرینلند، ایسلند، و اسپانیا عبور می‌کند. متأسفانه ایران در مسیر گرفت کامل قرار ندارد. در شمال غربی‌ترین نقاط ایران (مانند ماکو و خوی)، خورشیدگرفتگی جزئی با درصد بسیار پایین (حدود ۵-۱۰٪ پوشیدگی) قابل مشاهده خواهد بود. در تهران و سایر نقاط ایران، این گرفتگی اساساً قابل توجه نیست. برای مشاهده خورشیدگرفتگی جزئی، حتماً از فیلترهای مخصوص خورشیدی استفاده کنید — نگاه مستقیم به خورشید حتی در زمان گرفتگی جزئی می‌تواند به آسیب جدی و دائمی چشم منجر شود.

۲۲ مرداد ۱۴۰۵ (۱۳ اوت ۲۰۲۶) — اوج بارش شهابی برساوشی (پرساوشی). احتمال وقوع: ۱۰۰٪. احتمال رصد موفق: ۹۰٪. این مهم‌ترین و بهترین بارش شهابی سال است. نرخ ساعتی سرسویی (ZHR) تا ۱۰۰ شهاب در ساعت پیش‌بینی می‌شود. شرایط رصدی امسال فوق‌العاده است: ماه در وضعیت هلال کاهنده قرار دارد (فقط ۲ روز تا ماه نو) و نور مزاحم آن بسیار کم است. بهترین زمان رصد: از نیمه شب تا سپیده دم. کانون بارش در صورت فلکی برساوش (پرسئوس) در شمال شرق آسمان قرار دارد. برای بهترین تجربه، به محلی دور از آلودگی نوری شهرها بروید.

۲۴ مرداد ۱۴۰۵ (۱۵ اوت ۲۰۲۶) — مقارنه ماه و مریخ. احتمال رویت: ۱۰۰٪. سحرگاه این روز، هلال ماه در کنار سیاره بهرام (مریخ) در افق شرقی دیده می‌شود. مریخ با رنگ سرخ خود به راحتی قابل تشخیص است.

۲۸ مرداد ۱۴۰۵ (۱۹ اوت ۲۰۲۶) — ماه در حضیض. احتمال: ۱۰۰٪. سومین حضیض ماه در این بازه زمانی.

## ۷. تقویم رویدادهای شهریور ۱۴۰۵

۱ شهریور ۱۴۰۵ (۲۳ اوت ۲۰۲۶) — مقابله زحل (کیوان). احتمال: ۱۰۰٪. سیاره کیوان در نقطه مقابل خورشید نسبت به زمین قرار می‌گیرد. این بهترین زمان سال برای رصد زحل است. این سیاره در تمام طول شب (از غروب تا طلوع) در آسمان دیده می‌شود، به بیشترین درخشندگی خود (قدر ۰.۴) می‌رسد، و حلقه‌های آن با زاویه مناسب نسبت به زمین قرار دارند. با یک تلسکوپ کوچک (قطر دهانه ۷۰ میلی‌متر)، حلقه‌های زحل و شکاف کاسینی بین آن‌ها به وضوح قابل مشاهده است. بزرگ‌ترین قمر زحل، تیتان، نیز با تلسکوپ به صورت نقطه‌ای نورانی در نزدیکی سیاره دیده می‌شود.

۶ شهریور ۱۴۰۵ (۲۸ اوت ۲۰۲۶) — ماه‌گرفتگی جزئی (خسوف جزئی). احتمال وقوع: ۱۰۰٪. احتمال رویت در ایران: ۹۵٪. این ماه‌گرفتگی جزئی در ایران قابل مشاهده است. بخشی از قرص ماه (حدود ۲۰-۲۵٪) در سایه زمین فرو می‌رود و تاریک می‌شود. زمان‌های تقریبی برای تهران: شروع گرفتگی جزئی حدود ساعت ۰۴:۰۰ بامداد، اوج گرفتگی حدود ۰۵:۱۵، پایان گرفتگی جزئی حدود ۰۶:۳۰. این رویداد با چشم غیرمسلح قابل مشاهده است، اما دوربین دوچشمی یا تلسکوپ کوچک جزئیات بیشتری را آشکار می‌کند.

۷ شهریور ۱۴۰۵ (۲۹ اوت ۲۰۲۶) — مقارنه ماه و عطارد. احتمال رویت: ۱۰۰٪ برای وقوع، ۶۰٪ برای رصد موفق. سحرگاه، هلال صبحگاهی ماه در کنار سیاره تیر در افق شرقی دیده می‌شود. عطارد با قدر ۰.۲ نسبتاً کم‌نور است و به افق باز و آسمان صاف نیاز دارد.

۱۳ شهریور ۱۴۰۵ (۴ سپتامبر ۲۰۲۶) — مقارنه ماه و زهره. احتمال رویت: ۱۰۰٪. هلال ماه شامگاهی در کنار سیاره ناهید درخشان. این رویداد همواره یکی از زیباترین مناظر آسمان است.

