موضوع دسترسی به اینترنت بین الملل بعد حدود دو هفته قطعی هنوز مبهم و نامشخص است؛ از دسترسی بازرگانان تا به روز شدن تلگرام برخی رسانه ها از همان روزهای ابتدایی قطعی اینترنت مسئله ایست که هنوز سازوکار آن برای بسیاری قابل درک نیست.
حسین دلیریان سخنگوی مرکز ملی فضای مجازی در گفتگوی خبری صدا و سیما با تاکید بر اهمیت تجارت بین الملل برای کشور اعلام کرد بخشی از این تجارت وابسته به اینترنت است و از آنجا که تجارت بین الملل باید برقرار باشد و هم اکنون نیز در حال رخ دادن است سازوکاری طراحی شده تا تجار و بازرگانان بتوانند به اینترنت بین الملل دسترسی داشته باشند.
همه چیز از اطلاعیه وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات به تاریخ ۱۹ دی ماه باز می گردد که به طور رسمی از اعمال محدودیت شدید در دسترسی کاربران ایرانی به اینترنت بین الملل خبر داد. اقدامی که به گفته این وزارت با تصمیم مراجع امنیتی ذیصلاح و شرایط امنیتی پیش آمده کشور اخذ شده و این وزارتخانه در حال برقراری ارتباطات و از سرگیری خدمات مذکور است.
از ۱۸ دی ماه تا امروز اینترنت بین الملل به طور سراسری قطع است ولی هم مشاهدات و هم گفته سخنگوی مرکز ملی فضای مجازی نشان میدهد این سراسری دقیقا معنی همه جا و همه کس ندارد و برخی از همان ابتدا راه به اینترنت بین الملل داشته اند و برخی نیز همچون بازرگانان و صاحبان کسب و کارها نیز اخیرا مجوز این دسترسی ها را دریافت کرده اند. اما طی این دو هفته چه کسانی توانسته اند به اینترنت بین الملل دسترستی پیدا کنند و به طور کلی اینترنت بین الملل در این مدت سهم چه کسانی شد؟
(روز شمار قطعی و دسترسی قطره چکانی)
قطعی اینترنت از شب پنجشنبه ۱۸ دی شروع شد، اما ساعت قطعی به نظر میرسد که در همه نقاط و همه اپراتورها یکسان نبود. آنچه پیداست این بود اینترنت همراه از ساعت ۱۰ شب در سراسر کشور به طور کامل قطع شد و تنها برخی اپراتورها به صورت محدود اینترنت ملی را ارائه میکردند روز جمعه اینترنت ملی همراه در بسیاری از مناطق فعال شد و به دنبال آن وزارت ارتباطات طی اطلاعیه ای رسما این قطعی سراسری را تایید و آن را ناشی از شرایط امنیتی کشور دانست.
اولین پیام رسانی که بعد از این دو روز قطعی سراسری فعال شد شاد بود. شنبه ۲۰ دی ماه دانش آموزان اغلب مناطق کشور غیر حضوری بودند و به همین دلیل روابط عمومی آموزش و پرورش اعلام کرد که این پیام رسان از ساعت ۸:۳۰ صبح روز شنبه در دسترس دانش آموزان و معلمان خواهد بود.
۲۲ دیماه دبیر شورای عالی فضای مجازی از شروع به کار بخشی از فعالیت پیام رسانهای داخلی از جمله کانال های خبری و خدمات عمومی این سکوها خبر داد. شنبه ۲۷ دی ماه ارسال پیام شخصی در پیام رسانهای داخلی ممکن شد و در همین زمان نیز نت بلاکس از بهبود کیفیت اتصال کاربران ایرانی به اینترنت بین الملل به صورت محدود خبر داد اما این میزان هنوز از ۲ درصد تجاوز نمی کرد. در ۲۸ دی بود که سرچ گوگل نیز در دسترس کاربران قرار گرفت اما خیلی زود مشخص شد که ارتباط با سرورهای خارج از کشور از این طریق میسر نیست.
