▫️اختلال *نقص توجه* که با عنوان ADHD نیز شناخته میشود ، دسته ای از اختلالات عصبی-رشدی است که باعث ایجاد الگو های پایدار بی توجهی ، بیش فعالی و ... میشود که بارعث اختلال در زندگی روزمره و انجام فعالیت ها میشود.
( American Psychiatric Association, 2022 )
▫️ADHD یک طیف از علائم را شامل میشود و شدت آن در افراد مختلف، متفاوت است. تشخیص آن نیازمند ارزیابی دقیق توسط متخصصان و پزشکان سلامت روان است و نباید با صرفاً پرانرژی بودن یا داشتن مشکلات گاهبهگاه در تمرکز اشتباه گرفته شود (Barkley, 2015).
◽️ *علائم اصلی اختلال روانی ADHD.🧠🥳*
▫️ *بی توجهی (Inattention)*
این علائم اغلب شامل دشواری در حفظ تمرکز بر روی یک وظیفه، سهل انگاری در جزئیات، مشکلات سازمان دهی، گم کردن وسایل، فراموش کاری در فعالیت های روزمره، و ناتوانی در گوش دادن مستقیم به صحبت های دیگران است. فرد ممکن است به راحتی توسط محرک های بیرونی حواسش پرت شود (DuPaul et al., 2022).
▫️ *بیش فعالی (Hyperactivity and Impulsivity)*
علائم بیش فعالی شامل بیقراری، دستکاری اشیاء، بلند شدن از صندلی در موقعیتهای نامناسب، دشواری در بازی کردن آرام، صحبت کردن بیش از حد، و احساس بیقراری درونی است. تکانشگری نیز به معنی اقدام بدون فکر کردن به عواقب، قطع کردن صحبت دیگران، دشواری در انتظار کشیدن برای نوبت، و پاسخ دادن به سؤالات قبل از تکمیل آنها است (Nigg, 2013).
▫️ *الگوی بروز علائم🧒🧠*.
علائم باید پیش از ۱۲ سالگی شروع شده باشند، برای حداقل ۶ ماه ادامه داشته باشند، در دو یا چند موقعیت (مانند خانه و مدرسه/کار) بروز کنند، و منجر به اختلال قابل توجه در عملکرد شوند (American Psychiatric Association, 2022).
⬜️ *آمار اپیدمیولوژیک (پراکنش بیماریها) در ارتباط با اختلال ADHD.📊*
▫️ مطالعات اپیدمیولوژیک جهانی نشان میدهد که شیوع ADHD در کودکان و نوجوانان بین ۵% تا ۷% و در بزرگسالان حدود ۲.۵% تا ۵% برآورد میشود (Faraone et al., 2021; Thomas et al., 2015). این ارقام نشاندهنده گستردگی قابل توجه این اختلال در جمعیت عمومی است.
▫️ بر اساس تحقیقات، ADHD در پسران دو تا سه برابر بیشتر از دختران تشخیص داده میشود، اگرچه این نسبت ممکن است به دلیل تفاوت در نحوه بروز علائم و کمتر آشکار بودن بیشفعالی در دختران باشد (Quinn & Madhoo, 2014). دختران بیشتر علائم بیتوجهی را نشان میدهند که ممکن است کمتر مورد توجه قرار گیرد.
▫️علائم ADHD معمولاً در اوایل دوران کودکی (حدود سن ۳ تا ۶ سالگی) آشکار میشوند و تقریباً در ۶۰% تا ۷۰% موارد، علائم تا دوران بزرگسالی ادامه مییابند، هرچند ممکن است نوع و شدت بروز آنها تغییر کند (Barkley, 2015). برای مثال، بیشفعالی ممکن است در بزرگسالی به یک احساس درونی بیقراری تبدیل شود.
◽️ADHD اغلب با سایر اختلالات روانی همبودی دارد که شامل موارد زیر است:
▫️اختلال مصرف مواد (Substance Use Disorder): تحقیقات نشان میدهد که افراد مبتلا به ADHD در معرض خطر بالاتری برای سوءمصرف مواد قرار دارند، به ویژه اگر ADHD آنها درمان نشده باقی بماند (Wilens et al., 2008).
▫️اختلالات یادگیری خاص: تخمین زده میشود که حدود ۵۰% افراد مبتلا به ADHD دچار نوعی اختلال یادگیری نیز هستند که میتواند چالشهای تحصیلی آنها را تشدید کند (Willcutt et al., 2017).
