در بخش پیشین در وبلاگ پرفیرو به مسائل کلی در باب سلامتی مردان اشاره کردیم. در این بخش به چالشهای سلامتی مردان میپردازیم.
مهمترین خطرات جسمی که تهدیدکنندۀ سلامت مردان هستند، عبارتاند از:
خطرات جسمی
بیماری قلبی
سرطان
افسردگی
رفتارهای پرخطر
در دهۀ بیست و سی سالگی، مردان در دوران اوج شکوفایی جسمانی خود هستند، بلوغ عقلانی و منطقی نیز در آنها جدیتر شده و در این دوران کمکم شروع به ترک رفتارهای پرخطرِ پیشین خود که تا قبل از این سن داشتند، میکنند.
در طول چهل و پنجاه سالگی، تولید تستوسترون در بدن مرد کاهش مییابد. این امر موجب تحلیل رفتن تودۀ عضلانی شده و احتمال اضافه وزن را افزایش میدهد. خطر ابتلا به بیماریهای قلبی، فشارخون بالا و دیابت نیز در این دوران افزایش مییابد. بهطور متوسط، مردان حدود ۱۰ سال زودتر از زنان به بیماری قلبی مبتلا شده و از هر ۴ مرگ مردان، ۱ مورد بهدلیل بیماریهای قلبی است.
تولید تستوسترون در بدن یک مرد هرگز بهطور کامل متوقف نمیشود، اما مقدار ترشح آن ممکن است با افزایش سن روند کاهشی پیدا کند. اغلب در دورۀ ۶۰ تا ۷۰ سالگی، آغاز ریزش مو و بزرگ شدن پروستات اتفاق میافتد. در سنین بالاتر، مردان اغلب کمتحرک شده و به کالری کمتری نیاز دارند. همچنین، بدن آنها نمیتواند مواد مغذی را با سرعت یکسانی جذب کند، بنابراین باید به آنچه میخورند توجه زیادی داشته باشند.
مردان و زنان در معرض بسیاری از بیماریهای مشابه قرار دارند، اما این بیماریها میتوانند تأثیرات متفاوتی بر هر دو جنس داشته باشند. مردان تا سن ۶۴ سالگی بیشتر از زنان در معرض خطر ابتلا به فشار خون هستند. در حالی که زنان با سنین ۶۵ سال و بالاتر، بیشتر مستعد ابتلا به فشار خون بالا هستند. فشار خون بالا میتواند منجر به برخی از مشکلات مربوط به سلامت مردان از جمله افزایش خطر حملۀ قلبی، نارسایی قلبی، آنوریسم (برآمدگی در شریانها)، سکتۀ مغزی و نارسایی کلیه شود.
بسیاری از مبتلایان به فشار خون بالا نیز در معرض خطر ابتلا به دیابت قرار دارند که این امر میتواند یک نگرانی جدی برای سلامت مردان باشد. تجمع بیش از حد قند ناشی از دیابت در بدن میتواند منجر به مشکلات سلامتی شدیدی از جمله سکتۀ مغزی، نارسایی احتقانی قلب، بیماری شریانهای محیطی، بیماریهای کلیوی و آسیب عصبی شود.
بیماریهای قلبی
بیماریهای قلبی یکی از دلایل اصلی مرگ مردان در ایالات متحده است. در هر سال، حدود ۲۵ درصد از کل مردانی که در ایالات متحده میمیرند ناشی از این بیماری است. با توجه به گزارشات موجود در ایران، حدود ۵۷ درصد از مردان بالای ۴۰ سال به بیماریهای قلبی مبتلا هستند. مرگ ناگهانی ناشی از بیماری قلبی یکی از ترسناکترین جنبههای این بیماری است چرا که اغلب بدون هیچ نشانهای رخ میدهد.