۱۷ شهریور ۱۴۰۵ (۸ سپتامبر ۲۰۲۶) — مقارنه ماه و مشتری. احتمال رویت: ۱۰۰٪. شامگاه، هلال ماه در کنار سیاره هرمز. فاصله ظاهری حدود ۴ درجه.

۱۸ شهریور ۱۴۰۵ (۹ سپتامبر ۲۰۲۶) — اختفای ستاره قلب‌العقرب توسط ماه. احتمال وقوع: ۱۰۰٪. احتمال رویت در ایران: ۸۰٪ (وابسته به موقعیت جغرافیایی). ماه از مقابل ستاره غول سرخ قلب‌العقرب (Antares) عبور می‌کند و آن را برای مدتی (حدود یک ساعت) پنهان می‌سازد. این پدیده که «اختفا» نام دارد، با تلسکوپ یا دوربین دوچشمی به خوبی قابل مشاهده است. زمان دقیق این رویداد برای هر شهر متفاوت است و بهتر است با نرم‌افزارهای نجومی بررسی شود.

۲۲ شهریور ۱۴۰۵ (۱۳ سپتامبر ۲۰۲۶) — ماه در حضیض. احتمال: ۱۰۰٪. چهارمین حضیض ماه در این بازه.

۳۱ شهریور ۱۴۰۵ (۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶) — اعتدال پاییزی و تغییر ساعت رسمی. احتمال: ۱۰۰٪. در ساعت ۰۳:۳۵ بامداد به وقت تهران، خورشید از صفحه استوای سماوی عبور می‌کند. این لحظه، شروع رسمی فصل پاییز در نیمکره شمالی است. طول روز و شب تقریباً برابر می‌شود (هر کدام حدود ۱۲ ساعت). همچنین، ساعت رسمی ایران در ساعت ۲۴:۰۰ این روز یک ساعت به عقب کشیده می‌شود (از UTC+4:30 به UTC+3:30). از فردا (۱ مهر)، زمان‌ها بر اساس ساعت جدید محاسبه می‌شوند.

## ۸. تقویم رویدادهای مهر ۱۴۰۵

۴ مهر ۱۴۰۵ (۲۶ سپتامبر ۲۰۲۶) — مقابله نپتون. احتمال: ۱۰۰٪ برای وقوع، ۲۵٪ برای رصد آماتوری. دورترین سیاره منظومه شمسی در نقطه مقابل خورشید قرار می‌گیرد. نپتون با قدر ۷.۸ با چشم غیرمسلح قابل مشاهده نیست. برای رصد آن به تلسکوپی با قطر دهانه حداقل ۱۵۰ میلی‌متر و آسمان تاریک نیاز است. نپتون به صورت نقطه‌ای کوچک با رنگ آبی-سبز در صورت فلکی حوت (ماهی) دیده می‌شود.

۱۲ مهر ۱۴۰۵ (۴ اکتبر ۲۰۲۶) — مقابله زحل (دومین اوج). احتمال: ۱۰۰٪. زحل همچنان در نزدیکی نقطه مقابله و در درخشان‌ترین حالت سال قرار دارد. این زمان برای رصد حلقه‌های زحل ایده‌آل است.

۱۷ مهر ۱۴۰۵ (۹ اکتبر ۲۰۲۶) — اوج بارش شهابی ربعی (Draconids). احتمال وقوع: ۱۰۰٪. احتمال رصد موفق: ۷۰٪. این بارش شهابی ویژه، نرخ ساعتی متغیری دارد. در سال‌های عادی، ZHR حدود ۱۰-۲۰ است، اما گاهی به ۱۰۰ یا حتی ۵۰۰ شهاب در ساعت می‌رسد (طوفان شهابی). امسال، ماه در وضعیت ماه نو قرار دارد و آسمان کاملاً تاریک است. اگر طوفان شهابی رخ دهد (احتمال ۱۵٪)، شرایط رصدی ایده‌آل خواهد بود. کانون بارش در صورت فلکی تنین (اژدها) در نزدیکی سرسو (zenith) قرار دارد. بهترین زمان رصد: تمام طول شب، با اوج در ساعات اولیه شب.

۲۱ مهر ۱۴۰۵ (۱۳ اکتبر ۲۰۲۶) — مقارنه ماه و زحل. احتمال رویت: ۱۰۰٪. هلال ماه فزاینده در کنار سیاره کیوان در آسمان شامگاهی.

۲۳ مهر ۱۴۰۵ (۱۵ اکتبر ۲۰۲۶) — مقارنه ماه و نپتون. احتمال رویت: ۱۰۰٪ برای وقوع، ۲۰٪ برای رصد آماتوری. ماه در کنار نپتون، اما نپتون بسیار کم‌نورتر از آن است که با چشم غیرمسلح دیده شود.

۲۴ مهر ۱۴۰۵ (۱۶ اکتبر ۲۰۲۶) — ماه در حضیض. احتمال: ۱۰۰٪. پنجمین حضیض ماه.

