از مزیت های عقل هر چه بگوییم و بگویند کم گفته اند و در مذمت جهل نیز همینطور.
اما این بار از زاویه دیگری به آن اندیشیده ام.
انسان عاقل، همواره در حال سنجیدن رفتار خود و دیگران و تطابق دادن آن با ترازوی عقل و منطق است و همیشه میکوشد عاقبت بین باشد.
به قول سعدی:
عاقل آن است که اندیشه کند پایان را!
انسانی که در درجات بالای عقل نشسته است، ممکن است نسبت به مواردی که دیگران جزئی میپندارند و به آن بی توجه یا کم توجه هستند، شدیدا حساس باشد و بیندیشد و دائماً چرتکه به دست است.
چرا که او بهتر از هر کس دیگری می داند عواقب این امور چه خواهد بود و چقدر می تواند زندگی خودش و دیگران را تحت تاثیر قرار دهد.
در آن سو؛ فرد جاهل را در نظر بگیرید. دقیقاً نقطه مقابل عاقل ایستاده است. نه تنها متوجه امور جزئی نیست، بلکه بسیاری از مواردی که حتی معمولی ها درک می کنند و نسبت به آن دغدغه دارند؛ برای او پیش پا افتاده است و از هفت دولت آزاد!
گرچه چرخه زندگی آدمیزاد به ما می گوید که هر کسی قد سن و سال و درک و فهمش در رنج بوده و هست.
نوزاد از گرسنگی می نالد
کودک از مشق و مدرسه
نوجوان از خانواده
جوان از عشق و اقتصاد و...
پیر از تنهایی و از "چرا نکردم!"
و جالب است هر کدام از مراحل را می گذرانیم، به قبلی غبطه میخوریم و با آه بلند می گوییم: یادش بخیر!
شاید بشود اینطور مواقع به این بیندیشیم که ما مثل کودکی هستیم که چون ظرفیتش فعلا کم است از درس می نالد و بعد ها به این حال غبطه خواهیم خورد( شاید(: ).
حالا فرض کنید یک عاقل و یک جاهل برادرند. نتیجه چطور خواهد بود؟
جاهل دائما در حال اشتباهاتی است که هرگز نمی فهمدشان و عاقل همواره در عذاب رفتار های جاهل، بی آنکه بتواند به او بفهماند!
و بیچاره عاقل!
چقدر تحمل چنین چیزی بر وی سخت است
به همین علت است که امیر سخن علی(علیه السلام) چنین فرمود:
لِكُلِّ شَيْءٍ زَكَاةٌ وَ زَكَاةُ الْعَقْلِ احْتِمَالُ الْجُهَّال
برای هر چیزی زکاتیست و زكات عقل تحمّل نادانان است.
آری! عقل شما را آزار می دهد و جهل اطرافیانتان را.
جهل بر جاهل لذت است و بر اطرافیانش عذاب. و عقل بر عاقل عذاب است و بر اطرافیان لذت! چرا که به اشارتی شما را می فهمند، مدام در حال عاقبت بینی و چاره جویی هستند و در کنار آنها در لذتید...
به قول بیدل دهلوی:
چه خوش است راز گفتن به حریف نکته سنجی
که سخن نگفته باشی به سخن رسیده باشد
اگر پیش از به دنیا آمدن مختار بودید به برگزیدن یکی، ترجیحتان کدام بود؟!
