کاتالیست خودرو یا کاتالیزور/ catalyst خودرو یا مبدل کاتالیستی، قطعهای استوانهایشکل است که در خروجی موتور و در مسیر اگزوز نصب میشود. این قطعه به عنوان پالایشگاه و تصفیهخانه پیشرانه عمل میکند و گازهای سمی و خطرناکی را که حاصل سوختن بنزین در موتور است، به گازهای بی خطری تبدیل میکند تا قبل از ورود به جو، از سمی بودن این گازها کاسته شود .
کاتالیستها با ساختار لانه زنبوری و بر پایه مواد فلزی و یا سرامیکی ساخته شدهاند. وقتی ماشین روشن میشود، گازهای خروجی از خودرو این قطعه را داغ میکند. داغ شدن کاتالیزور و تماس آن با دود خروجی از اگزوز، موجب تغییر شیمیایی آلایندهها خواهد شد. گازهای مونو اکسید کربن یا CO، اکسیدهای نیتروژن و هیدروکربنهای فرار از جمله گازهای سمی و خطرناک این واکنش شیمیایی هستند که باید به گازهایی با خطر کمتر یا بیخطر تبدیل شوند ..
!!! (این قطعه میتواند بین ۸ تا ۳۰ برابر، آلایندگی خودرو را کاهش دهد) !!!
روشن شدن چراغ چک موتور
از ابتداییترین علائم خرابی کاتالیزور، روشنشدن چراغ چک است. چرا که وقتی کاتالیزور خراب است، مقدار اکسیژن موجود در مسیر اگزوز در حد استاندارد نیست و در نتیجه، کامپیوتر موتور خودرو با روشنکردن چراغ چک، این عیب را به اطلاع راننده میرساند.
بد کار کردن موتور
سنسور اکسیژن موجود در مسیر اگزوز وظیفه دارد تا اطلاعاتی از مقدار اکسیژن موجود در این مسیر را به کامپیوتر خودرو بدهد. با خرابی کاتالیزور خودرو و رسیدن مقدار اکسیژن به حد غیراستاندارد، کارکرد موتور نیز مختل میشود و اصطلاحا موتور به هم میریزد. در این صورت، هم افزایش مصرف سوخت را داریم و هم افت توان موتور. ضمن اینکه آلایندگی موتور نیز افزایش مییابد.
افزایش مصرف سوخت
خرابی کاتالیزور اگزوز منجر به کارکرد نادرست موتور میشود. در این وضعیت از قدرت موتور کاسته میشود که برای جبران آن، باید فشار بیشتری به موتور وارد کرد. در نتیجه شاهد افزایش مصرف سوخت هستیم. این افزایش مصرف سوخت نتایج دیگری مثل گرمکاری موتور و افزایش آلایندگی را نیز میتواند در پی داشته باشد.
کاهش شتاب خودرو
خرابی کاتالیست ماشین باعث کارکرد نامیزان موتور میشود و توان تولیدی نیز کاهش پیدا میکند. در نتیجه شتاب خودرو کم میشود که این افت توان و کاهش شتاب، بهوضوح قابل لمس است.
افزایش دمای موتور
گرفتگی کاتالیست خودرو جلوی خروج راحت گازهای اگزوز را میگیرد و در نتیجه در کنار کاهش قدرت موتور، منجر به گرمشدن پیشرانه نیز میشود. اگر گرمکردن موتور به دلایل دیگر نبود، بهتر است به سراغ مسیر اگزوز برویم و در مرحله اول، گرفتگی کاتالیزور را بررسی کنیم. پر شدن لانههای زنبوری شبکههای داخل کاتالیزور باعث گرفتگی آن میشود و شستشو میتواند این مشکل را رفع کند. درصورتیکه این کار نیز نتیجهای نداد، باید کاتالیزور را تعویض کرد.
همچنین وقتی در اثر خرابی کاتالیزور، موتور ماشین به درستی کار نمیکند، شاهد کاهش قدرت پیشرانه هستیم که برای جبران این افت توان، مجبوریم فشار بیشتری به موتور بیاوریم. این کار نیز با افزایش مصرف سوخت و افزایش دمای موتور همراه است.
صدای عجیب از سیستم اگزوز
با خرابی کاتالیزور و اصطلاحا ریختن کاتالیزور که اشاره به خاکشدن ساختار داخل آن دارد، صدایی شبیه به شن از این قطعه شنیده میشود. یکی از راههای تشخیص این وضعیت رفتن به زیر خودرو و ضربهزدن به کاتالیزور یا تکاندادن آن است. اگر صدایی شبیه به وجود شن از داخل مبدل کاتالیستی شنیده شد، به معنی خرابی این قطعه است. همچنین در زمان سرد بودن خودرو نیز که اگزوز ممکن است کمی لرزش داشته باشد، میتوان این صدا را شنید.
