موسیقی در استان چهارمحال و بختیاری جایگاه خاصی دارد.آوازهاى محلى روستاهاى چهارمحال و بختيارى با لهجههاى مخصوص به خودشان به خصوص در هنگام عروسى و شادى واقعاً جالب توجه است. ادوات موسيقى آنها عبارتاند از : دهل، سنج، نى، کرنا، طبل و سنتور که در ميان آنها افراد نىزن و سنتور نواز ماهر نيز وجود دارد.
موسیقی در استان چهارمحال و بختیاری- اینستاگرام ما
ويژگي مناطق زاگرس ايران،كوهستاني بودن آن و وجود آب و هواي سرد و نيمه معتدل است كه همين مولفه ها باعث شده است موسیقی در استان چهارمحال و بختیاری بخشي از زندگي مردم منطقه باشد و با شرايط موجود عجين شود.
تمدن زاگرس اما بدون شك بر روي موسيقي و زندگي مردم اين منطقه تاثير گذار بوده است،به گونه اي كه مي تواند ردپاي موسيقي سنتي را در لابلاي كارهاي روزمره مردم به ويژه عشاير ديد.
موسيقي مقامي چهارمحال و بختياري در سه گونه دهكردي،بختياري و تركي ريشه دارد كه برخاسته از بطن فرهنگ مردم منطقه است.
موسيقي دهكردي برگرفته از نام قديم شهركرد مركز چهارمحال و بختياري است و اين گونه از موسيقي ايراني، منحصر به همين منطقه است و چندان توسعه جغرافيايي نيافته است.
عمده ترين نواي موسيقي دهكردي در گذشته در بين عشاير گله دار اين منطقه مرسوم بود و همپاي موسيقي بختياري پيش مي رفته است.
چهارمحال و بختياري به لحاظ تقسيم بندي جغرافيايي داراي دو گونه موسيقي بختياري و موسيقي چهارمحالي است،كه منطقه جغرافيايي موسيقي بختياري به دليل گسترش جمعيتي بيشتر از موسيقي چهارمحالي بوده است.
موسيقي مقامي منطقه چهارمحالي در بخش هاي ترك زبان،ريشه موسيقايي قشقايي دارد،ولي موسيقي دهكردي استقلال بشتري نسبت به گونه هاي موسيقايي اين استان دارد.
موسيقي محلي دهكردي در دو دستگاه شوشتر و دشتي از دستگاههاي هفتگانه موسيقي مقامي نواخته مي شود و داراي مقام هاي«حيدر آقا،حيدر آژان ، هفشجاني و مقام دهكردي» است و اين مقامها براي موسيقي محلي دهكرد، محدود است.
موسيقي مقامي دهكردي در آواز در قطعات شوشتري و دشتي و در تصنيف به صورت(دو و چهار و دو و هفت هشت )اجرا مي شودوساز قالب دراين مقام، كمانچه و ني و سرنا و كرنا مي باشد.
موسيقي دهكردي و بختياري از اصيلترين و غنيترين هنرهاي كشور است و در موسيقي بختياري براي هر امري از جمله كشاورزي، برزگري، درو، عزا و عروسي يك موسيقي خاص وجود دارد.
اما در موسيقي مقامي بختياري،تنوع گوشه ها بيشتر است اگر چه زماني خوانندگان بختياري تنها به ملودي ' شير علي مردان ' قناعت مي كردند.
تفاوت موسيقي بختياري با دهكردي و تركي قشقايي است اين است كه در موسيقي بختياري گاه رزم نيز وجود دارد به گونه اي كه دو ساز سرنا و دهل و كرنا و دهل نوازي يكي از اصلي ترين سازهاي موسيقي مقامي بختياري است.
