از زمان پیدایش سینما تا به کنون همواره تماشاگران ، طرفداران یا مخالفان یک اثر و منتقدان سینما نظرات متعددی راجب یک فیلم داشتند ، نظراتی که با توجه به نوع نگرش هر انسان بیان می شود.
گاه یک فیلم فردی را جذب می کند یا یک نفر را از شنیدن ادامه داستان منصرف می کند.
هرچند نوع روایت یک داستان به عوامل متعددی مثل مهارت کارگردان ، قدرت قلم فیلمنامه نویس ، دید وسیع و خلاق تدوینگر و حرکات و بداهه پردازی های بازیگر و... بستگی دارد اما در آخر پای دیدگاه شخصی فرد به میان می آید تا چه پیامی از دل اثر بیرون کشیده شود.
من ، به عنوان دانشجوی رشته سینما و یک فیلمباز قدیمی قصد دارم دیدگاه شخصی از فیلم جوکر ۲۰۱۹ و آنچه به واسطه نگاه تخصصی از دل فیلم یاد گرفتم را در اینجا به اشتراک بگذارم:
- کاراکتر های منفی همیشه در کنار کاراکتر های مثبت از جایگاه ویژه ای برخوردار بودند و میتوان گفت نقطه مقابل و مکمل کاراکتر اصلی به حساب می آیند.
اما اگر کاراکتر اصلی همان شخصیت منفی داستان باشد چطور؟
در اولین نقد شخصی به سراغ یکی از معروفترین و قدیمی ترین کاراکتر های تاریخ می رویم ، کاراکتری که کمتر کسی میشود آن را نشناسد «جوکر»
میتوان گفت جوکر از همان اول یک کاراکتر بحث برانگیز به حساب می آمده ، کاراکتری که به عنوان دشمن و نقطه مقابل شخصیت بتمن شناخته میشود.
اما اگر جوکر در کنار یک شخصیت منفی و دشمن مردم، قهرمان زندگی خودش باشد چطور؟
- کاراکتر جوکر با بازی واکین فینیکس بسیار متفاوت تر از جوکر هایی است که قبلاً دیده ایم ،در این مطلب قصد نداریم آن را با دیگر جوکر بزرگان دیگر مانند هیث لجر و جک نیکلسون و هنرمندان دیگر بررسی کنیم زیرا با معتقدم هر جوکر داستان خاصی برای خود دارد و نیازمند داوری جداگانه ای است.
جدا از بحث مقایسه ، جوکر واکین فینیکس ، به نوعی در به تصویر کشیدن یک اسپین آف از یک شخصیت که محبوب بسیار موفق عمل کرده است.
- این اثر به کارگردانی تاد فیلیپس ، مارا با گذشته و زندگی خصوصی این کاراکتر آشنا می کند اما با این تفاوت که بر کاراکتر بتمن تاکید نمی کند.
شاید این سوال پیش آید که چه کسی قهرمان اصلی این داستان خواهد بود؟
و این سوال یک جواب دارد، خود جوکر!
خطر اسپویل:
جوکر یا بهتر است او را با اسم واقعیش صدا بزنیم یعنی «آرتور فلک» شخصیتی افسرده و گوشه گیر است که به خاطر مشکلاتی که در کودکی به آنها دچار شده از جمله نداشتن پدر ، مراقب از مادر پیر خود و مشکل ویژه ی او که نداشتن کنترل بر احساسات نامیده می شود رنج میبرد.
این مشکل خاص به این معناست که در مواقع حساس و ناراحت کننده ، او شروع به خندیدن می کند به جای اینکه اشک بریزد یا گریه و زاری کند.
همین امر بیشتر از هرچیزی او را زجر میدهد.
در سکانسی ما علت این امر را ضربه ی وارد شده به سر آرتور در دوران کودکی متوجه خواهیم شد.
