چهاردهم تیر، روز قلم با اهل قلم

پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران، نویسندگان و شاعران سرشناسی همچون زنده‌یاد محمدعلی سپانلو چهاردهم تیر را به‌عنوان روز قلم و نویسنده پیشنهاد دادند. سرانجام در سال ۱۳۸۱، پس از پیشنهاد انجمن قلم ایران و تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی این روز به‌عنوان روز قلم در تقویم رسمی ایران به ثبت رسید.

ابوریحان بیرونی در کتاب اثرهای مانده از سده‌های گذشته اشاره کرده است که ایرانیان باستان سیزدهم تیر را روز تیر یا همان عطارد می‌نامیده‌اند و چون اعتقاد داشتند تیر، کاتب سایر ستارگان است، این روز را روز نویسندگان می‌دانستند و آن را گرامی می‌داشتند.

البته محمدرضا سرشار، مشهور به رضا رهگذر، نویسنده و از مسئولان انجمن قلم ایران می‌گوید: «پیشنهاد ما روز نزول سورۀ قلم بود؛ اما ظاهراً مسئولان یک مناسبت ایران باستانی را برای روز قلم پیدا کردند و روز چهاردهم تیر را که در یکی از کتاب‌های باستانی مربوط به جشن تیرگان است، برای این روز برگزیدند. دربارۀ‌ جشن تیرگان نوشته‌ شده است که ایرانیان باستان از سیزده تیر به‌مدت ده روز جشن تیرگان برگزار می‌کردند و روز چهارده تیر، روز عطارد بوده که آن را کاتب دیگر سیارات می‌نامیدند. تیرگان یکی از مهم‌ترین جشن‌های ایران باستان بوده که آیین‌های مخصوصی داشته و یکی از آن‌ها پاسداشت قلم بوده است.»

یکی از دلایلی که برای برگزاری جشن تیرگان ذکر شده این است که در این روز، هوشنگ، پادشاه پیشدادی ایران، نویسندگان و کاتبان را به رسمیت شناخت و آنان را گرامی داشت. مردم هم این روز را جشن گرفتند و آن جشن به یاد ارجمندی قلم در ذهن و برجای ماند.

بر پایۀ اعتقادی دیگر، سیزدهم تیر روزی بود که آرش کمانگیر، مرزبان اسطوره‌ای ایران، تیر معروف خود را پرتاب کرد تا مرز ایران را تعیین کرده از آن محافظت کند.

علت نام‌گذاری هر چه بود، نکتۀ مهم‌ این است که درنهایت چهارده تیر به نام روز قلم در تقویم رسمی کشورمان ثبت شد. اما متأسفانه این مناسبت هنوز در میان مردم و حتی اصحاب قلم و اندیشه چندان شناخته‌شده نیست. در این سال‌ها برنامه‌های خاصی برای معرفی و شناساندن و ارج‌نهادن این روز در نظر گرفته نشده و اگر هم برنامه‌هایی بوده، چندان درخور توجه نبوده است. با جست‌وجویی ساده در گوگل هم به‌راحتی می‌توانید به این کم‌توجهی پی ببرید. درست لحظه‌ای که گوگل فقط در کمتر از دو صفحه دربارۀ روز قلم به شما مطلب ارائه می‌کند!

روز قلم فرصتی است برای یادآوری منزلت، حرمت و جایگاه قلم و صاحبان آن که عمر خود را برای ارتقای فرهنگ و هنر و... این مرز و بوم گذاشته‌اند. من به سهم خود این روز را به همۀ قلم‌به‌دستانِ متعهد و دلسوز که از قلم به نیکی استفاده کرده و در راه انسان‌سازی و رساندن آدمی به کمال کوشش می‏‌کنند، تبریک می‏‌گویم؛ چراکه عرصۀ جولانِ قلم همواره نمایشگاه توانمندی‌‏های اندیشمندان و اهل تفکر بوده است.

این روزها که بیشتر سرگرم نوشتن و بلاگ‌نویسی هستم، بیشتر به قدرت پنهان و آشکار قلم پی برده‌ام. چند روز پیش تصمیم گرفتم در روز قلم در حق قلم ادای دین کنم. این مقاله را هم با هدف ادای دین در حق قلم، به‌عنوان کسی نوشته‌ام که سال‌ها در مدرسه و دانشگاه با قلم سنتی و سال‌ها در شبکه‌های اجتماعی مختلف با قلم مدرن نوشته است.

باتوجه‌به توضیحاتم، تصمیم گرفتم در ادامه به سراغ تعدادی از اهالی قلم بروم و از آن‌ها بخواهم که اندازۀ یک پاراگراف دربارۀ روز قلم یا خود قلم یا نوشتن برای من بنویسند. در ادامه می‌توانید صحبت‌های هریک از دوستان من را بخوانید.

https://www.nima.today/چهاردهم-تیر-روز-قلم-با-اهل-قلم/