کدام انقلاب فرهنگی؟! کدام شورا؟!

امیر رضا پشتیبان

به جرات میتوان گفت شورای عالی انقلاب فرهنگی بالاترین و تأثیرگذارترین نهاد در عرصة سیاستگذاری فرهنگی و علمی کشور است که نه تنها آن طور که باید در عرصه فرهنگ و آموزش، نقشآفرین نبوده بلکه در برهههایی از زمان  هزینههای گزافی را هم متوجه حاکمیت کرده و نتوانسته در عرصة خطیر فرهنگ، سیاست گذاری جامع و راهگشا باشد. این شورا در مواقع مختلف تحت تاثیر سیاستها و بینشهای فکری و فرهنگی حاکم بر دولتها بوده و دولتها بودهاند که به طور غیر مستقیم برای چنین شورایی که رهبری انقلاب اسلامی آن را «قرارگاه مقدم فرماندهی فرهنگی» خواندند، خط مشی تعیین کردهاند.

از اواسط دهه ۹۰ به بعد مطالبه رهبری انقلاب اسلامی از این شورا ورود به عرصه «فرهنگ عمومی» و سیاستگذاری در این حیطه بوده است؛ اما متاسفانه این شورا نه تخصصی در این حوزه دارد و نه تئوری مطلوبی به منظور طرح ریزی در جهت حرکت در این مسیر. البته شاید گمان کنید که این شورا در حیطه خود بسیار خوب عمل کرده و نتایج قابل قبولی برای ارائه دارد، اما باید گفت ورود شورا به این عرصه از ابتدای سال ۵۹ تا کنون نتیجهای جز «رکود علمی، کمیتگرایی، مدرکگرایی، خروج نخبگان و از بین رفتن توازن بین رشتههای علمی» نداشته و به جرات میتوان گفت با وضعیت فعلی مسیر بسیار گستردهای را تا تبدیل شدن به جایگاه واقعی خود یعنی «قرارگاه فرهنگی» را دارد.

اکنون به اختصار برخی از مهم ترین نقدهای وارده بر این شورا را ذکر میکنیم :

مصوبات و موضوعات:

یکی از مهمترین مشکلات شورا توجه بیش از حد به موضوعات کلیشهای، تکراری و عدم توجه به موضوعات اصیل فرهنگی است. اصولا بیشتر وقت این شورا نه صرف موضوعات و اولویت های مطرح علمی و فرهنگی کشور، بلکه صرف تغییر روسای دانشگاه ها میشود. نکته بعدی در بحث مصوبات را میتوان مصوباتی دانست که بسیارکلی و در ظاهر همه جانبه بوده اما فاقد موتور محرکه، اولویت گذاری و نگاه استراتژیک می باشند و صرفا گزاره هایی از مشهورات و انتزاعیات را شامل می شوند.

ترکیب اعضای شورا:

از آنجایی که مقام معطم رهبری تاکید ویژه ای بر ورود این شورا به «فرهنگی عمومی» دارند، آنچه بدیهی می باشد آن است که ترکیب فعلی هیچ گاه نمیتواند مطالبات ولی امر جامعه را در حوزه فرهنگ محقق سازد. افرادی که جمیع آنها مهندس و پزشک بوده و نگاهی کمیتگرا و مکانیکی دارند که بسیاری فاقد صلاحیت و تخصص لازم برای ورود به این عرصه می باشند؛ لازم به ذکر است زمانی دبیر شورایی که رهبر انقلاب از واژه «اتاق فکر فرهنگی» برای آن استفاده میکنند، یک دامپزشک بوده است! جدای از این مطالب، در این شورا تعداد مسئولان اجرایی کشوری نسبت به مسئولان فکری برتری نسبی دارد و نتیجه چنین وضعیتی ایجاد شدن احساس یاس و سرخوردگی در بین عناصر فکری- فرهنگی میشود؛ چرا که عدم تاثیرگذاری خود در این شورا را مشاهده میکنند و طبعا به مرور زمان به ماشین امضاء و تأیید سیاست های اجرایی مسئولان تبدیل میشوند.

جدایی از مردم :

یکی از نقد های جدی که بر مصوبات و اعضاء این شورا وارد است در نطر نگرفتن اولویتهای جامعه فرهنگی می باشد؛ اصولا اعضای شورای عالی اتقلاب فرهنگی به واسطه نگاه مکانیکی که به مقولات فرهنگی دارند، امر فرهنگی را به چشم معادلهای پیچیده و ابزاری نگاه میکنند. فارغ از اینکه فرهنگ پدیدهای چندوجهی و چند لایه است و داشتن نگرش مبتنی بر سرمایه گذاری در عرصه فرهنگ، برنامهریزی بلندمدت، اهتمام ویژه به پژوهش در این حوزه از بدیهیات میباشد. لیکن اعضا این شورا گمان میکنند با تصویب مصوبهای میتوانند سبک زندگی یک جامعه را تغییر دهند ولیکن تنها نتیجهای که این مصوبات بی اساس در پی دارد افزایش «شکاف اجتماعی» است.