اول هفته برای یه پیاده روی طولانی به نزدیک ترین پارک جنگلی می ری. خوشحال از برداشتن اولین قدم از برنامه هفته گیت هستی. همین که پیاده روی رو شروع کردی با زباله های پراکنده روبرو میشی. و همینجور که در حال طی مسیر هستی با حس ناخوشایند درونت درگیری. چرا ما اینجوریم؟ چرا ما رعایت نمیکنیم؟ اینقدر سخته؟ و کلی افکار جور و واجور دیگه ... با خودت میگی میان جمعش میکنند و سعی میکنی به مسیر ادامه بدی.
هفته بعد مجدد مسیر رو که شروع میکنی، با صحنه مشابه هفته پیش روبرو میشی! تمام اون صداهایی که توی ذهنت جولان میدادن دوباره برمیگردند. روز از نو روزی از نو. این بار یه فکر جدید به ذهنت رسیده. "هفته بعد یه چندتا کیسه زباله برای احتیاط با خودم میارم". هفته بعد آماده تمیز کردنی. تازه توی فکری تا یکی دو نفر رو همراه کنی تا مسیر رو در حد توان و زمان تمیز کنید.
بیاید از تفکر سیستمی (Systems Thinking) کمک بگیریم تا با مساله یه جور دیگه برخورد کنیم.
از نگاه تفکر سیستمی ریختن زباله ها یه پدیده (event) است که نتیجه بر هم کنش المان ها (element)، زیر سیستم ها (sub-system) و بازیگرهای (player) متفاوتیه.
بیاید یه کم موضوع رو با هم بازش کنیم. اولین فکری که ممکن بود توی این سناریوی فرضی به ذهنمون برسه این بود که اول هر هفته میشه اومد و تمیزش کرد؛ حالا یا به صورت داوطلبانه یا شهرداری، ... این راه حل نتیجه مشاهده (Observation) و شناسایی پترن های (Pattern) تکرار شونده است. یعنی همون مشاهده زباله ها در اول هر هفته.
خب قطعا می تونه به عنوان یه راه حل در نظر گرفته بشه. شاید یه مقدار تحلیل عمیق تر دلایل دیگه ای رو هم به مساله اضافه کنه. مثلا اینکه در طول مسیر سطل زباله کافی وجود نداره. خب اینجا یه سطح عمیق تر شدیم. قطعا اضافه کردن سطل زباله تاثیر قابل توجه ای داره. این راه حل نتیجه اینه که تلاش میکنیم با شناسایی عوامل موثر یک راه حل ساختاری (Structure) پیدا کنیم تا در سطح کلان تر و وسیع تر اون پدیده رو کاهش بدیم.
ولی اگر بخوایم مشکل رو در دراز مدت به صورت چشم گیری حل کنیم باید روی فرهنگ سازی در سطح عمومی و همچنین مدارس و مراکز آموزشی تمرکز کنیم. این راه حل در سطح مدل ذهنی (Mental Model) دسته بندی میشه.
این مدلی که ما برای آنالیز استفاده کردیم یکی از مدل های تفکر سیستمی (Systems Thinking) به نام کوه یخ (Iceberg Model) است.
