🔻 مدرسه برای کدام بهشت؟
▪️ محمدصادق امیریفر
توسعهیافتگی امروز به یکی از اصلیترین مؤلفههای زیستِ بشر تبدیل شده است. سلطهی اقتصادِ غربی، با بهرهگیری از پستترین امیالِ انسانی، آنچنان به مصرفگرایی دامن زده که جز فروشِ محصول، هدفی ندارد. سرمایهداران بزرگ، هر روز یک گفتمانِ تازه میسازند؛ گاهی ملیتگرایی را علم میکنند و گاهی که سودِ بیشتر را در شرکتهای چندملیتی میبینند، ناگهان جهانوطنی میشوند و از صلح و نوعدوستی سخن میگویند اما پشتِ این ادبیاتِ رنگارنگ، فقط یک حقیقت نهفته است: اصالتِ پول.
در چنین نظامی، کار از عشق و اعتقاد تهی میشود. انسان، تنها برای پول کار میکند؛ پول به دست میآورد تا سرمایهدار شود؛ سرمایهدار میشود تا آنچه مدِ روز است بخرد تا «باکلاس» باشد. این، همان اتوپیایِ غربی است؛ بهشتِ خلاصه شده در مصرفِ بیشتر. اما قرآن در مقابلِ این نگاه، از «رُشد» سخن میگوید؛ رشدی که نه به کمّیتِ مادی، که به تعالیِ روح، معنا و اخلاقِ انسانی نظر دارد و غایتِ آن، قربِ الهی است.
خودپرستی و منفعتطلبیِ افسارگسیختهی برآمده از چنین نگاهی، انسان را چنان در ترس از فقر و مرگ فرو میبرد که با اولین تهدیدِ اقتصادی یا جانی، از حقوقِ خود میگذرد و تسلیم میشود. در چنین جامعهای، فهمِ سخنِ امام حسین(ع) که فرمود:
«ألا وَإنَّ الدَّعيَّ ابنَ الدَّعيِّ قَد رَكَّزَ بَينَ اثنَتينِ بَينَ السلَّهِ وَالذِلَّةِ وَهيهاتَ مِنّا الذِلَّةُ»
«هان! این حرامزادهی پسرِ حرامزاده، مرا میان دو چیز مخیر کرده است: میان شمشیر و تن دادن به خواری؛ و هیهات که ما تن به ذلّت دهیم.»
ناممکن میگردد. نظامِ آموزشی، بازویِ اصلیِ ساختِ چنین انسانی است؛ کسی که پس از سالها درسخواندن، هیچگاه به تربیتِ اخلاقی و الهی نمیرسد و غایتِ اندیشهاش، ساختنِ بهشتِ زمینیِ خودش است.
تحولِ واقعی در نظامِ آموزشی، تا زمانی که غایتِ آن بازتعریف نشود و محتوای آن از ریشه طراحی نگردد، ممکن نیست. این تحول، باید از یک پرسشِ بنیادین آغاز شود.
مدرسه در خدمت کدام بهشت، زمینی یا آسمانی؟
https://eitaa.com/daqiqeh
