تنگه هرمز را همهمان میشناسیم، چرا که بسیار نزدیک سرزمینمان است. این تنگه، خلیجفارس که در غرب خود واقع شده را به دریای عمان که آن نیز در شرق هرمز وجود دارد متصل میکند. طول این آبراه ۱۵۸ تا ۱۶۷ کیلومتر و عرض آن از بندرعباس تا رأس مسندم در عمان بین ۵۶ تا ۸۷ (۳۹ تا ۹۶) کیلومتر است.
آبراه هرمز که با عرض نسبتاً کم در بخشی از آبهای سرزمین ایران واقع شده است، دارای اهمیت و نکتهای است که در هیچ آبراهی دیگر یافت نمیشود و به ارزش آن نیز میافزاید نکتهای که ارزش کل آبراه های جهان را از این آبراه متمایز مینماید، ایجاد دسترسی خلیجفارس و دراصل، غرب این تنگه به دنیا است. چنانچه این تنگه با همه مقررات و قوانین حقوق دریاها دچار انسداد شود، عملاً درب ورودی و خروجی خلیجفارس کامل بسته میشود و این پهنهآبی دچار انزوای دریایی و تجاری میشود. هیچ کانال یا آبراهی نمیتواند غرب خلیج فارس را از انزوا بیرون بکشد و به آب های بینالمللی متصل کند. اگر در خط ۳۳ کیلومتری تنگه که عرض را آن را شکل میدهد، یک چوب به اندازه عرض آن بیاندازیم، تنگه عملاً بسته میشود.
از این تصویر بهواضحی میتوان دریافت کرد که انسداد تنگه هرمز، کشور های حاشیه خلیجفارس که متشکل از کویت، عراق، قطر، عربستان سعودی و امارات متحدهعربی هستند را دچار انزوای تجاری میکنند. البته ناگفته نماند که وجود دسترسی عربستانسعودی به دریای سرخ، اختلالی در صادارات نفت این کشور ایجاد نمیکند، اما به هرحال ضربه بزرگی را میزند. نکتهای دیگر درباره خلیجفارس که تا حدودی حائز اهمیت است، عدم دسترسی مستقیم این پهنهآبی به آبهای بینالمللی است که اگرچه تنگه هرمز این معضل را حل و فصل نموده، اما همین مشکل اصلی این است که صرفاً و مطلقاً دسترسی خلیجفارس، منوط به وضعیت تنگه هرمز است؛
کشورهای حوزه خلیج فارس میزان متفاوتی از تولید نفت خود را از تنگه هرمز صادر میکنند. عربستان و ایران در حدود ۹۰ درصد، امارات متحدهعربی ۹۹ درصد و عراق در حدود ۹۸ درصد از تولید نفت و فرآوردههای آن را از این تنگه صادر میکنند. کشورهای کویت و قطر نیز ۱۰۰ درصد صادراتشان از همین مسیر صورت میگیرد؛ البته تردد در تنگه هرمز تنها محدود به نفتکشهای بزرگ نیست و بیش از ۵۰ درصد از داد و ستدهای بازرگانی کشورهای منطقه، از این مسیر و بهوسیله کشتیهای تجاری عظیم انجام میشوند. یعنی اگر برخلاف قوانین بینالملل، تنگه توسط ایران مسدود شود، عملاً ۳۰ درصد، معادل یکسوم تجارت منطقه خلیجفارس بیفایده و ناکام میشود. ناگفته نیز نماند روزانه ۲۰ درصد دنیا، یعنی یکپنجم انرژی جهانی از این تنگه عبور میکند.
مجموعاً، تنگه هرمز، فراتر از یک تنگه است که در هرقرنی، موردبحث، مناظره و اقدام نظری قرار گرفته و برای یک نتیجهگیری واحد، بایستی ساعتها مورد بررسی قرار گیرد. اما درهرصورت، ما در اوایل این مینیمقاله، به عرض، طول و مختصات جغرافیایی این آبراه پرداختیم؛ سپس درباره علت حیاتی بودن تنگه هرمز گفتیم و آن را بررسی کردیم. درنهایت، چند خطی را به میزان وابستگی کشور های منطقه به آبراه هرمز اختصاص دادیم و حالا که به این مقطع رسیدهایم، سیری بر تنگه هرمز داشتهایم که بسیار مختصر، مفید و کلی با زبان ساده و روان به انتشار رسانده شده است.
