کار در گمرک به دلیل جایگاه مهم این سازمان در چرخه واردات و صادرات، همواره یکی از پرطرفدارترین گزینههای شغلی در میان مردم محسوب میشود. بسیاری از افراد، بهویژه ساکنان شهرهای تجاری و بندری مانند بوشهر، بندرعباس و حتی پایتخت، تمایل دارند بدانند چه فرصتهای شغلی در گمرک وجود دارد، شرایط استخدام چگونه است و هر یک از این موقعیتها چه وظایفی را شامل میشوند.
در این بخش به معرفی مشاغل گمرکی میپردازیم و توضیح میدهیم که هر موقعیت چه نقش و جایگاهی دارد و چه مهارتها یا مدارکی برای ورود به آن نیاز است.
در گمرک طیف گستردهای از مشاغل وجود دارد که برخی از آنها مستقیماً در چارچوب سازمان گمرک و به صورت رسمی تعریف میشوند و برخی دیگر به شکل غیرمستقیم و در ارتباط با بخش خصوصی شکل گرفتهاند. این مشاغل عبارتاند از:
اگرچه ترخیصکار به صورت مستقیم کارمند گمرک محسوب نمیشود، اما یکی از نزدیکترین و مهمترین مشاغل مرتبط با گمرک است. ترخیصکار گمرک به نمایندگی از شرکتها و صاحبان کالا، امور ترخیص کالا را پیگیری میکند و در حقیقت پل ارتباطی میان بازرگانان و گمرک به شمار میرود.
وظایف: پیگیری اظهارنامهها، اخذ مجوزهای مورد نیاز از سازمانهای مختلف، تسریع در فرآیند ترخیص کالا.
مدارک: مدرک تحصیلی نیاز نیست.
مهارتها: آشنایی کامل با قوانین و مقررات گمرکی، مهارت مذاکره، سرعت عمل بالا.
کارشناسان بازرگانی وظیفه دارند اسناد واردات و صادرات را بررسی کنند و مطابقت آنها را با قوانین و مقررات گمرکی بسنجند. این افراد در ارتباط مستقیم با تجار، بازرگانان و سازمانهای بینالمللی هستند و نقش مهمی در تسهیل روند تجارت ایفا میکنند.
وظایف: بررسی قراردادهای تجاری، کنترل اسناد حملونقل، اطمینان از رعایت تعرفههای گمرکی و هماهنگی با سازمانهای مرتبط.
مدارک مورد نیاز: حداقل مدرک کارشناسی یا کارشناسی ارشد در رشتههای مدیریت بازرگانی، اقتصاد یا روابط بینالملل.
مهارتها: تسلط به زبان انگلیسی، آشنایی با قوانین تجارت جهانی، توانایی مذاکره و تحلیل اسناد تجاری.
یکی از پرتقاضاترین شغلها در گمرک، کارمندانی هستند که وظیفه ثبت و پیگیری اظهارنامهها، صدور مجوزها و کنترل مدارک را بر عهده دارند.
وظایف: ثبت اطلاعات کالاها در سامانههای گمرکی، بررسی اسناد حمل، کنترل مجوزهای واردات و صادرات، پیگیری مراحل ترخیص.
مدارک: دیپلم یا کارشناسی مرتبط با مدیریت و امور اداری.
مهارتها: دقت بالا، آشنایی با نرمافزارهای گمرکی، توانایی کار با سامانه EPL و سامانه جامع تجارت.
بخش مالی گمرک مسئول محاسبه و وصول حقوق و عوارض دولتی است. کارشناسان مالی نقش کلیدی در مدیریت منابع درآمدی ناشی از واردات و صادرات دارند.
وظایف: محاسبه تعرفههای وارداتی و صادراتی، ثبت حسابها، نظارت بر وصول درآمدها، تهیه گزارشهای مالی.
مدارک: کارشناسی حسابداری یا مدیریت مالی.
مهارتها: دقت ریاضی بالا، توانایی کار با نرمافزارهای حسابداری، آشنایی با قوانین مالیاتی و گمرکی.
