آیا سفره هفت‌سین ریشه در ایران باستان دارد؟

قدیمی ترین اشاره به هفت‌سین، ابوریحان بیرونی در کتاب اثارالباقیه است که این سفره هفت رقمی را از زمان جمشید، پادشاه پیشدادی دانسته است.

بیرونی میگوید:

"چون جمشید بر اهریمن که راه خیر و برکت و بارش و سبز شدن گیاهان را بسته بود پیروز شد، دوباره خیر و برکت فزون آمد و گیاهان سبز شدند و کشتزارها دوباره سرسبز شدند و مردم از این جهت گفتند "روز نو" یعنی نوروز پدید آمده و مردم در هفت ظرف، جهت تبرک و یادمان جو کاشتند.

سپس این رسم در ایران پایدار ماند که برای روز نوروز مردم در هفت ظرف هفت نوع غلات کاشته و سبز میکردند و از رویش غلات در ظرف کشت و کار سال پیش رو را حدس میزدند."

.

این قدیمی ترین و مشروح ترین اشاره به هفت‌سین در تاریخ ایران است و باقی تعابیر، برداشتها و نظریات مورخان و پژوهشگران است.

برای مثال استاد ابراهیم پورداوود میگوید: "در نوروز در خوانچه ای هفت چیز که با سین شروع شود چون سیب و سنجد و غیره میگذاشتند که این اشاره قدیم به هفت امشاسپند یا بزرگترین فرشتگان مزدیسنا است."

.

سندی عینی و مستقیم از وجود هفت‌سین در ایران‌باستان دردست نیست. اسناد به صورت غیرمستقیم هفت‌سین را به ایران باستان مرتبط دانسته‌اند.(همچون همین بیرونی.) ضمنا اگر اندکی با اندیشه‌های پسااسلامی در خاورمیانه و باورهای باستانی آشنا باشید، خواهید دانست که ظهور این سفره پس از اسلام، غریب است. خود عدد هفت، نشان از آیین میترا و هفت اخگرِ خورشیدِ میتراییان دارد. محتملا این سفره در نمونه باستانیش، "هفت‌چین" بوده که پس از هجوم تازیان و به دلیلِ نبودِ "چ" در تازی به هفت‌سین معرب گشته است.

.

منابع:

آثارالباقیه، ابوریحان‌بیرونی. گاهشماری و جشن های ایران باستان، هاشم رضی