مهريه در حقوق اسلامي و قانون مدني ايران: راهنماي جامع و بهروز براي زوجين و وکلا
مهريه یکی از مهمترین ارکان عقد نکاح در نظام حقوقی اسلامی و قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران محسوب میشود. این عنوان نه تنها بیانگر التزام مالی شوهر به زوجه، بلکه نمادی از احترام، تعهد و تضمین حقوق زن در رابطه زناشویی است. بسیاری از افراد بدون آگاهی کافی از ماهیت حقوقی مهريه، آن را صرفاً یک رسم اجتماعی تلقی میکنند، در حالی که مهريه دارای ابعاد فقهی، قانونی و اجتماعی عمیقی است که نادیده گرفتن آن میتواند به اختلافات جدی، تبعات قضایی و تضعیف پایههای خانواده منجر شود.
این مقاله به بررسی جامع و دقیق حقوقی، فقهی و قانونی مهريه با استناد به قرآن کریم، روایات، فقه امامیه، قانون مدنی ایران (مورد اصلاحات اخیر)، آییننامههای دادگستری و رویکردهای دیوان عالی کشور میپردازد. هدف، ارائه محتوایی تخصصی، دقیق و قابل استناد برای وکلا، کارشناسان حقوقی، زوجین و علاقهمندان به حقوق خانواده است.
مفهوم و سابقه تاریخی مهريه
«مهر» همراه با تأسیس خانواده و نیاز فطری انسان به ارتباط عاطفی و جنسی، مفهومی پیدا کرد. در جوامع پیش از اسلام، مهر به صورت بهایی بود که مرد به پدر دختر میداد و زن به عنوان کالایی قابل انتقال در نظر گرفته میشد. اما اسلام با ظهور خود، این نگرش را اساساً دگرگون کرد.
در اسلام، مهريه عنوان عطیهای شد که مستقیماً به زن تعلق میگیرد و مالکیت آن کاملاً در دست اوست. قرآن کریم به صراحت میفرماید:
«وَآتُوا النِّسَاءَ صَدُقَاتِهِنَّ نِحْلَةً»
(نساء، آیه 4)
«صدقات زنان را به عنوان عطیه به آنان بدهید.»
این آیه نشاندهنده آن است که مهريه نه یک معامله تملکی، بلکه یک عنایت و عهد الهی است که شوهر موظف به ادا آن است. قرآن همچنین در صورت عدم تمایل شوهر به پرداخت مهريه و ایجاد آزار، هشدار میدهد:
«وَإِنْ أَرَدْتُمُ اسْتِبْدَالَ زَوْجٍ مَّكَانَ زَوْجٍ وَآتَيْتُمْ إِحْدَاهُنَّ قِنطَارًا فَلَا تَأْخُذُوا مِنْهُ شَيْئًا أَتَأْخُذُونَهُ بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُّبِينًا»
(نساء، آیه 20)
این آیات بیانگر حرمت گرفتن مهريه پس از پرداخت آن و تأکید بر جبران حقوق زن حتی در صورت طلاق است.
شرایط قانونی و فقهی مهريه
.
.
.
.
.