۲۸ مهر ۱۴۰۵ (۲۰ اکتبر ۲۰۲۶) — مقارنه ماه و مشتری. احتمال رویت: ۱۰۰٪. نیمه‌شب، ماه در کنار سیاره هرمز.

۲۹ مهر ۱۴۰۵ (۲۱ اکتبر ۲۰۲۶) — اوج بارش شهابی جباری (Orionids). احتمال وقوع: ۱۰۰٪. احتمال رصد موفق: ۷۵٪. این بارش، بقایای دنباله‌دار مشهور هالی است. نرخ ساعتی سرسویی (ZHR) حدود ۲۰ شهاب در ساعت است، اما شهاب‌های آن سریع و اغلب با ردپای درخشان هستند. ماه در وضعیت نزدیک به تربیع اول است و حدود نیمه شب غروب می‌کند. بنابراین، نیمه دوم شب (پس از نیمه شب تا سپیده دم) بهترین زمان رصد است. کانون بارش در صورت فلکی جبار (شکارچی) قرار دارد.

## ۹. تقویم رویدادهای آبان ۱۴۰۵

۱ آبان ۱۴۰۵ (۲۳ اکتبر ۲۰۲۶) — مقارنه زهره و قلب‌العقرب. احتمال رویت: ۱۰۰٪. سحرگاه، سیاره ناهید درخشان (قدر -۴.۴) در کنار ستاره غول سرخ قلب‌العقرب (قدر ۱.۰) در افق شرقی دیده می‌شود. تضاد رنگ و درخشندگی این دو جرم، منظره‌ای بسیار زیبا می‌سازد.

۸ آبان ۱۴۰۵ (۳۰ اکتبر ۲۰۲۶) — مقارنه ماه و مریخ. احتمال رویت: ۱۰۰٪. شامگاه، هلال ماه در کنار سیاره بهرام با رنگ سرخ مشخص خود. فاصله ظاهری حدود ۳ درجه. این رویداد با چشم غیرمسلح کاملاً دیدنی است.

۱۱ آبان ۱۴۰۵ (۲ نوامبر ۲۰۲۶) — مقارنه مریخ و مشتری. احتمال رویت: ۱۰۰٪. سحرگاه، دو سیاره پرنور بهرام (مریخ) و هرمز (مشتری) در کنار یکدیگر در افق شرقی دیده می‌شوند. فاصله ظاهری آن‌ها حدود ۱.۵ درجه است. مریخ با رنگ سرخ و مشتری با رنگ سفید-کرم، ترکیبی جذاب می‌سازند.

۱۲ آبان ۱۴۰۵ (۳ نوامبر ۲۰۲۶) — ایستایی اورانوس و آغاز حرکت بازگشتی. احتمال: ۱۰۰٪. سیاره اورانوس در آسمان متوقف شده و مسیر ظاهری خود را معکوس می‌کند. این پدیده با تلسکوپ قابل پیگیری است.

۱۸ آبان ۱۴۰۵ (۹ نوامبر ۲۰۲۶) — مقارنه ماه و زهره. احتمال رویت: ۱۰۰٪. سحرگاه، هلال ماه در کنار سیاره ناهید درخشان در افق شرقی. این رویداد صبحگاهی برای سحرخیزان تماشایی خواهد بود.

۲۰ آبان ۱۴۰۵ (۱۱ نوامبر ۲۰۲۶) — ماه در حضیض. احتمال: ۱۰۰٪. ششمین و آخرین حضیض ماه در این بازه شش‌ماهه.

۲۵ آبان ۱۴۰۵ (۱۶ نوامبر ۲۰۲۶) — مقابله اورانوس. احتمال: ۱۰۰٪ برای وقوع، ۶۰٪ برای رصد آماتوری. سیاره اورانوس در نقطه مقابل خورشید قرار می‌گیرد. با قدر ۵.۷، در شرایط ایده‌آل (آسمان بسیار تاریک و بدون ماه)، اورانوس در مرز دید با چشم غیرمسلح قرار دارد. با این حال، برای اکثر رصدگران، دوربین دوچشمی یا تلسکوپ کوچک برای دیدن این غول یخی سبز-آبی ضروری است.

۲۷ آبان ۱۴۰۵ (۱۸ نوامبر ۲۰۲۶) — اوج بارش شهابی اسدی (Leonids). احتمال وقوع: ۱۰۰٪. احتمال رصد موفق: ۶۵٪. این بارش به دلیل طوفان‌های شهابی هر ۳۳ سال یکبار مشهور است، اما امسال (۲۰۲۶) سال طوفانی نیست. نرخ ساعتی سرسویی (ZHR) حدود ۱۵ شهاب در ساعت پیش‌بینی می‌شود. ماه در وضعیت تربیع اول است و حدود نیمه شب غروب می‌کند. نیمه دوم شب برای رصد مناسب‌تر است. شهاب‌های اسدی سریع و اغلب با رنگ‌های سبز و آبی هستند. کانون بارش در صورت فلکی اسد (شیر) قرار دارد.

