۲۹ خرداد، سالروز درگذشت دکتر علی شریعتی؛ اندیشمند، جامعهشناس و نویسندهای که نقش مهمی در شکلگیری جریانهای فکری و فرهنگی ایران معاصر داشت. شریعتی از جمله متفکرانی بود که تلاش کرد میان سنت دینی، مسائل اجتماعی و دغدغههای نسل جوان پیوندی تازه برقرار کند و نگاه جدیدی به دین و جامعه ارائه دهد.
دکتر علی شریعتی در سال ۱۳۱۲ در روستای مزینان از توابع سبزوار به دنیا آمد. او در خانوادهای مذهبی و فرهنگی رشد کرد و از همان دوران نوجوانی با فضای فکری و دینی آشنا شد. پدرش، استاد محمدتقی شریعتی، از فعالان فرهنگی و بنیانگذاران کانون نشر حقایق اسلامی بود و همین محیط، زمینه علاقه شریعتی به مطالعه، اندیشه و مسائل اجتماعی را فراهم کرد. شریعتی پس از تحصیل در دانشگاه مشهد، برای ادامه تحصیل به فرانسه رفت و در رشته جامعهشناسی و تاریخ ادیان به مطالعه پرداخت. در آنجا با اندیشههای جدید فلسفی و اجتماعی آشنا شد و این تجربهها در شکلگیری دیدگاههای او نقش مهمی داشت.
یکی از مهمترین دغدغههای فکری شریعتی، مسئله هویت فرهنگی و پدیده «غربزدگی» بود. او معتقد بود که بسیاری از جوامع شرقی و اسلامی در برابر تمدن غرب دچار نوعی خودباختگی شدهاند و بدون شناخت عمیق از فرهنگ و گذشته خود، به تقلید از الگوهای غربی روی آوردهاند. شریعتی در آثار و سخنرانیهایش تلاش میکرد نسل جوان را به «بازگشت به خویشتن» دعوت کند؛ یعنی شناخت ریشههای فرهنگی، تاریخی و دینی خود و بازیابی اعتماد به هویت بومی و اسلامی.
از سوی دیگر، او معتقد بود که برای ارتباط مؤثر با نسل جوان، باید دین را با زبانی تازه و قابل فهم بیان کرد. به باور شریعتی، دین تنها مجموعهای از مناسک و آیینها نیست، بلکه میتواند نیرویی برای آگاهی، عدالتخواهی، مسئولیت اجتماعی و تغییر جامعه باشد. او تلاش میکرد مفاهیم دینی را در قالب تحلیلهای اجتماعی و تاریخی توضیح دهد تا نسل جوان بتواند ارتباطی عمیقتر با آن برقرار کند. همین نگاه باعث شد سخنرانیهای او، بهویژه در حسینیه ارشاد، مورد توجه بسیاری از دانشجویان و جوانان قرار گیرد.
دکتر شریعتی آثار و نوشتههای فراوانی از خود به
جا گذاشته است که بسیاری از آنها هنوز هم خوانده میشوند و مورد بحث قرار میگیرند. از جمله مهمترین آثار او میتوان به «کویر»، «هبوط»، «بازگشت به خویشتن»، «امت و امامت»، «حسین وارث آدم»، «فاطمه فاطمه است»، «تشیع علوی و تشیع صفوی»، «مذهب علیه مذهب» و «اسلامشناسی» اشاره کرد. نوشتههای او ترکیبی از ادبیات، تاریخ، جامعهشناسی و اندیشه دینی بود و سبک نگارش خاص و پرشور او باعث میشد مخاطبان با آثارش ارتباط عاطفی و فکری برقرار کنند.
اندیشههای شریعتی همواره با بحثها و نقدهای مختلفی همراه بوده است. برخی او را یکی از مهمترین روشنفکران دینی معاصر میدانند که تلاش کرد دین را با مسائل اجتماعی و نیازهای زمانه پیوند دهد، و برخی دیگر دیدگاههای او را مورد نقد قرار دادهاند. با این حال، تأثیر او بر فضای فکری و فرهنگی جامعه ایران انکارناپذیر است.
دکتر علی شریعتی سرانجام در ۲۹ خرداد سال ۱۳۵۶ در سن ۴۴ سالگی در انگلستان درگذشت. هرچند عمر او کوتاه بود، اما آثار و اندیشههایش همچنان در میان نسلهای مختلف مورد مطالعه و گفتگو قرار میگیرد.
۲۹ خرداد فرصتی است برای یادآوری اندیشهها و دغدغههای متفکری که تلاش کرد نسل جوان را به تفکر، آگاهی و شناخت عمیقتر از دین، جامعه و هویت فرهنگی خود دعوت کند.
✍🏻 فرمانده سایه
نشریه دانشجویی مسیر🌱
| @masir_mazums | 🇮🇷
