آلودگی هوا یکی از عوامل مهم تخریب پوست است که با ایجاد تنش اکسیداتیو، روندهای پیری و آسیبهای پوستی را سرعت میبخشد. در نتاج پژوهشهای علمی دیده شده است که مواجهه با آلایندههایی مانند اوزون و دود سیگار منجر به کاهش قابل توجه آنتیاکسیدانهای طبیعی پوست از جمله ویتامین C و ویتامین E میشود.
این کاهش آنتیاکسیدانها سبب افزایش اکسیداسیون چربیها و پروتئینهای پوست شده و بهطور مستقیم به تخریب ساختار سلولهای پوستی و بروز التهاب کمک میکند. ذرات میکروسکوپی موجود در آلایندههای هوا روی سطح پوست مینشینند، حتی به اعماق منافذ نفوذ میکنند و منجر به طیف وسیعی از مشکلات پوستی میشوند.
برخی از عوامل آسیب آلودگی هوا روی پوست عبارتاند از:
رادیکالهای آزاد: یکی از دلایل مضر بودن آلودگی هوا، توانایی آن در تولید رادیکالهای آزاد در پوست است. رادیکالهای آزاد مولکولهای ناپایداری هستند که سبب استرس اکسیداتیو شده و در نهایت آسیب سلولی و پیری پوست را بهدنبال دارند. این تنشها میتواند منجر به تجزیۀ کلاژن و الاستین شود که به پوست خاصیت ارتجاعی و استحکام کمتری میدهد و در نهایت منجر به ایجاد چین و چروک زودرس و خطوط ریز در سطح پوست میشود.
التهاب و اختلال در سد پوستی: آلودگی هوا همچنین میتواند بر عملکرد سد طبیعی پوست تأثیر بگذارد و به مواد مضر اجازه دهد راحتتر به لایههای زیرین نفوذ کنند. این امر میتواند منجر به حساسیت پوست، سوزش، التهاب، قرمزی و تشدید بیماریهای پوستی موجود مانند اگزما و درماتیت شود.
افزایش تولید سبوم: آلودگی هوا میتواند سبب افزایش تولید چربی پوست و در نهایت گرفتگی منافذ و بروز آکنه شود. برای مقابله با اثرات مخرب آلودگی بر پوست، مراقبتهای پوستی ضد آلودگی بهعنوان یک گرایش تخصصی ایجاد گردید. این محصولات بهگونهای طراحی شدهاند که میتوانند لایۀ دفاعی اضافی در برابر آسیبهای ناشی از آلودگی ایجاد کنند. این محصولات عمدتا حاوی آنتیاکسیدانهایی مانند ویتامین C، ویتامین E و اسید فرولیک هستند که رادیکالهای آزاد را خنثی کرده و استرس اکسیداتیو را به حداقل میرسانند. علاوه بر این، مراقبتهای پوستی ضد آلودگی اغلب شامل ترکیباتی هستند که سد دفاعی پوست را تقویت کرده و از پوست شما در برابر آلودگی محافظت میکنند.
تأثیر آلودگی بر پوست میتواند در مناطق شهری با سطح آلودگی بالا بیشتر باشد. برای محافظت از پوست در برابر این اثرات نامطلوب، بهتر است برنامۀ جامع مراقبت از پوست را در پیش بگیرید و اقدامات محافظتی را در آن بگنجانید. با انجام این کار، میتوانید انعطافپذیری پوست خود را تقویت کرده و علائم قابل مشاهدۀ آسیبهای ناشی از آلودگی را به حداقل برسانید و پوستی سالم و چهرهای درخشانتر داشته باشید.
هنگامی که در مناطق شلوغ شهری و صنعتی حرکت میکنیم، پوست ما به میدان نبرد غیرمنتظرهای برای ذرات و مواد شیمیایی نامرئی که هوا را پر میکنند، تبدیل میشود. پوست فراتر از لایۀ مرئی خود، بهعنوان یک مانع محافظ عمل میکند و بدن را از تهدیدات خارجی محافظت میکند. آلودگی میتواند بهدلیل قرار گرفتن در معرض آلایندههای موجود در هوا و عوامل استرسزای محیطی، بر پوست تأثیر منفی بگذارد.