۲۹ آبان ۱۴۰۵ (۲۰ نوامبر ۲۰۲۶) — مقارنه ماه و مریخ. احتمال رویت: ۱۰۰٪. دومین مقارنه ماه و بهرام در این ماه. این بار، هلال ماه و مریخ در آسمان شامگاهی دیده می‌شوند.

## ۱۰. بارش‌های شهابی با درصد احتمال رصد موفق

بارش‌های شهابی از جمله محبوب‌ترین پدیده‌های نجومی برای عموم مردم هستند، زیرا نیاز به هیچ ابزاری ندارند. موفقیت در رصد آن‌ها به عوامل زیر بستگی دارد: وضعیت ماه (نور مزاحم)، زمان اوج، موقعیت کانون بارش، و شرایط جوی. در ادامه، هر بارش با درصد احتمال رصد موفق ارزیابی شده است.

بارش شهابی دلتا دلوی جنوبی — اوج: ۸ مرداد (۳۰ ژوئیه). احتمال رصد موفق: ۶۵٪. این بارش با ZHR حدود ۲۵، بارش متوسطی است. شهاب‌های آن نسبتاً کند هستند. ماه در تربیع اول است و نیمه شب غروب می‌کند، بنابراین نیمه دوم شب تاریک‌تر است. احتمال موفقیت ۶۵٪ به دلیل نرخ نسبتاً پایین و تأثیر آلودگی نوری است. در مناطق تاریک، احتمال موفقیت به ۸۰٪ افزایش می‌یابد.

بارش شهابی برساوشی — اوج: ۲۲ مرداد (۱۳ اوت). احتمال رصد موفق: ۹۰٪. این بهترین بارش سال است. ZHR تا ۱۰۰ شهاب در ساعت می‌رسد. شهاب‌های برساوشی سریع، پرنور، و اغلب با ردپای درخشان هستند. مهم‌تر از همه، ماه در وضعیت هلال کاهنده (فقط ۲ روز تا ماه نو) است و نور مزاحم آن تقریباً صفر است. این یعنی آسمان کاملاً تاریک خواهد بود. تنها عامل محدودکننده، آلودگی نوری شهرها و شرایط جوی است. برای بهترین نتیجه، به منطقه‌ای دور از شهر بروید. احتمال ۹۰٪ (۱۰٪ به شرایط جوی غیرقابل پیش‌بینی اختصاص دارد).

بارش شهابی ربعی — اوج: ۱۷ مهر (۹ اکتبر). احتمال رصد موفق: ۷۰٪ (با ۱۵٪ احتمال طوفان شهابی). این بارش ماهیت غیرقابل پیش‌بینی دارد. در سال‌های عادی، ZHR حدود ۱۰-۲۰ است. اما در سال‌های خاص (مانند ۱۹۳۳ و ۱۹۴۶)، نرخ به ۵۰۰-۱۰۰۰ شهاب در ساعت رسیده است. امسال، ماه نو است و آسمان کاملاً تاریک. اگر طوفان رخ دهد، به یادماندنی خواهد بود. احتمال وقوع طوفان: ۱۵٪. در حالت عادی، احتمال رصد موفق ۷۰٪ است.

بارش شهابی جباری — اوج: ۲۹ مهر (۲۱ اکتبر). احتمال رصد موفق: ۷۵٪. این بارش با ZHR حدود ۲۰، شهاب‌های سریعی تولید می‌کند که بقایای دنباله‌دار هالی هستند. ماه نزدیک تربیع اول است و نیمه شب غروب می‌کند. نیمه دوم شب برای رصد عالی است. شهاب‌های جباری اغلب ردپای ماندگار دارند.

بارش شهابی اسدی — اوج: ۲۷ آبان (۱۸ نوامبر). احتمال رصد موفق: ۶۵٪. ZHR حدود ۱۵. سال ۲۰۲۶ سال طوفانی اسدی نیست (طوفان بعدی حدود ۲۰۳۲ پیش‌بینی می‌شود). با این حال، شهاب‌های اسدی بسیار سریع (۷۱ کیلومتر بر ثانیه) و اغلب رنگارنگ هستند. ماه در تربیع اول است و نیمه دوم شب تاریک‌تر است.

## ۱۱. وضعیت سیارات در شش ماه آینده

در این بخش، وضعیت رصدی هر سیاره در بازه شش‌ماهه بررسی می‌شود.

عطارد (تیر). سیاره تیر به دلیل نزدیکی به خورشید، همیشه در افق شرقی (پیش از طلوع) یا غربی (پس از غروب) و در زمان‌های گرگ و میش دیده می‌شود. بهترین زمان‌های رصد عطارد در این بازه: اوایل خرداد در آسمان شامگاهی (احتمال رویت ۹۵٪)، اواخر تیر و اوایل مرداد در آسمان صبحگاهی (احتمال رویت ۸۵٪)، و اوایل آبان در آسمان صبحگاهی (احتمال رویت ۸۰٪). در سایر زمان‌ها، عطارد یا در پشت خورشید است یا بسیار نزدیک به آن.