موسیقی و شعر در ایل بختیاری
موسيقى در استان چهارمحال و بختیاری جز مهمی از زندگی مردم است. موسیقی در ايل بختيارى نیز پيوند جاودانهاى با زندگى ايلى يافته است. مقامهاى موسيقى ايل بختيارى به نام «بيت» معروف هستند. از مشهورترين آنها به مقام گلهدارى، برزگرى، ابوالقاسم خان و مقام شيرعلى مردون که تعداد آنها حدود ۲۰ تا ۲۵ مقام است مىتوان اشاره کرد.
هر طايفه و تيره نوازندگان محليِ ويژهاى دارد که به آنها توشمال مىگويند. توشمالها داراى طايفه و محل زندگى جداگانهاى هستند، مخارج ساليانه خود را با شرکت در عروسى، عزادارى و جشنهاى ديگر به دست مىآورند و به کار زراعت و دامدارى نيز مىپردازند.
هر روستا يک توشمال براى خود انتخاب کرده است که در مواقع لازم براى اجراى مراسم از او دعوت مىکنند و هنگام برداشت محصول اجرت او را نيز مىپردازند. دستهاى از توشمالها سيار هستند، يعنى تابستانها به ييلاق و زمستانها به قشلاق کوچ مىکنند. توشمالها دختر غير را به زنى نمىگيرند و زن هم به غير نمىدهند.
توشمالها مردمى عاشقپيشه و شاعر مسلکاند که بيشتر وقت زندگى روزانه خود را صرف ساختن ابيات، لطيفهها، ضربالمثلها و متلها وشاهنامه خوانی مىکنند. آنان در به وجود آوردن آثار و ادبيات عاميانه سرزمين بختيارى سهم بسزايى دارند.
بختيارىها توشمالها را مردمى پائينتر از خود مىدانند. هر چند خود به اين موضوع واقفند که توشمالها در غم و شادى آنها شريکند و اگر توشمالى براى عروسى آنها پيدا نشود، عروسى سر نخواهد گرفت. توشمالها در نواختن متوالى ساز و دهل استقامت عجيبى دارند، ساعتها بدون خستگى آهنگهاى مختلف را مىنوازند و در موقع استراحت چاى فراوان مىخورند و سيگارهاى پىدرپى مىکشند.
آلات موسيقى بختيارىها، ساده، محدود و عمدتاً شامل : کرنا، ساز و دهل است.
منطقه زاگرس در ايران خاستگاه ايل ها و قوم هاي مختلف است به گونه اي كه اقوام آذري ، كرد، لك ، لر ، بختياري و عرب با زيرشاخه هاي قوم شناسي در اين منطقه سكونت دارند.
از اين رو موسيقي در استان چهارمحال و بختیاری و مناطق زاگرس نشين ايران خاستگاه كار و تلاش و كسب روزي است،آنجا كه با هر كاري مردان نوايي بر لب زمزمه مي كرده اند.
اوج اين موسيقي مرتبط با زندگي را در بين عشاير بختياري مي توان جستجو كرد و اين موسيقي در هنگام كوچ عشاير كه به مالكنون شهرت دارد اتفاق مي افتد.
سوز غم انگيز مالكنون در آواز گوشه اي دشتي و شوشتري روايت دل كندن ايل براي كوچ است و صداي سرنا و كرنا و دهل كوبي گويي ايل را براي كوچ مهيا مي كند.
كرنا يكي از سازهاي تاريخي ايران در مناطق بختیاری است كه فردوسي در يكي از اشعارش مي گويد:برآمد خروشيدن كرناي،تهمتن برآورد لشگر زجاي،بفرمود تا رخش زين كنند،دم اندر دم ناي زرين كنند.
از جمله صداهاي داراي موسيقي و هارموني در منطقه زاگرس لاوه لاوه ، هوره ، مور و سياه چمانه ، دروگري،برزگري، دي بلال و هي جار و بختياري و دهكردي است كه از سبك هاي مهم موسيقي مقامي غرب كشور محسوب مي شوند.
منبع:بیا تور
