روفگاردن چیست؟ در این مقاله به بررسی تاریخچه روفگاردن، از باغهای معلق بابل تا ترندهای مدرن بام سبز در معماری پایدار میپردازیم. راهنمایی تخصصی احمدرضا طوری، متخصص فضای سبز.
در عصر معماری پایدار و طراحی شهری سبز، واژهی روفگاردن بیش از هر زمان دیگری شنیده میشود. برخلاف تصور عموم، این مفهوم تازه نیست؛ ریشههای آن به هزاران سال پیش و یکی از عجایب هفتگانه جهان بازمیگردد.
نخستین نمونههای شناختهشده از روفگاردنها به دوران باستان بازمیگردد. مشهورترین آنها باغهای معلق بابل است که یکی از «عجایب هفتگانه جهان» محسوب میشد.
بر اساس مستندات تاریخی، این باغها در حدود ۶۰۰ سال قبل از میلاد مسیح ساخته شدند و با استفاده از سیستمهای پیشرفتهی آبیاری، بامهایی پلکانی با پوشش خاک، درختان و گیاهان سبز ایجاد کردند — چیزی بسیار شبیه به مفهوم امروزی «بام سبز».
در همان دوران، تمدنهای دیگر نیز ایدههای مشابهی داشتند؛ برای مثال در ایران باستان، بامهای کاهگلی با لایهای از خاک طبیعی پوشیده میشدند که علاوه بر عایق حرارتی، محل رشد گیاهان خودروی نیز بود. در مناطق سردسیر شمال اروپا (مانند ایسلند و نروژ)، خانهها بامهایی با چمن طبیعی داشتند که دما را متعادل میکرد.
با آغاز قرن بیستم و رشد سریع شهرها، معماران مدرن دوباره به مفهوم روفگاردن بازگشتند.
در این دوران، معمار بزرگ لوکوربوزیه (Le Corbusier) در مانیفست خود با عنوان «پنج اصل معماری مدرن»، ایجاد فضای سبز بر بام را یکی از عناصر کلیدی طراحی معرفی کرد.
او معتقد بود که بام ساختمان نباید فضایی مرده باشد، بلکه باید به یک «باغ زنده» تبدیل شود که هم از نظر بصری و هم از نظر زیستمحیطی سودمند است.
در دهههای ۱۹۶۰ تا ۱۹۸۰، کشورهای اروپایی بهویژه آلمان، پیشرو توسعهی فنی بامهای سبز شدند. در این دوره، سیستمهای زهکشی، عایقکاری و سازهای ویژهی green roof systems طراحی شدند و استانداردهایی برای اجرای ایمن این فضاها تدوین گردید.
از آن زمان به بعد، روفگاردنها نه تنها به عنوان یک عنصر تزئینی، بلکه بهعنوان راهحلی مؤثر برای کاهش گرمای شهری، کنترل روانآب و بهبود کیفیت زندگی در شهرها مطرح شدند
امروزه، روفگاردنها به یکی از ترندهای مهم طراحی شهری تبدیل شدهاند:
طراحی چندمنظوره: تفریحی، کشاورزی شهری، نشیمن و کار
استفاده از گیاهان مقاوم به خشکی و بومی هر منطقه
فناوری هوشمند برای آبیاری و نگهداری
ادغام فضاهای داخلی و بیرونی ساختمان
در ایران نیز طی سالهای اخیر، بامهای سبز لوکس در برجها و مجتمعهای مسکونی رشد یافتهاند. تجربهی من نشان داده که موفقترین روفگاردنها، بر پایه سه اصل کلیدی هستند:
طراحی اصولی سازه و زهکشی
انتخاب گیاهان سازگار با اقلیم
تلفیق زیبایی، آسایش و پایداری محیطی
روفگاردنها از دوران بابل تا امروز مسیر طولانی و شگفتانگیزی را طی کردهاند. این فضاها، نماد پیوند انسان با طبیعت در دل شهرها هستند و فراتر از جنبه تزئینی، نقش مهمی در پایداری و کیفیت زندگی شهری ایفا میکنند.
بهعنوان احمدرضا طوری، توصیه میکنم همه طراحان و دانشجویان معماری، منظر و عمران این فضاها را بهعنوان «پتانسیل چندبعدی بامها» در نظر بگیرند
EPA – Using Green Roofs to Reduce Heat Islands (2024)
Encyclopaedia Britannica – The Evergreen Benefits of Rooftop Gardening (2023)
BioScience Journal – Green Roofs as Urban Ecosystems (2022)
Grand Designs Magazine – Garden Trends 2025
ResearchGate – Rooftop Gardening: A New Era
of Gardening
