چرا همدیگر را می‌کشیم؟ پنج اشاره به یک الگو

پادکست رادیو مارپیچ

قسمت اول

چرا همدیگر را می‌کشیم؟ پنج اشاره به یک الگو
آزاده مدنی

در این پادکست در مورد این صحبت می‌کنیم که:
چرا انسان‌ها یکدیگر را می‌کشند؟ نگاهی تاریخی به ریشه‌های خشونت و قطبی‌شدگی

پرسش «چرا انسان‌ها یکدیگر را می‌کشند؟» یکی از قدیمی‌ترین و پیچیده‌ترین مسائل تاریخ بشر است. بررسی برخی رویدادهای مهم تاریخی نشان می‌دهد که خشونت جمعی اغلب نه از شرارت ذاتی، بلکه از قطبی‌شدگی، رقابت هویتی و تبدیل رقیب به دشمن شکل می‌گیرد. از جنگ پلوپونز در یونان باستان تا جنگ داخلی اسپانیا، الگوی مشترکی دیده می‌شود: جوامع زمانی به خشونت می‌رسند که اختلاف‌ها به تهدیدی وجودی تبدیل شود.

در جنگ پلوپونز، رقابت ژئوپلیتیک و تضاد ایدئولوژیک میان آتن و اسپارت باعث شد هر طرف بقای خود را در حذف دیگری ببیند. توسیدید این وضعیت را نمونه‌ای از قطبی‌شدگی سیاسی می‌دانست؛ وضعیتی که در آن گفت‌وگو خیانت تلقی می‌شود و میانه‌روی نشانه ضعف.

تراژدی «آنتیگونه» اثر سوفوکل نیز نشان می‌دهد چگونه برخورد دو حقیقت مطلق می‌تواند به فاجعه بینجامد. در این داستان، قانون دولت در برابر قانون اخلاقی قرار می‌گیرد و نبود گفت‌وگو، یک بحران خانوادگی را به تراژدی تبدیل می‌کند.

در انقلاب فرانسه نیز آرمان‌هایی مانند آزادی و برابری در دوره‌ای به نام «دوران ترور» به خشونت گسترده تبدیل شد. روبسپیر برای حفظ انقلاب، اعدام دشمنان را ضروری می‌دانست؛ اما این منطق به‌تدریج حتی انقلابیون را نیز قربانی کرد.

روایت دینی هابیل و قابیل نیز تصویری نمادین از ریشه‌های روان‌شناختی خشونت ارائه می‌دهد: زمانی که مقایسه و حس تحقیر، رقیب را به دشمن تبدیل می‌کند.

جنگ داخلی اسپانیا نمونه‌ای معاصرتر از همین الگو است؛ جایی که قطبی‌شدگی سیاسی جامعه را به نبردی مرگبار کشاند و صدای میانه‌روها خاموش شد.

با این حال تاریخ نشان می‌دهد این چرخه اجتناب‌ناپذیر نیست. تجربه آفریقای جنوبی و «کمیسیون حقیقت و آشتی» نشان داد که گفت‌وگو، پذیرش حقیقت و آشتی اجتماعی می‌تواند جایگزین انتقام و خشونت شود. درس بزرگ تاریخ این است: زمانی که جوامع از منطق «ما یا آنها» عبور کنند، امکان شکستن چرخه خشونت فراهم می‌شود.

https://castbox.fm/vi/955140189