همزمان با این بهبودهای محدود برخی از مسئولان اظهارات متعددی مبنی بر برقراری اینترنت بین الملل در هفته جاری داشتند که البته تا به امروز محقق نشده است. در نهایت ۳۰ دی ماه مرکز ملی فضای مجازی از دسترسی بازرگانان و تجار به اینترنت بین الملل خبر داد که در واقع آخرین دسترسی رسمی به این فضا تا اول بهمن ماه است.
(دسترسی های سفید)
اما داستان دسترسی به اینترنت بین المل در ایران به همین سادگی نبود. مشاهدات و حتی برخی گزارشهای بین المللی نشان می دهد خارج از چارچوب اشاره شده در بالا اشخاص حقیقی و حقوقی نیز وجود داشتند که ظاهرا بدون مشکل به اینترنت بین الملل دسترسی داشته و حتی در پیام رسانهای از پیش فیلتر شده فعالیت دارند. گزارش کلاد فلر نشان میدهد که در هفته منتهی به ۳۰ دی ماه برخی از کاربران ایرانی توانسته اند به اینترنت بین الملل متصل شوند بیشترین سهم کاربران از این اتصال مربوط به شرکت ارتباطات سیار ایران(همراه اول) ایرانسل شرکت مخابرات ایران فناوا و نگین ارتباطات آوا نگین تل بوده است.
از زمان آزاد شدن دسترسی برخی از کاربران در روزهای گذشته بخش عمده ترافیک ثبت شده از طریق شبکه شرکت ارتباطات زیرساخت عبور کرده است. پس از آن شبکه هایی مانند افرانت و رسپینا سهم داشته اند. در ادامه آسیاتک آفاق گروه فناوا موسسه عصر پردازش اطلاعات امین پادیز داده رسان و شرکتهای دیگری قرار دارد. البته این به معنای سفید شدن این شرکت ها نیست اما امکان دارد آی پی شرکتهایی که از این ASها اینترنت خود را تامین میکنند سفید شده باشد.
از روز ۲۷ دی ماه نیز گزارشهای متعددی از اتصال موقت برخی کاربران به اینترنت بین الملل و پیام رسانهای خارجی حتى بدون نیاز به فیلترشکن نیز رسیده که تا به امروز ادامه دارد. در این اتصال های موقت اغلب دیده شده که کاربران بدون نیاز به فیلترشکن به پیام رسانهایی مثل واتساپ تلگرام و اینستاگرام دسترسی دارند، اما این دسترسی اغلب در محدوده زمانی یک ساعته بوده است.
اما متفاوت ترین دسترسی های سفید مربوط به برخی خبرگزاری ها و نهادها است که برخی ابهامات را در ذهن ایجاد میکند. خبرگزاری تسنیم فارس مهر فرهیختگان خبر آنلاین و همچنین برخی کانالهای خبری و شخصی همچون کانال رائفی پور در این مدت قطعی توانسته اند صفحات خود را در تلگرام به روزرسانی کنند.
۲۴ دی ماه پرتال خبری دانشگاه شریف مطلبی از وبینار مشترک هوش مصنوعی بین دانشگاه بغداد و دانشگاه صنعتی شریف منتشر کرد که طبق تصاویر منتشر شده این وبینار در بستر گوگل میت برگزار شده است.
اگرچه این تسهیل دسترسی خاص ممکن است توجیهی هم داشته باشد، اما در عمل این اقدام به رسمیت شناختن و حتی یک گام بالاتر عملیاتی کردن ایده اینترنت طبقاتی است که مهمترین نکته ابهام آمیز آن ملاک قرار گرفتن در این طبقات میباشد. در واقع چه چیزی سبب شده تا خبرگزاری مثل تسنیم بتواند به تلگرام دسترسی داشته باشد، اما یک پایگاه خبری مشابه که اتفاقا در ذیل قوانین جمهوری اسلامی ایران سالها مشغول به فعالیت است و میتواند در راستای همین قوانین در شرایط بحرانی نقش آفرینی کند از این دسترسی محروم باشد؟ چگونه است که برخی سایتها به اینترنت جهانی متصل هستند و مطالبشان در گوگل ایندکس میشود ولی بسیاری دیگر از این گشایش بی بهره هستند؟ ملاک این گزینش ها برای دسترسی به اینترنت چیست تا حداقل بقیه بدانند چه کم دارند که از دسترسی محروم شده اند؟