برخی از اثرات رایج آلودگی بر پوست عبارتاند از:
پیری زودرس: آلایندهها با تولید رادیکالهای آزاد که به کلاژن و الاستین آسیب میرسانند و منجر به بروز خطوط ریز، چین و چروک و از بین رفتن خاصیت ارتجاعی پوست میشوند.
حساسیت پوست: آلایندهها هوا میتوانند سبب سوزش و افزایش حساسیت پوست شده و آن را مستعد قرمزی و ناراحتی کنند.
آکنه و جوش: آلایندهها میتوانند منافذ پوست را مسدود کنند و منجر به ایجاد آکنه و سایر لکههای پوستی شوند.
رنگ پوست ناهموار: التهاب ناشی از آلودگی میتواند باعث افزایش رنگدانهها و رنگ پوست ناهموار شود.
خشکی و کمآبی: آلایندهها میتوانند مانع رطوبت طبیعی پوست را مختل کنند و منجر به خشکی پوست شوند.
استرس اکسیداتیو: آلایندهها باعث ایجاد استرس اکسیداتیو میشوند و باعث آسیب سلولی و پیری پوست میشوند.
پوست کدر و خسته: آلودگی میتواند با تأثیر بر درخشندگی و جلای طبیعی پوست، آن را کدر و خسته نشان دهد.
حساسیت به آسیب ناشی از اشعۀ ماورای بنفش: آلایندهها میتوانند حساسیت پوست به نور ماورای بنفش را افزایش دهند و آسیبهای ناشی از قرار گرفتن در معرض آفتاب را تشدید کنند.
کاهش بهبود پوست: التهاب ناشی از آلودگی میتواند مانع از توانایی پوست در بهبود و بهبودی از زخمها یا جوشها شود.
برخی از بیماریهای پوستی که ممکن است بهدلیل آلودگی هوا ایجاد یا تشدید شوند، عبارتاند از:
اگزما (درماتیت آتوپیک): آلودگی هوا میتواند اگزما را در کسانی که قبلاً دچار مشکلات پوستی آتوپیک هستند تحریک یا تشدید کند و باعث بروز التهاب، خارش و قرمزی پوست شود.
درماتیت تماسی: برخی آلایندهها مانند فلزات سنگین و مواد شیمیایی میتوانند در افراد حساس باعث ایجاد درماتیت تماسی شوند که با قرمزی، تورم و جوشهای پوستی همراه است.
پسوریازیس: آلودگی هوا، بهویژه ذرات معلق و دیاکسید نیتروژن (NO2)، میتواند علائم پسوریازیس را تشدید کرده و التهاب و شعلهور شدن بیماری را افزایش دهد.
رزاسه (گلگونی پوست): استرس اکسیداتیو ناشی از آلودگی پوست میتواند علائم رزاسه را بدتر کند و باعث قرمزی، گرگرفتگی و حساسیت بیشتر پوست شود.
آلرژیهای پوستی: آلودگی هوا میتواند در برخی افراد واکنشهای آلرژیک پوستی مانند کهیر و کهیر تماسی ایجاد کند.
سرطان پوست: برخی آلایندهها مانند هیدروکربنهای معطر چندحلقهای (PAHs) با افزایش خطر سرطان پوست بهویژه در مناطقی با سطح بالای آلودگی مرتبط هستند.
پیری زودرس پوست: آلودگی هوا با ایجاد استرس اکسیداتیو و آسیب به کلاژن و الاستین پوست، روند پیری پوست را تسریع میکند که باعث چین و چروک، افتادگی و خشکی بیشتر پوست میشود.
خشکی و تحریک پوست: مواجهۀ مداوم با آلودگیهای شیمیایی و ذرات معلق میتواند سد محافظتی پوست را ضعیف کرده و باعث خشکی، زبری و تحریک مکرر پوست شود.