خروج بوی نامطبوع از اگزوز
خرابی کاتالیزور ماشین باعث میشود تا بوی نامطبوعی شبیه به تخممرغ گندیده از داخل اگزوز به مشام برسد. این وضعیت در زمان سرد بودن خودرو و صبحها بیشتر دیده میشود.
افزایش آلایندگی
اصلیترین کارکرد کاتالیزور در کاهش آلایندههای خروجی از اگزوز و پاکیزه کردن گازهای سمی با تبدیل آنها به گازهای بیخطر است. با خرابشدن کاتالیزور، هم از طرفی مصرف سوخت خودرو افزایش پیدا میکند و هم حجم گازهای سمی موجود در اگزوز از حد استاندارد خود بالا میرود که هر دو وضعیت را میتوان با کمک دستگاههای آزمون معاینه فنی، بررسی کرد.
و اما آگاهی و دانستن این دو نکته بسیار مهم و قابل تامل در رابطه با این قطعه خالی از لطف نیست !!!
بعضی وقتها بهجای این قطعه از یک تکه لوله خالی اگزوز استفاده میشود. بهتر است در هنگام خرید خودرو، کاتالیزور را بررسی کرد که حذف یا تخلیه نشده باشد !!!
شوربختانه درچندین سال اخیر افراد بسیار زیادی نیز تجربه تلخ خالی شدن خاک داخل کاتالیزور و یا برداشته شدن خود کاتالیزور خودروی خود را پس از مراجعه به برخی افراد در مراکز خدمات تعمییرات خودرویی نامعتبر و ناشناس و بی وجدان را داشته اند !!!
بعد از آشنایی با علائم خرابی این قطعه، بهتر است با دلایل خرابی کاتالیزور خودرو نیز آشنا شویم. عوامل مختلفی بر عمر مفید کاتالیزور خودرو تاثیر میگذارد. از افزایش دمای موتور گرفته تا استفاده از سوخت بیکیفیت. دلایلی که در ادامه مقاله به آنها اشاره میکنیم.
ورود روغن یا مایع خنککننده به سیستم اگزوز
نشتی در سوپاپها یا واشر سرسیلندر ممکن است باعث ورود روغن یا مایع خنککننده به اگزوز شود. این مواد روی سطح آن میچسبند و آن را مسدود میکنند.
خرابی سنسور اکسیژن از دلایل خرابی کاتالیزور خودرو
اگر سنسور اکسیژن بهدرستی کار نکند، اطلاعات اشتباهی به ECU (واحد کنترل موتور) ارسال میشود و نسبت سوخت به هوا نامتعادل خواهد شد. این وضعیت میتواند باعث احتراق ناقص سوخت و تجمع مواد نسوخته در کاتالیزور میشود.
سوخت بیکیفیت یا ناخالص
یکی از دلایل خرابی کاتالیزور خودرو استفاده از سوخت نامناسب است. سوختهای حاوی ناخالصی مانند گوگرد و سرب، میتوانند سطح آن را مسدود یا آسیبپذیر کنند.
ضربه یا آسیب فیزیکی به کاتالیزور
برخورد کاتالیزور با موانع، سنگها یا زمین ناهموار میتواند ساختار داخلی یا خارجی آن را خراب کند. شکستگی یا جابجایی اجزای داخلی، عملکرد آن را با اختلال مواجه میکند.
افزایش دمای از دلایل خرابی کاتالیزور خودرو
ورود گازهای داغ ناشی از احتراق ناقص یا ورود مستقیم سوخت نسوخته میتواند دمای موتور و اگزوز را افزایش دهد. دمای بیش از حد میتواند باعث ذوب شدن مواد داخلی کاتالیزور شود و آن را از کار بیندازد.
مسدود شدن کاتالیزور با دوده و کربن
تجمع دوده و کربن ناشی از سوختهای سنگین یا رانندگی طولانی با موتور در شرایط غیربهینه باعث انسداد مسیر گازهای خروجی و افت کارایی این قطعه خواهد شد.
فرسودگی طبیعی از دلایل خرابی کاتالیزور خودرو
کاتالیزور جز قطعات مصرفی خودرو است و عمر مفیدی دارد. به طور معمول مبدل کاتالیست بین ۵۰ تا ۱۰۰ هزار کیلومتر کار میکند. فرسودگی طبیعی یکی از دلایل خرابی این قطعه است.
احتراق ناقص در سیلندرها
مشکلاتی مانند خرابی شمعها، کویلها یا انژکتورها میتوانند باعث احتراق ناقص شوند. سوخت نسوخته وارد کاتالیزور شده و دمای آن را به شدت افزایش میدهد که ممکن است باعث ذوب یا ترک خوردن آن شود.
kourosh.Brz @Kourosh.brz @KouroshBrz
