رویای تسخیر ماه

عکاس : نیل آرمسترانگ
عکاس : نیل آرمسترانگ


این عکس را در قالب یک عبارت کوتاه میتوان اینچنین توصیف کرد " فضانوردی به نام باز آلدرین در تاریخ 21 ژوئیه 1969 به پرچم ایالت متحده آمریکا که بروی سطح کره ماه نصب شده است ادای احترام میکند" . ولی این توصیف ساده به هیچ عنوان گویای ارزشمندی این ثبت مستند از هیجان انگیزترین لحظات تاریخ عمر بشر نیست . این عکس روایتگر ماموریتی موسوم به آپولو 11 است که برای نخستین بار منجر به فرود موفقیت آمیز فضا پیمای حامل انسان بروی کره ماه گردید . فرماندهی این ماموریت با یکی از متبحرترین فضانوردان آن روزگار به نام " نیل آرمسترانگ " بود که به همراه دو فضانورد دیگر به نامهای " باز آلدرین " و " مایکل کالینز" این سفر پرمخاطره را در 16 ژوئیه 1969 از مرکز فضایی کندی واقع در جزیره مریت فلوریدا به سمت کره ماه آغاز کردند . پنج روز پس از آن در 21 ژوئیه ، میلیونها نفر از سراسر دنیا اخبار دستیابی انسان به یکی از بزرگترین آرزوهایش را با هیجان بسیار از رسانه ها دنبال کردند . در ساعت 2:56 نیل آرمسترانگ پای چپ خود را بروی ماه گذاشت و جمله بسیار معروف خود را به زبان آورد " این گامی کوچک برای یک انسان و جهشی بزرگ برای بشریت است " مدتی بعد همکار وی بازآلدرین نیز پس از وی بروی کره ماه قدم نهاد . آنها به مدت 2 ساعت بروی کره ماه پیاده روی کردند و پس از جمع آوری نمونه های سنگ و خاک از سطح کره ماه ،آزمایشاتی از قبیل تعیین فاصله ماه تا زمین و مقاومت مصالح را نیز انجام دادند . سپس به همکار دیگرشان کالینز که در فضاپیما در انتظار ایشان بود پیوسته و به سمت زمین بازگشتند . این ماموریت در 24 ژوئیه با فرود فضا پیما در اقیانوس آرام به پایان رسید .

آنچه که بعنوان پروژه فضایی آپولو در ناسا شناخته میشود در زمان جنگ سرد میان دو ابرقدرت آن دوران یعنی آمریکا و شوروی شکل گرفت . جان اف کندی در ماه می 1961 خطاب به کنگره اعلام داشت "من اعتقاد دارم کشورم می‌بایست برای دستیابی به هدف فرود انسان بر روی کره ماه و به سلامت بازگشتن به زمین قبل از خروج از این دهه متعهد شود.در این دوره هیج برنامه فضایی دیگری نمی‌تواند برای بشر تأثیرگذارتر از اکتشاف مسیرهای با برد طولانی در فضا باشد؛ و انجام هیچ کدام نمی‌تواند تا این حد سخت و گران باشد" . موفقیت سفر فضایی اپولو 11 در واقع تحقق این آرمان بلند پروزانه بود .

سخنرانی جان اف کندی در زمانی عنوان شد که کمی قبل و در 12 آوریل 1961 فضاپیمای وستوک اتحاد جماهیر شوروی به فضا پرتاب شده و یوری گاگارین به مدت 108 دقیقه مدار زمین را یک دور کامل پیموده بود . موفقیت چشم گیر یوری گاگارین سرآغاز رقابت شدیدی بین شوروی و آمریکا برای قدرت نمایی گسترده و تسخیر فضا بود واین رقابت فضایی ، نقطه عطف دورانی است که رقابت سرسختانه و همه جانبه ای بین این دو ابرقدرت در کل جهان شکل گرفته بود .

