تاریخ نگارش ۱۴۰۴/۰۸/۰۴
طراحی یک سیستم جامع اوراق ارزی برای مدیریت ارز، تشویق صادرات و تقویت تولید داخلی
این مقاله یک سیستم جامع مبتنی بر اوراق ارزی را برای مدیریت بهینه منابع ارزی، تشویق صادرات و حمایت از تولید داخلی ارائه میکند.
ممنوعیت قانونی معاملات آزاد ارز فیزیکی
ایجاد بازار اوراق ارزی قابل معامله به نرخ روز
اعمال مالیات و یارانههای هدفمند
تغییر ساختار عوارض گمرکی و توقیف کالاهای مانده در گمرک است.
نرخ ارز را تثبیت کند
تراز ارزی را بهبود بخشد
تولید داخلی را تقویت کند
فساد و سفتهبازی در بازار ارز و گمرک را کاهش دهد
مقدمه
اقتصادهایی که با محدودیتهای ارزی (بخاطر تحریم و محاصره اقتصادی)و نوسانات شدید نرخ ارز مواجه هستند نیازمند مکانیزمهای مدیریتی شفاف برای تخصیص منابع ارزی و کنترل فساد هستند.
واردات مواد اولیه و صادرات کالاهای با ارزش افزوده بالاتراز مهمترین محورهای رشد اقتصادی محسوب میشوند.
این مقاله یک چارچوب جامع مبتنی بر اوراق ارزی و سیاستهای تشویقی و محدودکننده طراحی میکند که با اهداف زیر را دنبال میکند:
تثبیت نرخ ارز و کاهش سفته بازی
بهبود تراز پرداختها و تقویت ذخایر ارزی
تضمین تامین مواد اولیه تولید
تشویق صادرات فرآوری شده
کاهش خامفروشی و فساد گمرکی
طراحی مکانیزم اوراق ارزی
بانک تخصصی دولتی با شعب متعدد در سراسر کشور، مسئول اجرای این سیستم است.
ممنوعیت خرید و فروش ارز فیزیکی آزاد؛ ارز فیزیکی (غیرمجاز) توقیف و مصادره میشود.
تخصیص ارز واقعی فقط از طریق اوراق ارزی انجام میشود.
اوراق ارزی قابل معامله به نرخ روز ارز بازار آزاد هستند و معاملات داخلی با پول داخلی برای سهولت مبادلات ،معاف از مالیات هستند(یعنی خرید و فروش این اوراق با ریال معاف از مالیات است و هیچ تداخل و مزاحمتی برای فعالیت این حوزه نخواهد داشت فقط با جایگزینی اوراق ارزی بجای ارز فیزیکی فعالیت در این بازار را شفاف و قاعده مند و منظم میکند و سرمایه گذاران برای حفظ سرمایه و پس انداز در برابر تورم میتوانند در این اوراق سرمایه گذاری کنند )
تبدیل اوراق به ارز فیزیکی خارجی: مالیات ۵۰٪
تبدیل ارز خارجی به اوراق ارزی: یارانه ۲۰٪
واردات مواد اولیه و خام: یارانه ۱۴۰٪ برای پوشش مالیات و تشویق واردکننده
با این مکانیزم، واردکننده مواد اولیه هم هزینه مالیات ۵۰٪ را پوشش داده و هم همان سطح یارانه هم سطح صادرکننده (۲۰٪) را دریافت میکند.(لازم بذکر است تولید و صادرات بدون مولد اولیه و خام ممکن نیست عملا این مسیر جهت تضمین ورود مداوم و مطمئن مواد اولیه و خام برای تولید است)
عوارض واردات کالاهای خام: کاهش و معافیت کامل در شرایط خاص
عوارض صادرات کالاهای خام: افزایش تا ممنوعیت در شرایط خاص
عوارض واردات کالاهای غیرخام و با ارزش افزوده بالا :افزایش بدون محدودیت
عوارض صادرات کالاهای فرآوری شده: کاهش یا حتی معافیت
هدف: تشویق واردات مواد اولیه و صادرات کالاهای با ارزش افزوده
توقیف کانتینرهای مانده در گمرک بیش از یک ماه و واگذاری به نفع ملت با عاملیت دولت
مشروط شدن یارانه واردکننده به ورود واقعی کالا های خام طبق لیست اعلام شده کالاهای مورد نیاز کشور
این مکانیزم از احتکار و تاخیر عمدی جلوگیری میکند و شفافیت و سرعت تجارت را افزایش میدهد.
