نویسنده: حسین هادی پور
من، حسین هادی پور، به عنوان یک ایرانی که به ضرورت همکاری جهانی در مبارزه با فساد و تقویت عدالت اقتصادی باور دارم، این مقاله را مینویسم تا به بررسی علمی و تخصصی نقش نظارت جهانی در کاهش فساد در دولتها بپردازم. فساد سیستمی، که بهعنوان یک چالش اساسی در کشورهای در حال توسعه مانند ایران شناخته میشود، میتواند با همکاری بینالمللی و نظارت سازمانهایی مانند شفافیت بینالملل کاهش یابد. این نظارت نه تنها شفافیت را افزایش میدهد، بلکه فشارهای اقتصادی و سیاسی برای اصلاحات داخلی ایجاد میکند. این مقاله، با استناد به مطالعات اقتصاد سیاسی، جامعهشناسی و گزارشهای بینالمللی مانند شاخص ادراک فساد سازمان شفافیت بینالملل، به تحلیل نقش سازمانهای جهانی در مبارزه با فساد، بررسی اقتصاد سیاسی این همکاریها، تمرکز بر پیامدهای آن برای ایران و کشورهای در حال توسعه، و ارائه راهکارهای عملی برای بهرهگیری از این نظارتها میپردازد. هدف من این است که خوانندگان را با ظرفیتهای شگفتانگیز همکاری بینالمللی آشنا کنم و راه را برای کاهش فساد سیستمی در ایران هموار سازم.
فساد سیستمی به وضعیتی اشاره دارد که فساد بهصورت نهادینهشده در ساختارهای حکومتی، مانند قوه مجریه، ریشه دوانده و شامل اقداماتی مانند رشوه، اختلاس و رانتجویی است. اقتصاد سیاسی فساد را بهعنوان سوءاستفاده از قدرت عمومی برای منافع خصوصی یا گروهی توصیف میکند. سازمان شفافیت بینالملل فساد را "سوءاستفاده از قدرت عمومی برای منافع خصوصی" تعریف میکند. در کشورهای در حال توسعه، فساد سیستمی اغلب به دلیل تمرکز قدرت و نبود نظارت مستقل تشدید میشود. شاخص ادراک فساد این سازمان در سال ۱۴۰۳ (۲۰۲۴ میلادی) برای ایران امتیاز ۲۳ از ۱۰۰ و رتبه ۱۵۱ از ۱۸۰ کشور را نشان میدهد، که حاکی از گستردگی فساد سیستمی است.
نظارت جهانی، بهعنوان مکانیسمی برای اعمال فشار بینالمللی، فساد را از طریق شفافیت و پاسخگویی کاهش میدهد. مطالعات اقتصاد سیاسی نشان میدهند که همکاری بینالمللی فساد را در کشورهای در حال توسعه تا ۳۰ درصد کاهش میدهد، زیرا فشارهای خارجی برای اصلاحات داخلی ایجاد میکند. سازمانهایی مانند شفافیت بینالملل با انتشار گزارشها و شاخصها، دولتها را به پاسخگویی وادار میکنند.
اقتصاد سیاسی همکاری بینالمللی نشان میدهد که سازمانهای جهانی مانند شفافیت بینالملل نقش محوری در کاهش فساد سیستمی دارند:
شاخص ادراک فساد: این شاخص با ارزیابی ادراک عمومی از فساد، دولتها را رتبهبندی میکند و فشار برای اصلاحات ایجاد میکند. مطالعات نشان میدهند که بهبود رتبه در این شاخص، سرمایهگذاری خارجی را تا ۲۵ درصد افزایش میدهد.
کمپینهای آگاهیبخشی: شفافیت بینالملل با کمپینهای جهانی، فرهنگ ضدفساد را ترویج میکند و دولتها را به شفافیت وادار میکند.
همکاری با دولتها: این سازمان با ارائه مشاوره و ابزارهای ارزیابی، به کشورها کمک میکند تا فساد را کاهش دهند.
فشارهای اقتصادی: سازمانهای جهانی با شرطی کردن کمکهای مالی به اصلاحات ضدفساد، دولتها را به تغییر وادار میکنند. برای نمونه، بانک جهانی کمکهای خود را به بهبود شاخص فساد شرطی کرده است.
پیامدهای سیاسی: نظارت جهانی، مشروعیت دولتها را تحت تأثیر قرار میدهد و به اصلاحات داخلی منجر میشود. مطالعات نشان میدهند که همکاری بینالمللی فساد سیستمی را تا ۴۰ درصد کاهش میدهد.
