در دنیای پرنور و پُرسرعت امروز، کمتر چیزی به اندازهی سایه و سکوت نادیده گرفته میشود. کتاب در ستایش سایهها نوشتهی جونیچیرو تانیزاکی، نویسندهی بزرگ ژاپنی، دعوتیست برای بازنگری در همین غفلت. او در این جستار کوتاه اما عمیق، نگاهی متفاوت به مفهوم زیبایی، فضا، نور، و زندگی روزمره در فرهنگ ژاپن ارائه میدهد؛ نگاهی که شاید برای ذهن مدرن و غربزدهی ما ناآشنا، اما بسیار ضروری باشد.
تانیزاکی در این کتاب، بهجای ستایش نور و شفافیت، از نیمسایهها، ابهام، و تاریکی دفاع میکند. او معتقد است زیبایی حقیقی در جایی میان روشنایی و تاریکی شکل میگیرد؛ جایی که اشیاء با نور ملایم زنده میشوند و فضا فرصت سکوت مییابد.
از معماری سنتی ژاپنی تا طراحی ظروف، از نور عبوری از شوجیهای کاغذی تا درخشش ملایم لاک در تاریکی، تانیزاکی ما را به جهانی دعوت میکند که در آن، همهچیز آهسته، پرمعنا و شاعرانه است. به باور او، نور شدید همهچیز را بیروح میکند و تاریکی است که به اشیاء عمق، به فضا حس، و به انسان آرامش میبخشد.
اهمیت این کتاب فقط در بیان زیباییشناسی شرق نیست؛ بلکه در نقدیست که بر فرهنگ مصرفی، سرعت، و افراط در روشنی وارد میکند. در جهانی که همهچیز باید قابلدیدن، شفاف و درخشان باشد، تانیزاکی به یادمان میآورد که گاهی ندیدن، نشنیدن، و ندانستن، خود دریچهایست به درک عمیقتر.
پادکستهایی که به معماری و فرهنگ شرق توجه دارند، در سالهای اخیر بیشازپیش جایگاه خود را در فضای فکری مخاطبان پیدا کردهاند. از جمله منابع فارسیزبان که به این کتاب با نگاهی معماریمحور پرداخته، پادکستی بهنام «تاقچه» است که با تمرکز بر روایت تحلیلی و شاعرانه، تلاش دارد مفاهیم زیباییشناسی، فضا و فرهنگ را برای مخاطب امروز بازخوانی کند. این پادکست، بهویژه برای علاقهمندان به حوزهی پادکست معماری، منبعی ارزشمند و متفاوت بهشمار میرود.
کتاب در ستایش سایهها به ما یادآوری میکند که زیبایی فقط در نور کامل نیست. در روزگاری که صفحات دیجیتال زندگی ما را تسخیر کردهاند، شاید زمان آن رسیده باشد که دوباره به تاریکی، نیمسایه، و سکوت، مجال حضور دهیم؛ تا فضاهای زندگیمان فقط روشن نباشند، بلکه عمیق و انسانی هم باشند.
✍️ این یادداشت به مناسبت انتشار روایت شنیداری این کتاب در یکی از اپیزودهای پادکست تاقچه نوشته شده است؛ پادکستی مستقل و خلاق در حوزهی پادکست معماری و فلسفهی فضا، در وبسایت هنر معمار.