شبیهسازی عددی نمونه
درآمد صادراتی: ۱۰۰۰ دلار
تبدیل ارز به اوراق: یارانه ۲۰٪ → دریافت ۱۲۰۰ دلار اوراق
نتیجه: تشویق به بازگرداندن ارز صادراتی و افزایش شفافیت بازار
خرید ۱۰۰۰ دلار اوراق
مالیات ۵۰٪ بر تبدیل اوراق به ارز فیزیکی → ۵۰۰ دلار کاهش
دریافت یارانه ۱۴۰٪برای واردات مواد اولیه → ۷۰۰ دلار افزایش
ارزش نهایی: ۱۲۰۰ دلار
وارد کننده مواد خام و اولیه که وارد کرده به دولت میفروشد و دولت با ۱۴۰درصد بالاتر از نرخ بازار جهانی با اوراق مذکور میخرد در واقع وارد کننده با ۵۰۰ دلار مواد اولیه و خام وارد کرده است و با این یارانه ۱۲۰۰ دلار اوراق ارزی دریافت میکند که به نرخ روز در بازار به پول ملی قابل معامله است یا میتواند این اوراق را نگه دارد برای واردات بیشتر مواد اولیه طبق نیاز و دستور العمل های اعلامی توسط دولت و با توجه به نیاز کشور
نتیجه: واردکننده مواد اولیه هزینه مالیات را پوشش داده و یارانه مشابه صادرکننده دریافت میکند.
در واقع گرفتن مالیات از همه وارد کنندگان در هنگام تبدیل اوراق ارزی به ارز فیزیکی جهت جلوگیری از انحراف منابع لازم است اما به محض ورود مواد اولیه و کالاهای خام طبق دستورالعمل های اعلامی علاوه در پوشش و برگشت مالیات اخذ شده به وارد کننده ،وارد کننده مواد خام از یارانه ۲۰ درصدی مشابه صادر کننده بهرمند میشود
طبق این فرمول مواد خام وارد میشود و با فرآوری و ارزش افزوده بالاتر صادر میشود و هدف اصلی جلوگیری از انحراف منابع برای ورود کالاهای مصرفی با ارزش افزوده بالا و جلوگیری از خام فروشی و تسهیل ورود ارز صادراتی به داخل کشور و تقویت ذخایر بانک مرکزی و جذب ارز سرگردان غیر فعال( ارزی با یارانه تبدیل ارز به اوراق و هم نقدینگی سرگردان ریالی با امکان خرید اوراق قابل معامله به نرخ روز ارز و معاف از مالیات معاملات ریالی و مقاوم در برابر تورم داخلی) است
اثرات بر شاخصهای کلان اقتصادی
نرخ ارز: تثبیت شده و با کاهش نوسانات به دلیل محدودیت معاملات ارز فیزیکی ازاد و سهولت مبادلات و معافیت و یارانه جذاب بازار اوراق شفاف خواهد شد
تراز ارزی: بهبود یافته، تراز پرداختها و ذخایر ارزی با تشویق صادرات و محدودیت ارزی بر واردات غیرضروری
تورم: کاهش فشار قیمتی ناشی از کمبود مواد اولیه و کنترل قیمت کالاهای اساسی با کاهش تورم فشار هزینه ای بر تولید ناشی از کمبود مواد اولیه
تولید داخلی : تقویت صنایع و افزایش ارزش افزوده با تامین مطمئن و مداوم و فعال مواد اولیه
صادرات :تشویق صادرات کالاهای فرآوری شده با ارزش افزوده بالاتر و کاهش خامفروشی با تغییر عوارض گمرکی و یارانه و مالیات و معافیت هدفمند
فساد و سفتهبازی :کاهش محسوس با توقیف و مصادره کامل محموله کانتینرهای بلاتکلیف مانده در گمرک و ممنوعیت معاملات ارز فیزیکی با مصادره ارز فیزیکی غیر مجاز و با امکان مبادلات اوراق ارزی برای عموم به نرخ روز ارز و معافیت مالیاتی مبادلات ریالی ،در واقع این اوراق ارزی جایگزین ارز فیزیکی خواهد بود
بازار اوراق ارزی: فعال، شفاف و نقدشونده، نرخ واقعی ارز از عرضه و تقاضا تعیین میشود.