افزایش خطر عفونتهای پوستی: آلودگی هوا ممکن است باعث ضعیف شدن سیستم ایمنی پوست شود و ریسک بروز عفونتهای باکتریایی یا قارچی پوست را افزایش دهد.
حساسیتهای نوری: برخی آلایندهها پوست را نسبت به نور خورشید حساستر میکنند و ممکن است باعث واکنشهای نوری، التهاب و لکهای پوستی شوند.
آلودگی هوا میتواند باعث پیری زودرس پوست شود و علائم پیری مانند لکههای تیره، چین و چروک و افتادگی پوست را بیشتر کند. مطالعات نشان دادهاند زنانی که در شهرهای شلوغ و آلوده زندگی میکنند، نسبت به کسانی که در مناطق روستایی با هوای پاکتر هستند، لکههای تیره و چین و چروکهای بیشتری روی صورتشان دارند. ذرات ریز آلودگی مثل (PM2.5) که بهراحتی وارد پوست میشوند، تأثیر بیشتری در بروز این مشکلات دارند.
آلودگی داخل خانه هم تأثیر مشابهی دارد. برای مثال، استفاده از سوختهای سنتی مثل چوب یا ذغال برای پخت و پز، میتواند باعث بروز چین و چروکهای روی صورت و حتی دستها شود. همچنین، افتادگی پوست در نواحی حساس مثل پلکها و گونهها بیشتر دیده میشود.
علاوه بر ایجاد چین و چروک و لکههای تیره، آلودگی هوا به طرق مختلف باعث تخریب پوست میشود:
افزایش استرس اکسیداتیو: آلایندهها باعث تولید رادیکالهای آزاد در پوست میشوند که به سلولهای پوست آسیب زده و روند پیر شدن پوست را تسریع میکنند. این آسیبها میتواند منجر به خشکی، تحریک و التهاب پوست شود.
کاهش رطوبت و محافظت طبیعی پوست: آلودگی میتواند سد دفاعی پوست را ضعیف کند و توانایی پوست در حفظ رطوبت را کاهش دهد، در نتیجه پوست حساستر و مستعد خشکی و ترکخوردگی میشود.
تغییر در ساختار کلاژن و الاستین: کلاژن و الاستین پروتئینهایی هستند که به پوست استحکام و انعطافپذیری میدهند. آلودگی و نور خورشید هر دو میتوانند این ساختارها را تخریب کرده و باعث افتادگی و چروک بیشتر پوست شوند.
افزایش التهاب و حساسیت: تماس مکرر با آلایندهها میتواند واکنشهای التهابی در پوست ایجاد کند که به قرمزی، تورم و حتی تشدید بیماریهای پوستی مانند اگزما و آکنه منجر میشود.
تغییر رنگ پوست: آلودگی باعث تحریک تولید ملانین میشود و میتواند لکههای تیره و ناهمواری رنگ پوست ایجاد کند، که از نشانههای پیری پوست است.
برای محافظت از پوست در برابر این آسیبها بهتر است:
روزانه پوست را با شویندههای ملایم و مناسب شستشو دهید تا آلایندهها از سطح پوست پاک شوند.
استفاده از کرمهای ضدآفتاب با SPF بالا برای محافظت در برابر اشعۀ ماورای بنفش که آلودگی را تشدید میکند.
بهرهگیری از محصولات حاوی آنتیاکسیدان مثل ویتامین C و E برای مقابله با استرس اکسیداتیو.
حفظ رطوبت پوست با کرمهای مرطوبکنندۀ مناسب.
کاهش تماس با منابع آلودگی مانند دود سیگار و هوای بسیار آلوده تا حد امکان.
با رعایت این نکات میتوان روند پیری پوست را کند کرد و سلامت و شادابی پوست را حفظ نمود.