زهره (ناهید). درخشان‌ترین سیاره آسمان. در خرداد و تیر، زهره در آسمان شامگاهی می‌درخشد و هر شب پس از غروب در افق غرب دیده می‌شود (احتمال رویت ۱۰۰٪). در مرداد، زهره به تدریج به خورشید نزدیک می‌شود و اواخر مرداد از دید خارج می‌شود. از اوایل شهریور، زهره دوباره در آسمان صبحگاهی ظاهر می‌شود و تا پایان آبان، هر سحر در افق شرق می‌درخشد (احتمال رویت ۱۰۰٪).

مریخ (بهرام). سیاره سرخ در این بازه نسبتاً کم‌نور است (قدر ۱.۰ تا ۰.۵). در خرداد و تیر، مریخ در آسمان شامگاهی دیده می‌شود. در مرداد، به آسمان صبحگاهی منتقل می‌شود. مریخ به تدریج درخشان‌تر می‌شود و تا پایان آبان به قدر ۰.۱- می‌رسد (احتمال رویت ۱۰۰٪ در تمام بازه).

مشتری (هرمز). بزرگ‌ترین سیاره منظومه شمسی. در خرداد و تیر، مشتری در آسمان شامگاهی درخشان است (قدر -۲.۱). در مرداد، مشتری به تدریج به خورشید نزدیک می‌شود و اواخر مرداد از دید خارج می‌شود. از اوایل مهر، مشتری در آسمان صبحگاهی ظاهر می‌شود و تا پایان آبان، درخشان‌تر می‌شود (قدر -۲.۵) (احتمال رویت ۱۰۰٪).

زحل (کیوان). سیاره حلقه‌دار در این بازه در بهترین وضعیت رصدی سال قرار دارد. زحل در خرداد و تیر نیمه‌شب طلوع می‌کند. در مرداد، تمام طول شب قابل مشاهده است. در شهریور، به مقابله می‌رسد (۱ شهریور) و در درخشان‌ترین حالت (قدر ۰.۴) است (احتمال رویت ۱۰۰٪).

اورانوس. این غول یخی با قدر ۵.۷ در مرز دید با چشم غیرمسلح است. در آبان به مقابله می‌رسد (۲۵ آبان). در آسمان تاریک و بدون ماه، با دوربین دوچشمی قابل مشاهده است (احتمال رویت ۶۰٪).

نپتون. دورترین سیاره با قدر ۷.۸. فقط با تلسکوپ قابل مشاهده است. در مهر به مقابله می‌رسد (۴ مهر). احتمال رویت آماتوری: ۲۵٪.

پلوتو (سیاره کوتوله). با قدر ۱۴.۴، فقط با تلسکوپ‌های بسیار قوی قابل مشاهده است. در تیر به مقابله می‌رسد (۸ تیر). احتمال رویت آماتوری: ۵٪.

## ۱۲. دنباله‌دارها و سیارک‌های نزدیک به زمین با احتمال رویت

دنباله‌دار C/2025 R3 (PanSTARRS). این دنباله‌دار که در سال ۲۰۲۵ توسط پروژه Pan-STARRS در هاوایی کشف شد، در ۱۰ اردیبهشت ۱۴۰۵ به حضیض (نزدیک‌ترین فاصله به خورشید) رسید. دوره تناوب مداری آن حدود ۱۷۰,۰۰۰ سال است. اوج درخشندگی آن در اواسط اردیبهشت بود و به قدر ۳ تا ۴ رسید. در اواخر اردیبهشت و اوایل خرداد، درخشندگی آن به تدریج کاهش می‌یابد. احتمال رویت با چشم غیرمسلح در ۲۹ اردیبهشت: ۲۰٪ (رو به کاهش). احتمال رویت با دوربین دوچشمی: ۶۰٪. پس از خرداد، این دنباله‌دار تنها با تلسکوپ قابل مشاهده خواهد بود. برای یافتن موقعیت دقیق آن، از نرم‌افزارهای نجومی استفاده کنید، زیرا مسیر دنباله‌دارها می‌تواند با خروج گاز و غبار اندکی تغییر کند.

سیارک 2026 JH2. این سیارک تازه‌کشف‌شده در ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۵ از فاصله ۹۱,۰۰۰ کیلومتری زمین عبور کرد. احتمال عبور ایمن: ۱۰۰٪. احتمال خطر: ۰٪. این سیارک با قطر ۱۵-۳۰ متر، برای رصد آماتوری بسیار کم‌نور بود (قدر ۱۵).

سایر سیارک‌های نزدیک به زمین. بر اساس داده‌های مرکز مطالعات اجرام نزدیک به زمین ناسا (CNEOS)، در شش ماه آینده هیچ سیارک شناخته‌شده‌ای با احتمال برخورد معنادار با زمین وجود ندارد. احتمال کشف سیارک‌های جدید در این بازه: ۴۰٪ (سیارک‌های کوچک معمولاً چند روز تا چند هفته پیش از نزدیک‌ترین فاصله کشف می‌شوند).

