گازها و ذرات مضر موجود در هوا از منابع مختلفی از جمله دود اگزوز وسایل نقلیه، دود ناشی از سوختن زغال سنگ یا گاز و دود تنباکو ناشی میشوند. روشهای متعددی برای کاستن از اثرات آلودگی هوا بر سلامتی وجود دارد، که از جملۀ برخی از آنها میتوان به اجتناب از تردد در مناطق با ترافیک سنگین و یا عدم حضور در فضای آزاد اشاره کرد.
با این حال، تغییر قابل توجه در شرایط آلودگی هوا به بهبود کیفیت هوا در مقیاس جهانی بستگی دارد و لازم است افراد آگاهی کافی برای مراقبت از سلامت خود در شرایط بروز آلودگیهای هوا که عمدتاً در فصول پاییز و زمستان شدت میگیرد، داشته باشند.
در این مقاله، پُرفیرو در مورد چگونگی تأثیر آلودگی هوا روی پوست و سلامت عمومی بدن بحث میکند.
آلودگی هوا بهعنوان آلودگی محیطهای بیرونی و داخلی توسط هر عامل شیمیایی، فیزیکی یا بیولوژیکی که ویژگیهای طبیعی جو را تغییر میدهد، تعریف میشود. آلودگی هوا از ذرات کوچکی تشکیل شده است که میتوانند طبیعی یا مصنوعی باشند.
آلودگی هوای آزاد سالانه سبب حدود ۳/۳ میلیون مرگ زودرس در سراسر جهان میگردد و قارۀ آسیا بیشترین سهم از این آمار را دارد. علاوه بر این، آلودگی خانگی، که عمدتاً ناشی از استفاده از سوخت جامد میباشد، تهدیدی جدی برای سلامت انسان بوده و چیزی در حدود ۴ میلیون مرگ زودرس در سال در سراسر جهان به این موضوع ربط داده میشود.
طیف آلایندههای احتمالی به این معنی است که آلودگی هوا میتواند هم در فضای باز و هم در فضای بسته بر افراد تأثیر بگذارد.
آلایندههای اصلی هوای بیرون، طبق تعریف آژانس حفاظت از محیط زیست ایالات متحده (US EPA)، عبارتاند از:
ذرات ناشی از سوختن زغال سنگ و گاز
گازهای مضر مانند اکسیدهای نیتروژن [NO2] یا دی اکسید گوگرد [SO2]
دود تنباکو
ازن در سطح زمین
ذرات معلق (PM)
مونوکسید کربن [CO]
و فلزات سنگین
علاوه بر این، ترکیبات اکسید نیتروژن با ترکیبات آلی فرار (VOCs) در اثر فعالسازی نوری اشعۀ ماورای بنفش (UV) واکنش میدهند و ازن سطح زمین (O3) تولید میکنند. سایر دستههای آلایندههای هوا عبارتند از ترکیبات آلی پایدار (POPs)، ترکیبات نیمهفرار (SVOCs) و هیدروکربنهای پلیآروماتیک.
علاوه بر این، برخی از آلایندهها (مانند O3 سطح زمین،PM ) و PAH های خاص مانند بنزوپیرن و ایندنوپیرن ممکن است در حضور اشعۀ ماورای بنفش سمیتر شوند. PAH های موجود در هوا گسترده هستند و تعدادی از آنها در دود سیگار وجود دارند که اغلب به عنوان جایگزین آلودگی هوا در محیطهای آزمایشگاهی استفاده میشود.
آلودگی هوای داخل خانه شامل موارد زیر است:
مواد شیمیایی خانگی
گازهای مضر مانند مونوکسید کربن یا رادون
مصالح ساختمانی مانند سرب یا آزبست
گرده
کپک
دود تنباکو
طبق گفتۀ سازمان بهداشت جهانی (WHO)، آلایندههایی که بیشترین خطر را برای سلامت فرد دارند عبارتاند از:
ذرات معلق (آلایندههای ذرهای)، که شامل جامدات معلق و قطرات مایع است
دی اکسید نیتروژن
دی اکسید گوگرد
ازن
در جدول زیر انواع منابع آلایندۀ هوا و راههای تولید آنها آورده شده است:
قرار گرفتن در معرض آلودگی هوا در کوتاهمدت، مانند ازن سطح زمین، میتواند بر سیستم تنفسی تأثیر بگذارد، زیرا اکثر آلایندهها از طریق مجاری هوایی فرد وارد بدن میشوند. قرار گرفتن در معرض آلودگی هوا در کوتاهمدت ممکن است منجر به عفونتهای تنفسی و کاهش عملکرد ریه شود. همچنین ممکن است آسم را در افراد مبتلا به این بیماری تشدید کند. قرار گرفتن در معرض دیاکسید گوگرد ممکن است باعث آسیب به چشمها و مجاری تنفسی و همچنین تحریک پوست شود.