یکی از مهمترین شغلهای موجود در گمرک، بازرسی و نظارت بر کالاها است. این افراد وظیفه دارند تا از ورود یا خروج کالای قاچاق و غیرمجاز جلوگیری کنند.
وظایف: بازرسی کالاها در مرزها و بنادر، کنترل محمولهها بر اساس اسناد ارائهشده، جلوگیری از ورود کالاهای غیرمجاز یا تقلبی.
مدارک: رشتههای مرتبط با حقوق، بازرگانی یا حتی علوم انتظامی.
مهارتها: قدرت جسمانی و روحیه کاری میدانی، توانایی گزارشنویسی دقیق، آشنایی با قوانین مبارزه با قاچاق.
گمرک با پروندههای حقوقی زیادی مواجه است؛ از اختلافات میان تجار و سازمان گرفته تا جرایم مرتبط با قاچاق. به همین دلیل کارشناسان حقوقی نقش پررنگی در این سازمان دارند.
وظایف: بررسی پروندههای اختلافی، حضور در جلسات دادرسی، مشاوره حقوقی به کارکنان گمرک، تنظیم لوایح حقوقی.
مدارک: کارشناسی یا کارشناسی ارشد حقوق.
مهارتها: تسلط به قوانین تجارت و حقوق گمرکی، قدرت استدلال و تحلیل، توانایی نگارش حقوقی.
با الکترونیکی شدن بسیاری از فرآیندهای گمرکی، نیاز به کارشناسان IT در این حوزه افزایش یافته است.
وظایف: مدیریت سامانه EPL، رفع مشکلات نرمافزاری، توسعه سیستمهای گمرکی، آموزش کارکنان در استفاده از سامانهها.
مدارک: کارشناسی کامپیوتر یا فناوری اطلاعات.
مهارتها: تسلط به شبکه و نرمافزار، توانایی تحلیل دادهها، آشنایی با سیستمهای تحت وب.
ورود به گمرک بهعنوان کارمند رسمی معمولاً از طریق آزمونهای استخدامی انجام میشود. متقاضیان باید دارای شرایط عمومی استخدام در دستگاههای دولتی باشند، مانند:
- تابعیت ایرانی
- سلامت جسمی و روانی
- عدم سوءپیشینه کیفری
- مدرک تحصیلی متناسب با شغل مورد نظر
در کنار این شرایط، برخی مشاغل نیازمند مدارک یا مهارتهای تخصصی هستند که در شرح هر شغل بیان شد.
به طور کلی مشاغل گمرکی را میتوان به دو دسته اصلی تقسیم کرد: شغلهای کارمندی در سازمان گمرک و فعالیتهای مرتبط در بخش خصوصی. موقعیتهایی مثل کارشناس بازرگانی، حسابدار گمرک، کارمند ثبت اسناد یا بازرس، همگی در قالب ساختار کارمندی تعریف میشوند و مسیر مشخصی برای استخدام، حقوق ثابت و ارتقا دارند. در مقابل، ترخیصکاری بیشتر به عنوان یک حرفه آزاد شناخته میشود که برخلاف بسیاری از مشاغل رسمی گمرک، الزام جدی به مدرک دانشگاهی ندارد. در این حوزه، تجربه عملی، آشنایی با قوانین و مهمتر از همه توانایی ایجاد ارتباطات گسترده (ارتباطسازی) نقش تعیینکنندهای در موفقیت دارد.
اگر فردی بتواند شبکهای قوی از ارتباطات کاری ایجاد کند و در کنار آن مهارت سرعت عمل و پیگیری مداوم را داشته باشد، میتواند درآمد خود را در این حرفه به مراتب بالاتر از مشاغل کارمندی گمرک افزایش دهد. بنابراین، انتخاب مسیر شغلی در این حوزه تا حد زیادی به روحیه فرد، علاقه به کار کارمندی یا فعالیت آزاد و میزان توانایی او در ایجاد ارتباطات مؤثر بستگی دارد.