## ۱۳. پدیده‌های خاص و احتمالی با درصد وقوع

فوران ستاره فروزان (T Coronae Borealis). این ستاره متغیر فورانی در صورت فلکی اکلیل شمالی، یک سیستم دوتایی شامل یک کوتوله سفید و یک غول سرخ است. هر ۸۰ سال یک بار، کوتوله سفید گازهای انباشته‌شده از غول سرخ را مشتعل می‌کند و انفجاری هسته‌ای رخ می‌دهد که درخشندگی ستاره را از قدر ۱۰ به قدر ۲ (به درخشندگی ستاره قطبی) می‌رساند. آخرین فوران: ۱۹۴۶. فوران بعدی: بین ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۷ پیش‌بینی شده است. احتمال وقوع در شش ماه آینده (تا آبان ۱۴۰۵): ۳۰٪. این یک احتمال واقعی اما غیرقطعی است. اخترشناسان نشانه‌هایی از کاهش جزئی درخشندگی (پیش‌نشانه فوران) را مشاهده کرده‌اند. اگر این فوران رخ دهد، ستاره برای حدود یک هفته با چشم غیرمسلح در صورت فلکی اکلیل شمالی دیده خواهد شد. به رصدگران توصیه می‌شود هر شب این ناحیه از آسمان را بررسی کنند.

طوفان شهابی ربعی (Draconids). احتمال وقوع طوفان شهابی (ZHR بالای ۱۰۰): ۱۵٪. این طوفان‌ها زمانی رخ می‌دهند که زمین از میان ردپای غلیظ غبار دنباله‌دار 21P/Giacobini-Zinner عبور کند. پیش‌بینی دقیق آن دشوار است. اگر رخ دهد، آسمان تاریک (ماه نو) شرایط را ایده‌آل می‌کند.

شفق قطبی در ایران. خورشید در اوج چرخه ۱۱ ساله فعالیت خود (چرخه ۲۵) قرار دارد. این بدان معناست که شراره‌های خورشیدی و پرتاب جرم تاجی (CME) بیشتر از حد معمول رخ می‌دهند. احتمال یک طوفان ژئومغناطیسی قوی (G4 یا G5) در شش ماه آینده: ۳۵٪. در صورت وقوع، شفق قطبی ممکن است در عرض‌های پایین‌تر از جمله شمال ایران (استان‌های اردبیل، آذربایجان شرقی و غربی) با چشم غیرمسلح یا دوربین دیده شود. احتمال رویت شفق در شمال ایران: ۱۰٪ در کل بازه (وابسته به وقوع طوفان و شرایط جوی). برای هشدارهای لحظه‌ای، سایت SpaceWeather را دنبال کنید.

ابرهای شب‌تاب (Noctilucent Clouds). این ابرهای درخشان نقره‌ای در ارتفاع ۸۰ کیلومتری جو، در ماه‌های خرداد و تیر (اواخر بهار و اوایل تابستان) در عرض‌های جغرافیایی بالا دیده می‌شوند. احتمال رویت در شمال ایران (عرض ۳۵-۴۰ درجه): ۱۵٪. بهترین زمان: ۳۰ تا ۶۰ دقیقه پس از غروب خورشید در افق شمال غربی.

## ۱۴. راهنمای رصد در ایران

برای بهره‌مندی حداکثری از رویدادهای نجومی، رعایت نکات زیر ضروری است:

تغییر ساعت رسمی. ساعت رسمی ایران در اول فروردین یک ساعت به جلو کشیده می‌شود (UTC+4:30) و در ۳۱ شهریور یک ساعت به عقب بازمی‌گردد (UTC+3:30). این تغییر را در برنامه‌ریزی رصدهای خود لحاظ کنید. در این مقاله، زمان رویدادهای پس از ۳۱ شهریور بر اساس ساعت جدید (UTC+3:30) محاسبه شده است.

آلودگی نوری. بزرگ‌ترین دشمن رصدگران، آلودگی نوری شهرهاست. برای رصد بارش‌های شهابی، کهکشان راه شیری، و اجرام کم‌نور، به مناطقی با آسمان تاریک بروید. بهترین مناطق رصدی ایران شامل: کویر لوت (استان کرمان)، کویر مرنجاب (استان اصفهان)، کویر مصر (استان اصفهان)، ارتفاعات البرز (استان‌های تهران و مازندران)، ارتفاعات زاگرس (استان‌های چهارمحال و بختیاری و کهگیلویه و بویراحمد)، و جزایر خلیج فارس (قشم، هرمز، لارک). وب‌سایت LightPollutionMap نقشه آلودگی نوری را نشان می‌دهد.