▫️اختلال نافرمانی مقابلهای (ODD) و اختلال سلوک (CD): این اختلالات رفتاری به ویژه در کودکان و نوجوانان مبتلا به ADHD شایع هستند و در حدود ۳۵% تا ۶۰% موارد همبودی دارند (Connor et al., 2012).
▫️اختلالات افسردگی عمده: نرخ بالایی از افسردگی (حدود ۲۰% تا ۳۰%) در افراد مبتلا به ADHD مشاهده میشود (Kessler et al., 2006).
▫️اختلالات اضطرابی: بیش از ۵۰% افراد مبتلا به ADHD همزمان دچار یک اختلال اضطرابی نیز هستند (Klassen et al., 2008).
◽️ *خطرات اختلال ADHD⚠️*
*افت تحصیلی و مشکلات شغلی*:
افراد مبتلا به ADHD اغلب در مدرسه و دانشگاه با مشکلاتی مانند نمرات پایینتر، ترک تحصیل زودهنگام و دشواری در تکمیل وظایف تحصیلی روبرو هستند. در بزرگسالی نیز ممکن است در حفظ شغل، مدیریت زمان و پیشرفت شغلی با چالشهایی مواجه شوند (Adler et al., 2008).
حوادث خانگی و شغلی: مشکلات در سازماندهی، بیتوجهی به جزئیات، و تکانشگری میتوانند خطر وقوع حوادث در محیط خانه (مانند آتشسوزیهای کوچک یا آسیب در آشپزخانه) و همچنین در محیط کار (بسته به نوع شغل) را افزایش دهند (Johnston & Mash, 2018).
آسیبهای جسمی: افراد مبتلا به ADHD، به خصوص کودکان، ممکن است بیشتر در معرض آسیبهای جسمی ناشی از بیاحتیاطی، تکانشگری، و عدم توجه به محیط اطراف باشند. این آسیبها میتوانند شامل زمین خوردن، شکستگی استخوان، سوختگی، و صدمات ورزشی باشند (Manninen et al., 2010).
حوادث رانندگی: تحقیقات نشان دادهاند که نوجوانان و بزرگسالان جوان مبتلا به ADHD، نرخ بالاتری از تصادفات رانندگی، تخلفات رانندگی، و گواهینامههای تعلیق شده دارند. این امر به دلیل مشکلاتی مانند ناتوانی در حفظ تمرکز در طول رانندگی، واکنشهای کندتر به موقعیتهای غیرمنتظره، و تمایل بیشتر به رفتارهای پرخطر پشت فرمان است (Galéra et al., 2011; Máté et al., 2018).
افراد مبتلا به ADHD، به دلیل ویژگیهای این اختلال مانند تکانشگری، بیتوجهی، و مشکلات در پردازش اطلاعات، در معرض خطر بیشتری برای انواع حوادث و آسیبها قرار دارند. این خطر در دوران نوجوانی و اوایل بزرگسالی که استقلال فردی و فعالیتهای پرخطر افزایش مییابد، بیشتر مشهود است.
افزایش خطر حوادث و آسیبها: به دلیل تکانشگری و بیتوجهی، افراد مبتلا به ADHD، به ویژه در دوران نوجوانی، در معرض خطر بالاتری برای حوادث رانندگی، آسیبهای جسمی و حوادث خانگی قرار دارند (Barkley et al., 1993).
افت تحصیلی و مشکلات شغلی: افراد مبتلا به ADHD اغلب در مدرسه و دانشگاه با مشکلاتی مانند نمرات پایینتر، ترک تحصیل زودهنگام و دشواری در تکمیل وظایف تحصیلی روبرو هستند. در بزرگسالی نیز ممکن است در حفظ شغل، مدیریت زمان و پیشرفت شغلی با چالشهایی مواجه شوند (Adler et al., 2008).
عوامل ژنتیکی و بیولوژیکی🧬:
تحقیقات گستردهای نشان میدهد که ADHD دارای یک مؤلفه ژنتیکی قوی است. وراثتپذیری این اختلال بین ۷۰% تا ۸۰% تخمین زده میشود، به این معنی که اگر یکی از والدین مبتلا به ADHD باشد، احتمال ابتلای فرزندان نیز به طور قابل توجهی افزایش مییابد (Faraone et al., 2005). مطالعات تصویربرداری عصبی نیز نشان دادهاند که تفاوتهایی در ساختار و عملکرد مغز، به ویژه در نواحی مسئول عملکردهای اجرایی (مانند : قشر پیشپیشانی، عقدههای قاعدهای و مخچه ) در افراد مبتلا به ADHD وجود دارد (Hoogman et al., 2017). ناهنجاری در سیستمهای انتقالدهنده عصبی، به ویژه دوپامین نقش دارند.
