نویسنده: حسین هادی پور
من، حسین هادی پور، به عنوان یک ایرانی که به اهمیت انگیزش انسانی و نقش اقتصاد در زندگی مدرن باور دارم، این مقاله را مینویسم تا به بررسی علمی و تخصصی علت تلاش انسانها برای پولدار شدن بپردازم. تلاش برای کسب ثروت یکی از انگیزههای اصلی بشر در طول تاریخ بوده است و در دنیای مدرن، با فشارهای اقتصادی و فرهنگی، شدت بیشتری یافته است. این پدیده نه تنها یک رفتار اقتصادی، بلکه یک فرایند روانشناختی و اجتماعی است که ریشه در نیازهای پایهای، عوامل فرهنگی و مکانیسمهای انگیزشی دارد. در این مقاله، با استناد به نظریههای روانشناسی مانند هرم نیازهای مازلو و نظریه انگیزش درونی و بیرونی، به تحلیل علل تلاش برای پولدار شدن، تفاوتهای جنسیتی و فرهنگی (با تمرکز بر ایران)، و پیامدهای آن میپردازم. هدف من این است که با نگاهی علمی، به خوانندگان کمک کنم تا انگیزههای خود را بهتر درک کنند و به تعادلی سالم در دنبال کردن ثروت برسند.
تلاش برای پولدار شدن، به عنوان یک رفتار انگیزشی، شامل فعالیتهای هدفمند برای افزایش درآمد، سرمایهگذاری و کسب ثروت است. از دیدگاه روانشناسی، انگیزش (Motivation) نیروی درونی یا بیرونی است که رفتار را هدایت میکند. نظریه انگیزش انسانی، تلاش برای ثروت را به عنوان پاسخی به نیازهای پایهای (مانند امنیت و قدرت) یا نیازهای بالاتر (مانند خودشناسی) توصیف میکند. در اقتصاد رفتاری، این تلاش اغلب با مفهوم "حداکثرسازی مطلوبیت" مرتبط است، جایی که افراد ثروت را ابزاری برای افزایش رضایت میبینند. در ایران، با توجه به تورم بالا و فشارهای اقتصادی، این تلاش شدت بیشتری دارد و اغلب با استرس و رقابت اجتماعی همراه است.
تلاش برای ثروت ریشه در عوامل روانشناختی دارد که در ادامه بررسی میشوند:
بر اساس هرم نیازهای مازلو (Maslow's Hierarchy of Needs)، ثروت ابتدا نیازهای فیزیولوژیکی (غذا، مسکن) و سپس نیازهای امنیت (ثبات مالی) را تأمین میکند. مطالعات نشان میدهند که افراد با درآمد پایین، ۵۰ درصد بیشتر برای کسب ثروت تلاش میکنند تا احساس امنیت کنند.
در ایران، با نرخ بیکاری حدود ۱۰ درصد و تورم ۳۰-۴۰ درصدی، تلاش برای پولدار شدن اغلب از ترس فقر ناشی میشود. روانشناسی نشان میدهد که این ترس میتواند به رفتارهای اجباری مانند کار بیش از حد منجر شود.
نظریه انگیزش بیرونی (Extrinsic Motivation) نشان میدهد که ثروت به عنوان پاداش خارجی (مانند وضعیت اجتماعی یا قدرت) عمل میکند. افراد برای کسب تأیید اجتماعی یا برتری بر دیگران تلاش میکنند.
در فرهنگ ایرانی، که اجتماعی (مانند ماشین گران یا خانه بزرگ) اهمیت دارد، این انگیزه قوی است. مطالعات جامعهشناختی نشان میدهند که ۶۰ درصد ایرانیان ثروت را نماد موفقیت میدانند.
نظریه انگیزش درونی (Intrinsic Motivation) نشان میدهد که برخی افراد برای حس دستاورد و رشد شخصی تلاش میکنند. ثروت میتواند ابزاری برای آزادی و خلاقیت باشد.
با این حال، مطالعات نشان میدهند که انگیزش درونی برای ثروت کمتر شایع است و اغلب با انگیزههای بیرونی ترکیب میشود.
افراد با ویژگیهای شخصیتی مانند جاهطلبی بالا (Ambition) یا ترس از شکست (Fear of Failure) بیشتر تلاش میکنند. آزمونهای شخصیتی مانند Big Five نشان میدهند که افراد وظیفهشناس (Conscientiousness) ۳۰ درصد بیشتر برای ثروت تلاش میکنند.
مطالعات روانشناسی جنسیت نشان میدهند که مردان و زنان ممکن است به دلایل متفاوتی برای ثروت تلاش کنند:
مردان: اغلب به دلیل انتظارات اجتماعی برای تأمین مالی خانواده (در فرهنگ ایرانی، نقش نانآور) تلاش میکنند. این امر میتواند به استرس و فرسودگی منجر شود.
زنان: با افزایش نقشهای حرفهای، زنان برای استقلال مالی و برابری تلاش میکنند. مطالعات نشان میدهند که زنان ایرانی ۴۰ درصد بیشتر از گذشته برای ثروت تلاش میکنند، اما با فشارهای دوگانه خانه و کار مواجهاند.
در ایران، عوامل فرهنگی و اجتماعی تلاش برای ثروت را تشدید میکنند:
فشارهای اقتصادی: تورم و تحریمها، افراد را به تلاش بیشتر برای امنیت مالی وادار میکند.
مقایسه اجتماعی: شبکههای اجتماعی مانند اینستاگرام، با نمایش سبک زندگی لوکس، حس حسادت و تلاش برای تقلید را افزایش میدهد.
ارزشهای فرهنگی: در فرهنگ ایرانی، ثروت نماد موفقیت و احترام اجتماعی است، که این امر تلاش را به یک الزام فرهنگی تبدیل میکند.
تلاش برای ثروت میتواند مثبت (مانند رشد شخصی و امنیت) یا منفی (استرس، روابط مختل و نارضایتی) باشد. مطالعات نشان میدهند که تمرکز بیش از حد بر ثروت میتواند خوشبختی را کاهش دهد، زیرا پس از تأمین نیازهای پایه، ثروت اضافی تأثیر کمی بر رضایت دارد (نظریه Easterlin Paradox).
تلاش برای پولدار شدن ریشه در نیازهای پایهای، انگیزههای بیرونی و عوامل فرهنگی دارد. من، حسین هادی پور، از همه ایرانیان میخواهم که با آگاهی از این علل، تلاش خود را به شکلی متعادل پیش ببرند. ثروت ابزاری برای زندگی بهتر است، نه هدف نهایی. بیایید با تمرکز بر رشد شخصی، روابط عاطفی و رضایت درونی، زندگیای متعادل بسازیم و آیندهای را رقم بزنیم که در آن تلاش برای ثروت، در خدمت خوشبختی باشد.