در آخرین روزهای سقوط آلمان در جنگ جهانی دوم ، حملات گسترده ارتش آمریکا از غرب و ارتش شوروی از شرق به این کشور منجر به آن شد که دو لشکر در برلین به یکدیگر رسیدند و این شهر را به دو بخش غربی و شرقی تقسیم نمودند . از آن زمان رقابت و دشمنی ناشی از قدرت طلبی بین دو کشور آغاز گردید . اما آنچه که از بروز جنگ جلوگیری بعمل آورد هراس جهان از احتمال قوی رخ دادن جنگ اتمی بود . با این حال تاریخ ، دوران پر تنشی را در خود به ثبت رسانده است که با عنوان "جنگ سرد " شناخته میشود . دورانی که مسابقات تسلیحاتی ، جاسوسی و فناوری به معیاری برای نمایش قدرت تبدیل گردیده بود .

بودجه های کلان نظامی و رقابت در ساخت جنگ افزارها از جمله راکت ، تا آنجا پیش رفت که انقلاب های علمی شگرفی به وقوع پیوست و تسخیر فضا بعنوان نماد قدرت مطرح شد . اتحاد شوروی گام نخستین را با فرستادن یوری گاگارین به فضا آغاز کرد و 8 سال بعد آمریکا جاه طلبانه و با قدم نهادن نیل آرمسترانگ بروی کره ماه به این رقابت پایان داد و غرور از دست رفته خود را بازپس گرفته و قدرت خود به رخ جهانیان کشید.

با این حال هر آنچه که از ابتدا تا کنون در مورد تاریخچه این عکس گفته شد تنها یک روی سکه است . این عکس از جمله جنجالی ترین عکس های ثبت شده در تاریخ میباشد.

نویسنده ای آمریکایی به نام "ویلیام چارلز کایسینگ " در کتابی با عنوان " ما هرگز به ماه نرفتیم " که در سال 1976 منتشرشد جعلی بودن ماموریت آپولو 11در فرود بروی کره ماه را عنوان کرد . در این کتاب گفته شد که احتمال فرود موفق انسان بروی سطح کره ماه تنها 0.0017 درصد است .سالها قبل از این اتفاقات ، نویسنده و مخترع سرشناس بریتانیایی " سرآرتور سی کلارک رمان علمی – تخیلی بسیار مشهوری را با عنوان " 2001: اودیسه فضایی" عرضه کرد که بعد ها فیلمی با اقتباس از این رمان توسط کارگردان آمریکایی خبره ای به نام " استنلی کوبریک " ساخته شد که موفق به کسب اسکار نیز گردید. تئوری فریبکاری ادعای تسخیر ماه در سفر اکتشافی آپولو 11 تا آنجا قوت گرفت که عکس ها و فیلم های ارائه شده از این رخداد را ساختگی دانستند و این شایعه تا آنجا پیش رفت که گفته شد فیلم سفر به ماه در واقع شبیه سازی شده و اثر گروهی فنی – هنری با کارگردانی کوبریک و بر اساس نوشته سی کلارک است.

بسیاری از منتقدان مدعی بودند که این طرح در حقیقت فریبکاری بزرگ دولت آمریکا برای توجیه دریافت میلیارد ها دلار مالیات از شهروندانش است .

عمده انتقادات و جنجالهای بسیاری که در این جریان پیش آمد از طریق کنکاش در فیلم و عکس های نمایش داده شده از این ماموریت بود . یکی از موارد شبهه برانگیز ، با توجه به کیفیت بالا و مطلوب عکس و فیلم های نمایش داده مطرح شد . تمامی عکس های بوسیله دوربین هاسل بلاد گرفته شده بود که طرح اولیه آن توسط ناسا به این شرکت ارائه شده بود . با توجه به شرایط موجود در کره ماه که از دمای منفی 180 درجه فارنهایت تا مثبت 200 درجه فارنهایت متغیر است توانایی دوربین فوق که در چنین شرایطی توانایی ثبت هایی با این وضوح را داشته باشد و پس از آن نیز چنین محصول ارزشمندی در بازار تجاری عرضه نشود، تردید بسیاری را برانگیخت . غیر از این موارد بحث های جنجال برانگیزی بر سر بسیاری موارد دیگر نیز پیش آمد. یکی از مهم ترین نکات مورد توجه این بود که در آن مقطع برتری شوروی در تکنولوژی فضایی چیزی بود که بسیاری از کارشناسان آمریکایی نیز بر آن معترف و در حسرت دستیابی به آن بودند . اتحاد جماهیر شوروی فقط یکبار اقدام به برنامه ریزی جهت فتح ماه نمود که در آن ماموریت فضانوردانش جزغاله شدند . این کشور پس از آن برنامه فرستادن انسان به ماه را منتفی اعلام کرد و آنرا با تکنولوژی های آن زمان غیر ممکن دانست .