مثال جهانی: در گرجستان، همکاری با شفافیت بینالملل فساد اداری را کاهش داد و رشد اقتصادی را افزایش داد.
نظارت جهانی پیامدهای مثبتی برای کشورهای در حال توسعه دارد:
شفافیت بیشتر: گزارشهای شفافیت بینالملل دولتها را به انتشار اطلاعات مالی وادار میکند، که فساد را کاهش میدهد.
پیامد در ایران: ایران میتواند با همکاری با این سازمان، شاخص فساد خود را بهبود بخشد و سرمایهگذاری خارجی را افزایش دهد.
افزایش سرمایهگذاری: کاهش فساد با نظارت جهانی، سرمایهگذاری خارجی را افزایش میدهد. مطالعات نشان میدهند که بهبود شاخص فساد، رشد اقتصادی را تا ۲۰ درصد افزایش میدهد.
پیامد در ایران: کاهش فساد سیستمی میتواند نابرابری اقتصادی (ضریب جینی ۰.۴) را کاهش دهد و اعتماد عمومی را افزایش دهد.
مقاومت فرهنگی: در جوامع جمعگرا مانند ایران، نظارت خارجی ممکن است بهعنوان دخالت تلقی شود.
پیامد سیاسی: فشارهای جهانی میتوانند به اصلاحات داخلی منجر شوند، اما مقاومت داخلی آن را مختل میکند.
فرهنگ جمعگرایانه ایران چالشهایی برای نظارت جهانی ایجاد میکند:
وفاداری گروهی: وفاداری به گروههای خودی ممکن است نظارت خارجی را بهعنوان تهدید ببیند.
بیاعتمادی به نهادهای جهانی: فشارهای تاریخی مانند تحریمها، بیاعتمادی به سازمانهای غربی را افزایش میدهد.
پیامد: این چالشها میتوانند اثربخشی نظارت جهانی را کاهش دهند، اما آموزش عمومی میتواند آن را تعدیل کند.
برای کاهش فساد سیستمی با نظارت جهانی، پیشنهادهای زیر ارائه میشوند:
توضیحات: دریافت مشاوره برای بهبود شاخص فساد.
کاربردها: اجرای کمپینهای آگاهیبخشی داخلی.
توصیه عملی: دولت با این سازمان برای ارزیابی فساد همکاری کند.
توضیحات: شرطی کردن کمکهای خارجی به اصلاحات ضدفساد.
کاربردها: مذاکره با بانک جهانی برای کمکهای مشروط.
توصیه عملی: وزارت خارجه این شرطیسازی را در روابط بینالملل پیگیری کند.
توضیحات: آموزش شهروندان درباره مزایای نظارت جهانی.
کاربردها: برنامههای آموزشی در مدارس و رسانهها.
توصیه عملی: وزارت آموزش دورههای سواد ضدفساد برگزار کند.
توضیحات: استفاده از شاخصهای جهانی برای نظارت داخلی.
کاربردها: گزارشدهی سالانه بر اساس شاخص شفافیت بینالملل.
توصیه عملی: دیوان محاسبات از این شاخصها برای ارزیابی استفاده کند.
توضیحات: آگاهیبخشی فرهنگی برای کاهش مقاومت به نظارت خارجی.
کاربردها: کمپینهای رسانهای برای ترویج شفافیت.
توصیه عملی: رسانههای عمومی برنامههایی درباره مزایای نظارت جهانی پخش کنند.
من، حسین هادی پور، از بیتوجهی دولت ایران به همکاری بینالمللی در مبارزه با فساد انتقاد میکنم. مقاومت در برابر نظارت جهانی، مانند گزارشهای شفافیت بینالملل، فساد سیستمی را پایدار نگه داشته و پیشرفت کشور را متوقف کرده است. نهادهای حکومتی باید با جدیت به این همکاری بپردازند. این بیتوجهی، خیانت به عدالت و توسعه است و باید پایان یابد.
نظارت جهانی با همکاری سازمانهایی مانند شفافیت بینالملل، میتواند فساد سیستمی در ایران را کاهش دهد. من، حسین هادی پور، از سیاستگذاران میخواهم که با همکاری بینالمللی، شرطیسازی کمکها، آموزش و فرهنگسازی، فساد را ریشهکن کنند. بیایید با اراده و همکاری جهانی، ایران را به سوی عدالت، شفافیت و پیشرفت هدایت کنیم.