- بهتر است از این غافل نشویم که آرتور به خاطر تنهایی و نداشتن یک دوست و همدم بیشتر از هرچیز دیگری عذاب می کشد و برای فرار از واقعیت به خیال پردازی پناه میبرد.
آن هم یک رویا همیشگی و تکراری:
«رویای کمدین شدن»
کمدینی که با رفتن روی سِن و اجرای برنامه و گفتن جوک های بامزه خنده بر لب مردم می آورد.
از همینجا میتوان گفت آرتور شخصیت منفی نبوده بلکه یکی از مثبت ترین شخصیت های این داستان است.
- متاسفانه در طول روند داستان ما شاهد این حقیقت خواهیم بود که آرتور به خاطر مشکل خود نتوانست این رویا را محقق سازد ، مشکلی که شاید آدم های اطراف و نادان جامعه مقصرش بودند از جمله تمسخر و سواستفاده اطرافیان از احساسات خالصش و شکستن پیمان اعتماد در دوستی ...
در اواسط فیلم به وضوح مخاطب به این نتیجه می رسد که داستان آرتور تمام خواهد شد و او شکست خورده است اما این نقطه ی ظهور شخصیت جوکر است.
جوکر کیست؟ یک هیولا یا همان آرتور که در اثر تحقیر های اطرافیانش به وجود آمده است؟
جوکر برخلاف آرتور فردی نترس و شجاع است که به آرتور کمک می کند تا زندگی خود را برای همیشه عوض کند و خود را از منجلاب بیرون بکشد.
جوکر بهتر از هرکس دیگری آرتور را میشناسد.
ظاهر جوکر برگرفته از رویای همیشگی آرتور بوده ، یک دلقک در کت و شلوار رنگی ، با ظاهری میکاپ شده که قصد دارد رویای آرتور را زندگی کند.
ظاهر جدید آرتور یا همان جوکر در واقع به این معنی است که او به این نتیجه رسیده است که باید بعد این همه مدت خود واقعی اش را بپذیرد و همچنین دیگران را وادار به پذیرش آنچه هست کند.
جوکر با ورود به زندگی آرتور به او یادآوری می کند که خود واقعیت باش و همان رویا را دنبال کن، تنها به این شرط که به جای خنداندن افراد ، ترس ، وحشت و گریه را برایشان به ارمغان بیاوری!
اینجاست که میتوان گفت جوکر قهرمان زندگی آرتور است که یاد گرفته چطور برای خود و زندگی اش ارزش قائل شود و افراد سمی زندگی اش را حذف کند.
اگرچه این روند تکامل جوکر در طول فیلم شکل می گیرد.
شاید تماشاگران واضح ترین صحنه ی تبدیل آرتور به جوکر را زمانی به خاطر آورند که او با یک کت و شلوار قرمز ، چهره ی میکاپ شده مانند یک دلقک سیرک سوار آسانسور شده و به دوربین لبخند می زند و سپس روی پله هایی که همیشه آرتور از آن ها با ناراحتی بالا می رفته ، یک نمایش رقص جالب اجرا می کند که همین نماد تضاد بین دو شخصیت جوکر و آرتور است.
از نظر من این بهترین سکانس خلاقانه ای بود که توسط تاد فیلیپس به نمایش گذاشته شد ، اما معتقدم در سکانسی که آرتور به دستشویی عمومی داخل مترو پناه می برد و با دیدی متفاوت به چهره ی خود در آینه نگاه می کند ، به لطف موسیقی متن در آن صحنه خاص نیز ما با ظهور شخصیت جوکر و رقص او مواجه می شویم که نماد آزادی و رهایی آرتور است.
این مقاله نقد شخصی من از کاراکتر جوکر در قسمت اول این فیلم بود ، در قسمت بعدی این فیلم به نام جوکر: جنون مشترک به وقایعی خواهیم پرداخت که درباره کاراکتر جوکر را بر زمین می زند و آرتور را نمایان می کند.
