وطن دوستی را ارج می نهم، از وطن پرستان میترسم.


از جک هایی که از هوش ایرانی تعریف میکنند، لذت میبرم. هرچند همیشه با احتیاط میخندم. بهرحال جک هست دیگر. جدی جدی اینقدر که باهوش نیستیم.


اگرچه متولد سرزمینی با تاریخچه ای طولانی هستیم ولی مگر چقدر در انتخاب زادگاه خود نقش داشته ایم. یا عشق به زبان فارسی که آنرا زبان مادری خود می نامیم. نگاهی به این دنیای چند میلیاردی بیاندازیم که هر دقیقه اش یکی به آن قدم میگذارد، یا بازی پیچیده احتمال در بستن این نطفه که میتوانست که امروز از من فردی با خصوصیات دیگری ساخته باشد.

اسمی که خود آنرا انتخاب نکرده ایم. دینی که جزو آموزه های درسی مان بوده. جبر جغرافیا که مجبورمان میکند نگرانی زندگی مان به قد وسعت یک کشور باشد. میتوانیم به هر آنچه که مربوط به ایران و ایرانی ست افتخار کنیم ولی واقعا افتخار به چیزی که در داشتنش دخالتی نداشته ایم یا انتخابش نکرده ایم چه جور افتخاری ست.

مثل جایزه دادن های مدرسه ای بابت اینکه جمعی از دانش آموز ها اسمشان فلان است. کودکانه است.

اگرچه در گذشته به این مسائل فکر کرده بودم ولی نقطه عطف ماجرا در دیالوگ یک فیلم ضد جنگ کلید خورد. فیلم "راه های افتخار" به کارگردانی استنلی کوبریک که عنوانش بسیار دقیق انتخاب شده بود.

Paths of Glory (1957) Stanley Kubrick

"وطن پرستی آخرین پناهگاه یه آدم زرله"


این جمله همانقدر برخورنده و اعتراض برانگیز است که شاید هیچوقت ارزش واقعی اش به چشم نیاید. تنها هنگامی که آخر فیلم، دخترک ترسیده آلمانی برای سربازان چشم دریده فرانسوی ترانه میخواند و دلرحمی و اشک همه سربازان و حتی بیننده را در می آورد، به خودتان می آیید و به ایده کارگردان پی میبرید.

اگر تنها چیزی یک آدم به خودش ببالد اینست که ایرانی ست یا دیندار و مذهبی است، کافی است تصور کنیم که اگر چنین وطنی نداشتند و یا آموزه های دین برسرشان نبود به چه انسان های فقیر، ساده لوح یا غیرقابل اتکا و خطرناکی تبدیل میشدند. کافی ست تصور کنیم که چه کسانی تاکنون از این مفاهیم نهایت استفاده را برده اند.

صمد بهرنگی، منقد اجتماعی و داستان نویس
صمد بهرنگی، منقد اجتماعی و داستان نویس


البته حتی لازم نیست که جای دوری برویم. همین که بشینیم و برنامه هایی مثل "بفرمایید شام" ببینیم و به زندگی ساده و افکار محدود و اخلاق کودکانه شان در محیطی بیگانه و به دور از "اکراه فی دین"شان در دل بخندیم.

یک سر به شبکه های اجتماعی بزنیم و با آقازاده های دوتابعیتی و رها از دنیا که خود را ایرانی میدانند و مثل ما هم به زبان فارسی تکلم میکنند بیشتر آشنا شویم. یا تصویر لو رفته مجری حجاب دوستی که بی روسری و مشروب خوران دیده شده و در جراید صحبت تدین میکند.

نمیدانم. از این آدم ها باید ترسید. وطن پرستی آخرین چیزی ست که امروز ما به آن احتیاج داریم. وطن پرستان واقعی سال هاست که شهید شده اند، چون وطنشان آخرین چیزی بود که میتوانستند با خونشان حفظ کنند. وطن پرست بودند چون مسئله حفظ جان مردم بود نه وطن را پرستیدن.


Bahman Jalali  Iran-Iraq War (1980-1988)
Bahman Jalali Iran-Iraq War (1980-1988)