ابزار رصدی. برای اکثر رویدادهای این تقویم (مقارنه‌ها، بارش‌های شهابی)، چشم غیرمسلح کافی است. یک دوربین دوچشمی ۱۰x۵۰ (بزرگنمایی ۱۰ برابر، قطر دهانه ۵۰ میلی‌متر) می‌تواند تجربه رصدی شما را بسیار غنی‌تر کند و خوشه‌های ستاره‌ای، اقمار مشتری، و جزئیات ماه را آشکار کند. برای رصد حلقه‌های زحل، نوارهای مشتری، و سیارات دور، یک تلسکوپ شکستی یا بازتابی با قطر دهانه حداقل ۷۰ میلی‌متر توصیه می‌شود.

نرم‌افزارهای نجومی. اپلیکیشن‌های رایگان مانند Stellarium (برای کامپیوتر) و Sky Tonight یا Star Walk 2 (برای تلفن همراه) به شما کمک می‌کنند موقعیت دقیق اجرام آسمانی را در هر زمان و مکان بیابید. همچنین می‌توانند زمان دقیق طلوع و غروب اجرام و رویدادهای خاص مانند اختفا را برای موقعیت جغرافیایی شما محاسبه کنند.

ایمنی در رصد خورشید. هرگز بدون فیلتر مخصوص خورشیدی به خورشید نگاه نکنید — حتی در زمان خورشیدگرفتگی جزئی. عینک‌های آفتابی، فیلم‌های رادیولوژی، سیدی، و شیشه‌های دوداندود شده به هیچ وجه ایمن نیستند. برای رصد خورشیدگرفتگی ۲۱ مرداد، حتماً از فیلترهای استاندارد ISO 12312-2 یا عینک‌های مخصوص خورشیدگرفتگی استفاده کنید.

رصد ماه‌گرفتگی. ماه‌گرفتگی برخلاف خورشیدگرفتگی با چشم غیرمسلح کاملاً ایمن است. دوربین دوچشمی یا تلسکوپ می‌تواند جزئیات بیشتری از ورود سایه زمین به قرص ماه را نشان دهد. ماه‌گرفتگی ۶ شهریور ۱۴۰۵ در ایران قابل مشاهده است.

## ۱۵. واژه‌نامه اصطلاحات نجومی

در این مقاله، از اصطلاحات تخصصی نجومی استفاده شده است که در ادامه تعریف می‌شوند:

مقارنه (Conjunction): نزدیک شدن ظاهری دو یا چند جرم آسمانی به یکدیگر در آسمان. این نزدیکی فقط از دید ناظر زمینی است و اجرام در فضا کماکان میلیون‌ها کیلومتر از هم فاصله دارند. در زیج ایلخانی، مقارنه به معنای «اجتماع» دو جرم در یک طول دایرة‌البروجی تعریف می‌شود.

مقابله (Opposition): قرار گرفتن یک سیاره خارجی (مریخ، مشتری، زحل، اورانوس، نپتون) در نقطه مقابل خورشید نسبت به زمین. در این حالت، سیاره در نزدیک‌ترین فاصله با زمین، درخشان‌ترین حالت، و در تمام طول شب قابل مشاهده است.

خورشیدگرفتگی (Solar Eclipse / کسوف): عبور ماه از مقابل خورشید و پوشاندن بخشی یا تمام قرص خورشید. انواع: کامل (کلی)، حلقوی، جزئی.

ماه‌گرفتگی (Lunar Eclipse / خسوف): فرو رفتن ماه در سایه زمین. انواع: کامل (کلی)، جزئی، نیم‌سایه‌ای.

حضیض (Perigee): نزدیک‌ترین فاصله ماه (یا هر جرم دیگر) به زمین در مدار بیضوی خود.

اوج (Apogee): دورترین فاصله ماه (یا هر جرم دیگر) از زمین.

ZHR (Zenithal Hourly Rate — نرخ ساعتی سرسویی): تعداد شهاب‌هایی که یک ناظر در شرایط ایده‌آل (آسمان کاملاً تاریک، کانون بارش در سرسو) در یک ساعت می‌بیند. در عمل، تعداد واقعی کمتر از ZHR است.

اختفا (Occultation): پنهان شدن یک جرم آسمانی در پشت جرم دیگر. مثلاً اختفای یک ستاره در پشت ماه.

ایستایی (Station): لحظه‌ای که یک سیاره در آسمان متوقف به نظر می‌رسد، پیش از آنکه جهت حرکت ظاهری خود را معکوس کند. این مفهوم در زیج ایلخانی با دقت محاسبه می‌شد.

حرکت بازگشتی (Retrograde Motion): حرکت ظاهری معکوس یک سیاره در آسمان (از غرب به شرق به جای شرق به غرب). این پدیده ناشی از اختلاف سرعت مداری زمین و سیاره است، نه تغییر جهت واقعی سیاره.

انقلاب تابستانی (Summer Solstice): بلندترین روز سال در نیمکره شمالی.

اعتدال پاییزی (Autumnal Equinox): روزی که طول روز و شب تقریباً برابر است و شروع پاییز را نشان می‌دهد.