عوامل محیطی و تربیتی 🧑🏫🏡: عوامل محیطی نیز در کنار استعداد ژنتیکی میتوانند در بروز و شدت ADHD نقش داشته باشند اما نقش آنها کم است و بیشتر به عواملی مانند تجربیات نامطلوب کودکی مرتبط میشود که در آن ADHD تحریک میشود و نسبتا اهمیتی ندارد.
(Ford et al., 2011)
◽️ *شیوه های درمانی🏥*
▫️ *درمان چندوجهی (Multimodal Treatment)*:
مؤثرترین رویکرد برای درمان *ADHD*، درمان چندوجهی است که شامل ترکیب رواندرمانی، دارودرمانی، و مداخلات آموزشی و حمایتی میشود. این رویکرد جامع به نیازهای مختلف فرد میپردازد و به او کمک میکند تا مهارتهای مقابلهای را توسعه دهد و عملکردش را بهبود بخشد (Antshel et al., 2020).
▫️ *دارودرمانی💊:*
داروهای محرک ( مانند : متیلفنیدیت و آمفتامینها ) به عنوان خط اول درمان دارویی برای *ADHD* در کودکان، نوجوانان و بزرگسالان شناخته میشوند. این داروها با افزایش برخی هورمون های مختلف ( همانند : دوپامین و نوراپینفرین در مغز ) ، به بهبود تمرکز، کاهش بیشفعالی و کنترل تکانشگری کمک میکنند. داروهای غیرمحرک ( مانند : آتوموکستین و گوانفاسین ) نیز گزینههای درمانی مؤثری هستند، به ویژه برای افرادی که به محرکها پاسخ نمیدهند یا عوارض جانبی آنها را تجربه میکنند (Cortese et al., 2018).
▫️ *مداخلات آموزشی و حمایتی:*
شامل آموزش والدین در مورد نحوه مدیریت رفتار کودکان مبتلا به *ADHD*، ارائه استراتژیهای حمایتی در محیط مدرسه (مانند فراهم کردن محیط آرام برای مطالعه) و آموزش مهارتهای اجتماعی به کودکان و نوجوانان است. گروههای حمایتی نیز میتوانند منبع ارزشمندی برای افراد و خانوادههای آنها باشند (Evans et al., 2018).
*منابع علمی مبتنی بر شواهد تجربی مدرن علم روانشناسی📚📄*
* **Dalsgaard, S., Nielsen, R. E., &
Pedersen, C. B. (2018).** The effect of ADHD medication on the risk of ambulance‐treated injuries in children and adolescents: a nationwide cohort study. *The Lancet Child & Adolescent Health*, 2(4), 263-270.
* *نکته:* این مطالعه حتی تأثیر دارو را نیز بررسی کرده و نشان میدهد که با وجود درمان، همچنان ریسک آسیبها وجود دارد، که بر اهمیت راهکارهای رفتاری و محیطی تأکید میکند.
* **Potts, L. G., Rucklidge, J. J., & Rinaldi, M. (2014).** The relationship between ADHD symptoms and driving behaviors in adult drivers. *Journal of Attention Disorders*, 18(4), 331-339.
* *نکته:* این تحقیق به طور خاص بر روی رفتار رانندگی بزرگسالان مبتلا به ADHD تمرکز دارد.
* **Reiersøl, T., Buchmann, A. F., & Gustavson, K. (2014).** ADHD, impulsivity, and risk-taking ; Adolescent Psychology*, 43(2), 207-219.
* *نکته:* این مطالعه ارتباط بین ADHD، تکانشگری و رفتارهای پرخطر را از دوران کودکی تا نوجوانی پیگیری میکند.
* **Wilens, T. E., Martelon, M., Joshi, G., & Faraone, S. V. (2008).** ADHD in adults with substance use disorders. *Current Psychiatry Reports*, 10(6), 441-447.
* *نکته:* این مقاله به خطر همزمان اختلال مصرف مواد و ADHD اشاره دارد که خود میتواند منجر به افزایش خطرات شود.
▫️ American Psychiatric Association. (2022). *Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, Text Revision (DSM-5-TR)*. American Psychiatric Publishing.
▫️ DuPaul, G. J., Chronis-Tuscano, A., Danielson, M. L., & Visser, S. N. (2022). ADHD: Prevalence, Comorbidity, and Assessment. *Pediatrics*, 149(S2), S160-S171.