اما مدعیان این تئوری عکس و فیلم های نمایش داده شده را چگونه توجیه کردند؟ همانطور که گفته شد کارگردان مشهور آمریکایی استنلی کوبریک فیلم اودیسه فضایی را با بودجه کلانی ساخت . نمایش فیلم مستند فرود انسان بروی کره ماه در سال 1969 و این فیلم در سال 1968 فاصله زمانی زیادی با هم نداشتند و به گفته مدعیان تئوری توطئه در ساخت برخی صحنه ها تشابه زیادی با یکدیگر داشتند که شبهه استفاده از یک نوع تکنولوژی را در ساخت هر دو فیلم تقویت میبخشید . در آن زمان برادر استنلی کوبریک به نام رائول کوبریک رهبر حزب کمونیست آمریکا بود و عنوان شد که دولت آمریکا از این موضوع برای تحت فشار قرار دادن وی برای ساخت فیلم شبیه سازی فرود بروی کره ماه استفاده کرده است . علاوه بر این دانشمند برجسته ناسا " فردریک اوردوی" که در پروژه اپولو نقش عمده ای داشت ،در زمان ساخت فیلم کوبریک نیز مشاور ارشد وی بود.

همچنین در کتابی که در سال 1966 سه سال قبل از ماموریت اپولو 11 به چاپ رسیده بود به این موضوع اشاره شده بود که ناسا در حال حاضر توانایی تولید سنگهای شبیه سازی شده ماه را دارا میباشد.این سنگها به بسیاری از دانشگاه های جهان جهت بررسی فرستاده شده بود . تئوری بزرگترین دروغ قرن بیستم در فرستادن انسان به کره ماه همچنان در هاله ای از ابهام قرار دارد و هنوز مورد بحث و جدل قرار میگیرد . مبحثی که هم در آنزمان و هم سالها بعد مطرح شد آن است که چرا اتحاد جماهیر شوروی تلاش گسترده ای را برای جعلی بودن این دستاورد انجام نداد . بسیاری از تحلیلگران بر این باور هستند که شوروی تصور میکرد همچنان در مسیر پیشرفت قرار دارد و هرگز گمان نمیبرد که روزگاری نه چندان دورمتلاشی خواهد شد . بنابراین طبق ایدئولوژی و سیاست کمونیست ها ترجیح داد که بجای آنکه رسانه ها این افشاسازی را با عنوان حسادت اتحاد جماهیر شوروی تلقی کنند ، در آن مقطع سکوت اختیار کرده وعقب نشینی کنند تا دروغ دولت امریکا سرانجام آشکار شود و اعتماد جهان به آمریکا سلب گردد .

در مورد عکس فوق که ادای احترام باز آلدرین به پرچم امریکا را نشان میدهد چنانچه این تئوری را باور کنیم میتوان گفت که این عکس مستند و برمبنای حقیقت نیست و عکسی است که به صورت کاملا حرفه ای کارگردانی شده است . باز آلدرین در 6 نوامبر 2014 در صفحه توئیترش چنین نوشت " زمان اعتراف است . ماموریت آپولو 11 ساختگی و تمامی فیلم دروغ محض بود"

با این حال با آنکه تئوری توطئه ناسا وفریب بودن پروژه تسخیر ماه در ماموریت اپولو 11 هنوز اثبات نشده است و ناسا هرگزبه این موضوع اعتراف نکرده و با دلایل بسیاری به شبهات پاسخ داده است ولی آنچه که به طور واضحی مشخص است آن است که در هر دو صورت حقیقت یا فریب ، دولت آمریکا درآنزمان از این دستاورد به موفقیت های بزرگی از جمله منحرف کردن مقطعی اذهان از جنگ ویتنام و توجیه هزینه سی میلیارد دلاری و افزایش غرور و اعتماد به نفس دولت آمریکا و همچنین عقب راندن رقیب سرسختش اتحاد شوروی در رقابت فضایی در چشم جهانیان دست پیدا کرد .


مریم پژمان