## ۱۶. پرسش‌های متداول (FAQ)

آیا خورشیدگرفتگی ۲۱ مرداد ۱۴۰۵ در ایران به صورت کامل دیده می‌شود؟

خیر. مسیر گرفت کامل از ایران عبور نمی‌کند. فقط در شمال غربی‌ترین نقاط ایران، خورشیدگرفتگی جزئی با درصد بسیار پایین (۵-۱۰٪) قابل مشاهده است. در تهران و سایر شهرها، این گرفتگی قابل توجه نیست.

بهترین بارش شهابی سال کدام است؟

بارش شهابی برساوشی در ۲۲ مرداد (۱۳ اوت) با ZHR تا ۱۰۰ و آسمان تاریک (ماه نو)، بهترین بارش شهابی سال است. احتمال رصد موفق: ۹۰٪.

آیا دنباله‌دار C/2025 R3 با چشم غیرمسلح دیده می‌شود؟

در ۲۹ اردیبهشت، احتمال رویت با چشم غیرمسلح حدود ۲۰٪ (رو به کاهش) است. با دوربین دوچشمی، احتمال رویت ۶۰٪ است. پس از اوایل خرداد، این دنباله‌دار تنها با تلسکوپ قابل مشاهده خواهد بود.

آیا احتمال برخورد سیارک با زمین در شش ماه آینده وجود دارد؟

بر اساس داده‌های فعلی ناسا، هیچ سیارک شناخته‌شده‌ای با احتمال برخورد معنادار وجود ندارد.

فوران ستاره T CrB چه زمانی رخ می‌دهد؟

پیش‌بینی می‌شود بین ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۷ رخ دهد. احتمال وقوع در شش ماه آینده: ۳۰٪. این یک تخمین است و ممکن است زودتر یا دیرتر رخ دهد.

آیا برای رصد بارش شهابی نیاز به تلسکوپ است؟

خیر. بارش‌های شهابی با چشم غیرمسلح بهترین دیده می‌شوند. تلسکوپ میدان دید را محدود می‌کند و شانس دیدن شهاب‌ها را کاهش می‌دهد. تنها به یک زیرانداز، لباس گرم، و آسمان تاریک نیاز دارید.

ساعت رسمی ایران چه زمانی تغییر می‌کند؟

در ۳۱ شهریور ۱۴۰۵، ساعت رسمی ایران یک ساعت به عقب کشیده می‌شود (از UTC+4:30 به UTC+3:30).

## ۱۷. جمع‌بندی نهایی

شش ماه آینده (۲۹ اردیبهشت تا ۳۰ آبان ۱۴۰۵) فرصت‌های بی‌نظیری برای رصد آسمان شب در ایران فراهم می‌کند. از مهم‌ترین رویدادها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

- خورشیدگرفتگی کامل در ۲۱ مرداد (متأسفانه در ایران فقط جزئی و بسیار خفیف).

- ماه‌گرفتگی جزئی در ۶ شهریور (کاملاً در ایران قابل مشاهده).

- بارش شهابی برساوشی در ۲۲ مرداد با احتمال رصد موفق ۹۰٪.

- مقارنه زهره و مشتری در ۱۷ تیر — دو جرم درخشان آسمان در فاصله کمتر از ۱ درجه.

- مقابله زحل در ۱ شهریور — بهترین زمان رصد حلقه‌های کیوان.

- فوران احتمالی ستاره T CrB با احتمال ۳۰٪.

- طوفان احتمالی شهابی ربعی در ۱۷ مهر با احتمال ۱۵٪.

این تقویم با بهره‌گیری از داده‌های NASA، ESA، IMO و با نگاهی به میراث گرانبهای زیج ایلخانی خواجه نصیرالدین طوسی تدوین شده است. تمامی رویدادها با ذکر درصد احتمال و قطعیت ارائه شده‌اند تا برنامه‌ریزی دقیقی برای رصد داشته باشید.

آسمان شب همواره پر از شگفتی است. تنها کافی است سر را بالا بگیرید و به ستارگان نگاه کنید.

پیامبر اکرم (ص) فرمودند:

«النُّجُومُ أَمَانٌ لِأَهْلِ السَّمَاءِ وَ أَهْلُ بَيْتِي أَمَانٌ لِأُمَّتِي فَإِذَا ذَهَبَ النُّجُومُ ذَهَبَ أَهْلُ السَّمَاءِ وَ إِذَا ذَهَبَ أَهْلُ بَيْتِي ذَهَبَ أَهْلُ الْأَرْضِ»

(ستارگان، امان اهل آسمانند و اهل بیت من، امان امت من؛ پس هرگاه ستارگان از میان بروند، اهل آسمان نابود شوند و هرگاه اهل بیت من از میان بروند، اهل زمین نابود گردند)

این روایت در کتاب «الأمالی» شیخ طوسی:

بر اساس منابع، شماره و صفحه دقیق این روایت در چاپ‌های مختلف «الأمالی» متفاوت ذکر شده است. این حدیث را می‌توانید در صفحه 259، حدیث شماره 812 و یا در برخی ارجاعات در صفحه 73 این کتاب بیابید.