شهرستان سرپل ذهاب در غرب استان کرمانشاه قرار دارد که مردمان این شهرستان از نظر فرهنگ و زبان و مذهب همچون شهرستانهای اطراف خود هستند.
سرپل ذهاب با ۳۴/۲۷ عرض و ۴۵/۵۲ طول جغرافیایی یکی از شهرستانهای استان کرمانشاه است که از شمال به شهرستان ثلاث باباجانی از جنوب به گیلانغرب، از شرق به کرند غرب و از غرب به قصرشیرین و مرز عراق محدود میشود، وسعت این شهرستان در حدود ۱۲۵۱ کیلومتر مربع یعنی ۳٪ کل مساحت استان که قسمتی از آن در ناحیه گرم و خشک و قسمتی در ناحیه کوهستانی واقع است و در سر راه اصلی تهران_بغداد واقع شده است و فاصله زمینی آن تا کرمانشاه ۱۴۰ کیلومتر، تا تهران ۶۸۰ کیلومتر و تا کربلا ۲۷۰ کیلومتر است.
شهرستان سرپل ذهاب شامل ۵ دهستان قلعه شاهین، بشیوه و پاطاق، دشت ذهاب، پشت تنگ ذهاب و دهستان حومه است که دارای ۱۷۶ روستای دارای سکنه و ۷ روستای خالی از سکنه میباشد که از لحاظ آب و هوایی، پوشش گیاهی، موقعیت جغرافیایی و ... متنوع میباشد.
نزدیکترین شهر به سرپل ذهاب، قصرشیرین میباشد که حدود ۲۵ کیلومتر با هم فاصله دارند.
نزدیکترین روستاهای سرپل ذهاب به مرز عراق روستاهای بیشکان و تنگ حمام هستند که حدود یک کیلومتر از مرز عراق فاصله دارند.
گردنه معروف پاطاق که تاریخ نگاران و جغرافی دانان آنرا یکی از دو دروازه فلات ایران میدانند در ۱۶ کیلومتری شرق سرپل ذهاب واقع است و از اهمیت شایانی برخوردار است.
شهرستان سرپل ذهاب دارای ایلات و طوایف مختلفی همچون کلهر، قلخانی، گوران، سنجابی، جاف، باباجانی، مافی، جمهور، زوله، لشینی، شکربیگی، هلهوندی، کولیها میباشد.
مردمان شهرستان سرپل ذهاب کُرد زبان هستند و شامل مذاهب شیعه، سنی و یارسان یا همان اهل حق میباشند.
بخش بزرگی از سکنهی روستاهای شهرستان سرپل ذهاب شیعه مذهب میباشند که در ادامه به تفکیک دهستان به آنها میپردازم
دهستان حومه؛ دهستان حومه شامل روستاهای اطراف سرپل ذهاب میباشد که مرکز آن روستای قره بلاغ اعظم است، مساحت این دهستان حدود ۱۶۴ کیلومتر مربع است.
در این دهستان روستاهای هنیدر مفروضه، خاتونه، ریخک، آب باریک، زیلوه بسطام، زرین جو، سراب گرم، میان میل، عسکر خانی شیعه هستند.
دهستان بشیوه و پاطاق؛ این دهستان در شرق سرپل ذهاب قرار دارد و مرکز آن روستای ریزهوند نجف است، وسعت این دهستان حدود ۱۵۸ کیلومتر مربع است و اکثریت مردم روستاهای این دهستان شیعه مذهب هستند که شامل روستاهای زیر است؛
پاطاق، رفیع، گاوچالی و فولادی، کوهالی، کوسهها، محمد علی قرگه (کوگر)، برزه لک، مهکی ناصر، مهکی امین، حبیبوند، میان کبود قاسم، پنجستون، جلالوند سفلی، جلالوند علیا، ریزهوند علی اکبر، ریزهوند نجف، رضا لک، آینه، چالگه، پل ماهیت، پله بید
دهستان قلعه شاهین؛ این دهستان در جنوب و جنوب شرق سرپل ذهاب قرار دارد و ۲۹ روستا را شامل میشود، مرکز این دهستان روستای ترکه ویس است، مساحت این دهستان ۲۲۶ کیلومتر مربع است و تمامی مردمان روستاهای این دهستان شیعه مذهب میباشند که شامل روستاهای زیر هستند؛
آسیاب قرمز، کل داوود، انزل، ترکویس، شیخ حسن، قلعه گلینه، داربلوط، دوازده امام، کاهسرا، تنگ اسماعیل خان، لواسانی، دارکنار، کلاوه، سراب قلعه شاهین، نقاره کوب، گنجوره، سرباغ گلین، نجار گلین، امامیه سفلی، امامیه علیا، قلعه سفید سفلی، قلعه سفید علیا، دولنگان سفلی، دولنگان علیا، تپه عظیمه، دارتوت، عثمان، نودیه، مشکنار، مصطفی احمدی، قیطگ
دو دهستان بعدی یعنی دهستان دشت ذهاب و دهستان پشت تنگ ذهاب ساکنانش را یارسانها و اهل سنت تشکیل میدهند.
دهستان دیره از نظر تقسیمات اداری جزء دهستان گیلانغرب است اما از نظر مسافت به سرپل ذهاب نزدیکتر است و ساکنان تمامی روستاهای دهستان دیره نیز شیعه مذهب هستند و برخی از روستاهای آن عبارتاند از ؛ نسار، داروند، شاهمار، درخشنده، شهرک دیره، و ...
در خود شهر سرپل ذهاب نیز پیروان هر سه آئین شیعه، سنی و اهل حق حضور دارند. در استان کرمانشاه تمامی شهرستانها به جز شهرستانهای روانسر، جوانرود، پاوه و ثلاث باباجانی اکثریت یا شیعه هستند یا پیرو آئین یارساناند.
از کتاب سرپل ذهاب در گذر تاریخ
نوشته رضا جمشیدی و منوچهر کمری
۶ ژانویه ۲۰۲۶