آلودگی هوا نه تنها نفس کشیدن را سخت میکند، بلکه میتواند سلامت پوست ما را هم تحت تأثیر قرار دهد و مشکلاتی مثل آکنه و خشکی پوست را افزایش دهد. تحقیقات نشان دادهاند که قرار گرفتن در معرض ذرات ریز معلق در هوا مثل PM2.5 و PM10 و همچنین گازهایی مانند دیاکسید نیتروژن (NO2) میتواند باعث افزایش شیوع آکنه شود. برای مثال، در شهرهای بزرگ مانند پکن و مکزیکو سیتی، میزان بروز مشکلات پوستی مرتبط با آلودگی هوای بالا بیشتر گزارش شده است.
علاوه بر آکنه، آلودگی هوا میتواند تعادل چربی پوست را به هم بزند و باعث شود پوست خشک و حساستر شود. این موضوع در تحقیقات مختلف در مناطق مختلف دنیا مشاهده شده است و نشان میدهد که آلودگی عامل مهمی در بروز خشکی و تحریک پوست است.
همچنین کسانی که دچار بیماریهای التهابی پوست مثل درماتیت آتوپیک و اگزما هستند، در هوای آلوده علائم شدیدتری را تجربه میکنند. مطالعات انجام شده در کشورهای مختلف مثل چین، کرۀ جنوبی و ایتالیا نشان دادهاند که آلودگی هوا میتواند باعث تشدید این بیماریها شود و تعداد مراجعات بیماران را افزایش دهد. جالب است بدانید که حتی افزایشهای کوتاهمدت در میزان آلودگی میتواند باعث بدتر شدن علائم در کودکان و بزرگسالان شود.
برای حفظ سلامت پوست و جلوگیری از مشکلات ناشی از آلودگی، نکات سادۀ زیر کمککننده است:
تا حد امکان در روزهایی که هوا آلوده است، از حضور طولانی در فضای باز خودداری کنید.
پوست را مرتب با شویندههای ملایم و مرطوبکنندۀ مناسب تمیز و آبرسانی کنید.
استفاده از ضدآفتابهایی که از پوست در برابر آلودگی و اشعههای مضر محافظت میکنند، اهمیت ویژهای دارد.
تغذیۀ سالم و نوشیدن آب کافی به حفظ سلامت پوست کمک میکند.
در صورت ابتلا به مشکلات پوستی، حتما با پزشک متخصص مشورت کنید تا روشهای درمانی مناسب را دریافت کنید.
با رعایت این نکات و حفظ سبک زندگی سالم میتوان از اثرات مضر آلودگی هوا بر روی پوست جلوگیری کرد و پوستی شاداب و سالم داشت.
برای حفاظت کامل و علمی پوست در برابر آلودگی هوا، لازم است علاوه بر نکات پایهای، به موارد تخصصیتر و مراحل دقیقتری توجه شود تا از آسیبهای پوستی ناشی از آلودگیهای محیطی کاسته شود. در ادامه، فهرستی کامل و منظم از مهمترین اقدامات آورده شده است:
پاکسازی دقیق و اصولی: پوست را حداقل دو بار در روز با شویندههای ملایم اما موثر پاکسازی کنید. انتخاب شویندههای فاقد مواد تحریککننده و دارای pH متناسب با پوست اهمیت زیادی دارد تا آلایندهها، ذرات معلق، چربی اضافی و مواد سمی سطح پوست پاک شوند و از بسته شدن منافذ جلوگیری شود.
استفاده از آنتیاکسیدانهای مناسب پوست: محصولات پوستی حاوی ترکیبات آنتیاکسیدان مانند ویتامینC ، ویتامین E، نیاسینامید، پلیفنولها و عصارههای گیاهی (مثل چای سبز) به خنثیسازی رادیکالهای آزاد ناشی از آلودگی کمک کرده و از آسیب سلولی و پیری زودرس پوست جلوگیری میکنند.