▫️ Faraone, S. V., Banaschewski, T., Al Saud, N. M., Al Ansari, A., Alhosani, M., Alshaban, S., ... & Buitelaar, J. K. (2021). The World Federation of ADHD International Consensus Statement: 208 Evidence-based conclusions about the disorder. *Neuroscience & Biobehavioral Reviews*, 128, 789-813.
▫️ Antshel, K. M., Faraone, S. V., & Barkley, R. A. (2020). Management of ADHD in adults. *Current Psychiatry Reports*, 22(12), 1-10.
▫️ Cortese, S., Adamo, N., Del Giovane, I., Mohr-Jensen, C., Hayes, A. J., Carucci, S., ... & Zwi, M. (2018). Comparative efficacy and tolerability of medications for attention-deficit hyperactivity disorder in children, adolescents, and adults: a systematic review and network meta-analysis. *The Lancet Psychiatry*, 5(9), 727-738.
▫️ Evans, S. W., Owens, J. S., & Bunford, N. (2018). Evidence-based psychosocial treatments for children and adolescents with ADHD. *Journal of Clinical Child & Adolescent Psychology*, 47(2), 173-200.
▫️ Hoogman, M., Bralten, J., Sun, L., Migliorino, R., Munesue, T., ... & Franke, B. (2017). Subcortical brain volume differences in participants with attention deficit hyperactivity disorder in children and adolescents: results from the ENIGMA ADHD working group. *The Lancet Psychiatry*, 4(4), 304-318.
▫️ Willcutt, E. G., Betjemann, R. S., McGrath, L. M., Chhabildas, N. A., Olson, R. K., & Pennington, B. F. (2017). ADHD and Specific Learning Disability. *Current Psychiatry Reports*, 19(12), 1-10.
▫️ Johnston, C., & Mash, E. J. (2018). Families of children with ADHD: New directions in assessment and treatment. *Child and Adolescent Psychiatric Clinics of North America*, 27(2), 297-310.
▫️ Thomas, R., Sanders, S., Doust, J., Beller, E., & Glasziou, P. (2015). Prevalence of attention-deficit/hyperactivity disorder: a systematic review and meta-analysis. *Pediatrics*, 135(4), e994-e1001.
▫️ Quinn, P. O., & Madhoo, M. (2014). A review of ADHD in women and girls: unveiling an unrecognized condition. *The Primary Care Companion for CNS Disorders*, 16(5).
▫️ Nigg, J. T. (2013). Attention-deficit/hyperactivity disorder and the brain: What have we really learned from neuroimaging findings?. *Biological Psychiatry*, 74(12), 868-873.
▫️ Connor, D. F., Doerfler, L. A., Volungis, A. M., & Steingard, R. J. (2012). ADHD and aggression in children and adolescents. *Journal of Attention Disorders*, 16(3), 173-181.
▫️ Arnsten, A. F. (2011). Catecholamine influences on the prefrontal cortex: A conceptual review. *Physiological Reviews*, 91(2), 433-484.
▫️ Ford, T., Goodman, R., & Meltzer, H. (2011). The relative importance of child, family and neighbourhood socio-economic factors on child psychiatric disorders. *Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology*, 46(11), 1083-1090.
▫️ Safren, S. A., Sprich, S., Mimiaga, M. J., Surman, C., Knudson, K., & Lerner, J. A. (2010). Cognitive behavioral therapy for ADHD in adulthood. *Psychiatric Clinics of North America*, 33(3), 497-507.
▫️ Nigg, J. T., Knottnerus, G. M., Martel, M. M., Nikolas, M., Cavanagh, K., ... & Rappley, M. D. (2010). Low blood lead and neuropsychological performance in ADHD. *Biological Psychiatry*, 68(11), 922-927.
▫️ Wilens, T. E., Martelon, M., Joshi, G., & Faraone, S. V. (2008). ADHD in adults with substance use disorders. *Current Psychiatry Reports*, 10(6), 441-447.
▫️ Klassen, L. J., Bilkey, T. S., & Schutz, C. (2008). The relationship between anxiety and ADHD in children and adolescents. *Journal of Attention Disorders*, 11(5), 587-594.
▫️ Kessler, R. C., Adler, L., Barkley, R., Biederman, J., Conners, C. K., ... & Zaslavsky, A. M. (2006). The prevalence and correlates of adult ADHD in the United States: results from the National Comorbidity Survey Replication. *American J