فرضیه
این سیستم اقتصادی با ایجاد چرخهای شفاف و تشویقی، هم تولید و صادرات را تقویت و هم ثبات ارزی و مالی را تضمین میکند.
مکانیزمهای مالیاتی و یارانهای و معافیت هدفمند، همراه با تغییر عوارض گمرکی و توقیف کانتینرهای بیش از حد بلاتکلیف مانده ، سرعت ترخیص کالا را افزایش داده و فساد و احتکار کالا ها و مواد اولیه و خام مورد نیاز تولید را کاهش میدهند.
مزیت اصلی این سیستم، ایجاد بازار اوراق ارزی فعال و شفاف است که جایگزین معاملات آزاد ارز شده و نوسانات شدید ارزی را تا حد زیادی کاهش میدهد
هرچند این ایده امکان مبادله اوراق ارزی به نرخ روز ارز را برای علاقمندان و فعالان این بازار با معافیت کامل مبادلات ریالی حفظ میکند
نتیجهگیری
اجرای یک سیستم جامع اوراق ارزی میتواند بهعنوان یک ابزار سیاستگذاری کلان اقتصادی عمل کند و اثرات مثبت متعددی بر نرخ ارز، تولید داخلی، صادرات و واردات و کنترل فساد و رانت و تاثیر مثبت متعدد مختلفی بر کاهش نرخ بیکاری و جمعیت فقیر کشور، بهبود حساب جاری، کاهش تورم ،رشد اقتصادی قوی و پایدار ،تقویت پول ملی و قدرت خرید،کاهش بدهی ملی،کاهش نرخ بهره و.. داشته باشد.
شبیهسازی عددی نشان میدهد که یارانههای هدفمند و مالیاتها باعث تشویق واردکنندگان و صادرکنندگان شده و جریان اقتصادی کشور را شفاف و کارآمد میکند.
این سیستم ضمن حفظ منافع عمومی و تراز ارزی کشور، با تشویق تولید داخلی و صادرات با ارزش افزوده، میتواند به توسعه پایدار اقتصاد ملی به طبع آن رفاه عمومی، تقویت مشروعیت حاکمیت ، تقویت پشتوانه اجتماعی حکومت که مولفه ی اصلی قدرت و بقای هر حکومتی است کمک کند.
یعنی اگر عقلانیتی باشد این ایده به هیچ وجه تخطئه و رد و معطل نمی ماند بلکه شاید با انتقاد و اصلاح و بهینه سازی کارشناسی شده به بهترین شکل ممکن عملیاتی شود
فَبَشِّرْ عِبَادِ الَّذینَ یَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَیَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُولئِكَ الَّذِينَ هَداهُمُ اللَّهُ وَ أُولئِكَ هُمْ أُولُوا الْأَلْبابِ
پس به بندگانم بشارت بده همانان كه سخن را با دقّت و توجه مىشنوند و بهترين آن را پيروى مىكنند، آنانند كه خداوند هدايتشان نموده و آنانند همان خردمندان و عاقلانند(کسانی که آنقدر فهم و شعور دارند که لُب کلام را بفهمند)
