اگر کارکردهای سکونت دیگر بهطور کامل در یک واحد مسکونی متمرکز نیستند، سکونت را با چه چارچوبی باید فهمید؟
نخستین واکنش، معمولاً جستوجوی یک واژه جدید است.
شبکه.
اکوسیستم.
چندمکانی.
زیستجهان.
یا شاید «سیستم».
اما تجربه تاریخ علم نشان میدهد که هیچ واژهای، بهتنهایی یک مسئله را حل نمیکند. ارزش یک مفهوم، نه در تازگی آن، بلکه در مسئلهای است که قادر به توضیح آن باشد.
به همین دلیل، پیش از آنکه از «سیستم سکونت» سخن بگوییم، باید بپرسیم: اساساً چه چیزی در توصیف سکونت معاصر وجود دارد که چارچوبهای رایج بهسختی آن را توضیح میدهند؟
در دهههای اخیر، ادبیات معماری و مطالعات سکونت، هر یک بخشی از این تغییر را توضیح دادهاند.
مفهوم Home بر تجربه، تعلق و معنای خانه تمرکز کرده است.
Dwelling، بهویژه در سنت پدیدارشناسی، سکونت را شیوهای از بودن در جهان میفهمد.
Habitat رابطه انسان و محیط زیست انسانی را در مقیاسی گستردهتر بررسی میکند.
در مطالعات مسکن نیز مفاهیمی مانند Housing System یا Residential System برای تحلیل سیاستهای مسکن، نهادها و سازوکارهای تأمین و عرضه مسکن به کار رفتهاند.
هیچیک از این چارچوبها نادرست نیستند.
برعکس، هر یک مسئله مشخصی را با دقت توضیح میدهند.
اما مسئلهای که در یادداشتهای گذشته مطرح شد، اندکی متفاوت است.
بحث ما نه صرفاً درباره تجربه خانه است، نه درباره معنای سکونت، نه درباره نظام تأمین مسکن و نه حتی درباره چندمکانی بودن زندگی.
پرسش این است که چگونه مجموعهای از مکانها، زیرساختها، خدمات، فناوریها و روابط، در کنار یکدیگر امکان سکونت را فراهم میکنند.
در این صورت، دیگر موضوع، هیچ جزء منفردی نیست.
نه خانه.
نه محل کار.
نه فضای دیجیتال.
و نه حتی مسیرهای جابهجایی.
موضوع، رابطه میان آنهاست.
این تغییر، صرفاً تغییر یک واژه نیست؛ تغییر واحد مشاهده است.
وقتی موضوع مطالعه، روابط میان اجزا باشد، نگاه ما نیز ناگزیر از مطالعه اجزا به مطالعه پیکربندی آنها تغییر میکند.
شاید دقیقتر باشد که بگوییم مسئله اصلی، خودِ "سیستم" نیست.
مسئله، پدیدهای است که تنها از خلال روابط میان اجزای خود قابل فهم است.
اگر سکونت معاصر چنین ویژگیای پیدا کرده باشد، آنگاه استفاده از یک چارچوب سیستمی، نه یک انتخاب سلیقهای، بلکه یک ضرورت روششناختی خواهد بود.
در این صورت، پرسش بعدی دیگر این نیست که "سیستم سکونت چیست؟"
پرسش این است که اگر سکونت را بهمثابه مجموعهای از روابط، وابستگیها و تعاملات بفهمیم، معماری دقیقاً چه چیزی را طراحی میکند؟...