تحقیقات در مورد مشکلات سلامتی طولانیمدت که آلودگی هوا میتواند ایجاد کند، همچنان ادامه دارد. آلودگی هوا در نتایج تحقیقات علمی عمدتا با مشکلات جدی سلامتی، پیامدهای نامطلوب زایمان و حتی مرگ زودرس در ارتباط بوده است. در ادامه برخی از این موارد توضیح داده شده است:
بیماری مزمن انسدادی ریه: قرار گرفتن در معرض آلایندهها با منشاء ذرات معلق میتواند سبب بروز بیماری مزمن انسدادی ریه (COPD) گردد. بر اساس گزارش سازمان بهداشت جهانی، آلودگی هوا دلیل 43 درصد از موارد ابتلا به انسداد مزمن ریه و مرگ و میر در سراسر جهان است. انسداد مزمن ریه گروهی از بیماریهایی است که سبب بروز مشکلات تنفسی مانند آمفیزم و برونشیت مزمن میشوند. این بیماریها مجاری هوایی را مسدود کرده و تنفس را برای فرد دشوار میسازند. هیچ درمانی برای انسداد مزمن ریه وجود ندارد، اما درمان میتواند به کاهش علائم و بهبود کیفیت زندگی کمک کند.
سرطان ریه: بر اساس گزارش سازمان بهداشت جهانی، آلودگی هوا ۲۹ درصد از دلایل منجر به ابتلا به سرطان ریه و مرگومیر بهدلیل آلودگی هوا است. آلایندههای ذرات معلق احتمالاً بهطور قابل توجهی در این رقم نقش دارند، زیرا اندازۀ کوچک به آنها اجازه میدهد تا به دستگاه تنفسی تحتانی برسند.
بیماری قلبی-عروقی: تحقیقات نشان میدهد که زندگی در منطقهای با سطوح بالاتر آلودگی هوا ممکن است خطر مرگ ناشی از سکتۀ مغزی را افزایش دهد. آلودگی هوا میتواند سبب سکتۀ مغزی و حملات قلبی شود.
زایمان زودرس: طبق تحقیقاتی که در مجلۀ بینالمللی تحقیقات محیطی و بهداشت عمومی (IJERPH) منتشر شده است، قرار گرفتن در معرض هوای آلوده میتواند احتمال زایمان زودرس را در زنان باردار را بالا ببرد. محققان دریافتند که با کاهش قرار گرفتن در معرض آلودگی، احتمال زایمان زودرس کاهش مییابد.
طبق تحقیقات آژانس بینالمللی تحقیقات سرطان، آلودگی هوای بیرون مادهای سرطانزا است، به این معنی که ممکن است باعث سرطان شود. هوای آلوده حاوی ذرات و مواد شیمیایی جداگانهای است که هر کدام تأثیر متفاوتی بر سلامت دارند.
آلایندههای ذرهای ترکیبی از ذرات مختلف در هوا هستند. بهدلیل اندازۀ کوچک این ذرات، میتوانند به ریهها برسند و خطر بیماریهای ریه و قلب را افزایش دهند. همچنین ممکن است باعث وخامت علائم در افراد مبتلا به آسم شوند.
آلایندهها با نور خورشید واکنش میدهند و اوزون سطح زمین را ایجاد میکنند. مهدود عمدتاً از اوزون تشکیل شده و یکی از عوامل اصلی بروز علائم آسم است.
مطابق مقالهای در سال ۲۰۱۶، اگر سطح مونوکسید کربن کمتر از ۲٪ باشد، به نظر نمیرسد که برای سلامتی فرد تأثیر قابل توجهی داشته باشد. با این حال، اگر سطح آن بیشتر از ۴۰٪ باشد، مونوکسید کربن میتواند کشنده باشد. علائم مسمومیت با مونوکسیدکربن ممکن است شامل:
ضعف
سرگیجه
درد قفسۀ سینه
استفراغ
سردرگمی
سردرد
اگر فردی مشکوک به مسمومیت با مونوکسید کربن باشد، باید به فضای باز برود و فوراً کمکهای پزشکی دریافت کند.
دیاکسید گوگرد محصول جانبی سوختن سوختهای فسیلی مانند زغال سنگ و نفت است. این گاز میتواند باعث تحریک چشم شده و فرد را در معرض ابتلا به عفونتهای دستگاه تنفسی و بیماریهای قلبی-عروقی قرار دهد.
دیاکسید نیتروژن در دود اگزوز وسایل نقلیه وجود دارد و همچنین بخاریها و اجاقهای گازی و نفتی مقادیر زیادی از این گاز را تولید میکنند. قرارگیری در معرض دیاکسید نیتروژن ممکن است منجر به عفونتهای تنفسی شود. معمولاً استنشاق این گاز باعث خسخس سینه یا سرفه میشود، اما ممکن است سردرد، تحریک گلو، درد قفسۀ سینه و تب نیز ایجاد کند.
«تأثیر آلودگی هوا روی پوست: چگونه در روزهای آلوده سلامت پوست را حفظ کنیم»، وبلاگ پرفیرو، ۱۶ آذر ۱۴۰۴