مرطوبکنندههای تقویتکنندۀ سد پوستی: آلودگیها با تخریب سد دفاعی پوست موجب خشکی، التهاب و نفوذ عوامل مضر میشوند. استفاده از مرطوبکنندههایی که حاوی سرامید، هیالورونیک اسید، گلیسیرین و پانتنول هستند، به حفظ رطوبت و تقویت سد محافظتی پوست کمک میکند.
ضدآفتاب طیف گسترده با SPF حداقل 30: آلودگی و نور خورشید اثرات مخرب ترکیبی روی پوست دارند. ضدآفتاب باید هم در برابر اشعههای UVA و UVB محافظت کنند و همچنین از فناوریهای ضد آلودگی برخوردار باشند تا لایهای محافظ روی پوست ایجاد کنند و تجمع ذرات آلاینده را کاهش دهند.
لایهبرداری ملایم و منظم: لایهبرداری یک تا دو بار در هفته باعث حذف سلولهای مرده، آلودگیها و جلوگیری از انسداد منافذ پوست میشود. بهتر است از لایهبردارهای شیمیایی ملایم مثل اسیدهای آلفا هیدروکسی (AHA) یا بتا هیدروکسی (BHA) استفاده شود که تحریک پوست را کاهش میدهد.
استفاده از سرمها و محصولات ترمیمکننده: محصولات حاوی پپتیدها، عوامل رشد، ویتامین B5 (پانتنول) و عوامل ضد التهاب به بازسازی و ترمیم آسیبهای ناشی از آلودگی کمک میکنند و التهاب و قرمزی پوست را کاهش میدهند.
محافظت فیزیکی اضافی: کلاه با لبۀ پهن، عینک آفتابی استاندارد و لباسهای پوشیده از جمله لباسهای دارای تکنولوژی ضد آلودگی گزینههای مفیدی برای محافظت پوستاند.پوشیدن لباسهای سبک و تنفسپذیر در ساعات پرآلودگی میتواند از ورود ذرات به پوست جلوگیری کند.
خودداری از لمس و مالش صورت: دستها ممکن است آلودگیها و باکتریها را انتقال دهند و تحریک پوست را افزایش دهند؛ بنابراین تا حد امکان از دست زدن به صورت خودداری کنید.
توجه به تغذیه و هیدراتاسیون پوست: مصرف روزانۀ مایعات کافی، رژیم غذایی سرشار از میوهها و سبزیجات، امگا-۳ و آنتیاکسیدانها به تقویت سیستم ایمنی پوست و فرآیندهای طبیعی ترمیم و سمزدایی کمک میکند.
استفاده از ماسکهای صورت ضدآلودگی: ماسکهای صورت حاوی ترکیباتی مثل کربن فعال، عصارۀ جلبک و خاک رس کمک به جذب ذرات آلاینده از سطح پوست دارند و پس از قرار گرفتن در معرض آلودگی، پاکسازی عمیقتری ایجاد میکنند.
ماسکهای تنفسی و محافظت تنفسی: در شهرها و مناطقی با آلودگی زیاد، استفاده از ماسکهای N95 یا ماسکهای تخصصی ضد آلودگی به کاهش استنشاق ذرات مضر و جلوگیری از آسیبهای سیستمیک احتمالی کمک میکند که تأثیر غیرمستقیم مثبتی بر سلامت پوست نیز دارد.
تنظیم سبک زندگی: کنترل استرس، خواب کافی و جلوگیری از استعمال دخانیات نقش بسیار مهمی در تقویت عملکرد پوست و مقاومت آن در برابر آلودگی و آسیبهای محیطی دارد.
مراجعۀ منظم به متخصص پوست: اگر به مشکلات پوستی مزمن یا حساسیتهای پوستی مبتلا هستید، با دریافت مشاورۀ تخصصی و درمانهای هدفمند میتوانید شدت آسیبهای ناشی از آلودگی را کاهش دهید.
«تأثیر آلودگی هوا روی پوست: چگونه در روزهای آلوده سلامت پوست را حفظ کنیم»، وبلاگ پرفیرو، ۱۶ آذر ۱۴۰۴