حدود نیمیاز مردانی که به طور ناگهانی در اثر بیماری قلبی میمیرند، هرگز علائمی را تجربه نمیکنند. عواملی که خطر بیماری قلبی را افزایش میدهند شامل فشار خون بالا، کلسترول بالا و سیگار کشیدن است. چندین عامل دیگر از جمله دیابت، چاقی، رژیم غذایی نامناسب، عدم فعالیت بدنی و مصرف الکل نیز میتوانند در ایجاد این بیماری نقش داشته باشند.
سرطان
سرطان دومین علت مرگ و میر ایرانیان است. با توجه به گزارشهای اعلام شده در سال ۱۳۹۶ سهم مردان ۵۲ درصد (۷۰ هزار مورد – ۱۸۰ در هر ۱۰۰ هزار نفر) بوده است. شایعترین انواع سرطانی که مردان را درگیر میکند شامل سرطان پوست، پروستات، ریه، مثانه و کولورکتال است.
- سرطان ریه بیش از هر سرطان دیگری باعث مرگ و میر مردان میشود. سیگار کشیدن یکی از مهمترین علل بروز سرطان ریه است، بنابراین اجتناب از مصرف دخانیات یا ترک سیگار میتواند در پیشگیری از این نوع سرطان نقش مؤثری داشته باشد.
- سرطان پروستات، با وجود اینکه شایعترین سرطان در مردان است، اما اغلب کشنده نیست. این سرطان به کندی رشد میکند و ممکن است سالها بدون بروز هیچ علامتی وجود داشته باشد. به همین دلیل، بسیاری از مردان حتی نمیدانند که به سرطان پروستات مبتلا هستند و در اثر سایر علل میمیرند.
- سرطان بیضه یکی دیگر از مشکلات مهم در بین مردان است. شیوع سرطان بیضه در میان مردان ۳۰ تا ۳۹ ساله بالاترین نرخ را دارد.
افسردگی
افسردگی یک بیماری روانی است که میتواند بر هر مرد و زنی تأثیر بگذارد ولی اثرات آن بر هر جنسیتی متفاوت است. مردان مبتلا به افسردگی معمولاً احساس خستگی، تحریکپذیری و از دست دادن علاقه به فعالیتهای عادی خود را تجربه میکنند. آنها همچنین ممکن است دچار اختلال در خواب شوند.
اگرچه زنان با نرخ بیشتری اقدام به خودکشی میکنند، اما خودکشی در مردان سه و نیم برابر زنان به مرگ منجر میشود. ۷۸ درصد از مرگ و میرهای ناشی از خودکشی در آمریکا مربوط به مردان است.
افسردگی در مردان اغلب بهدرستی تشخیص داده نمیشود. این امر بهدلیل عوامل مختلفی از جمله هنجارهای اجتماعی مردانه است که باعث میشود مردان احساسات خود را سرکوب کنند. افسردگی در هر سن و نژادی از مردان رخ میدهد و میتواند توسط عوامل مختلفی از جمله ژنها، استرس و بیماری ایجاد شود. با این حال، مردان مبتلا به افسردگی که بهدنبال کمک هستند، میتوانند بهبود یابند.
احتمال ابتلا به این بیماری در زنان بیشتر از مردان است، اما این بدان معنا نیست که مردان در برابر آن مصون هستند. پوکی استخوان سبب ضعیف شدن اسکلت بدن شده و شکستن استخوانها را آسانتر میکند. میلیونها مرد در ایالات متحده از این بیماری رنج میبرند، در کشور ما نیز مردان با این بیماری مواجه هستند. بنا به گزارش متخصصان این حوزه در مجموع ۲۴ درصد آقایان بالای ۵۰ سال در ایران پوکی استخوان دارند یعنی از هر ۴ مرد بالای ۵۰ سال، یک نفر به این بیماری مبتلا است.
از پوکی استخوان تصوری کلیشهای بهعنوان “بیماری زنانه” وجود دارد، زیرا مردان دارای چارچوبهای اسکلتی بزرگتری هستند که در اواخر زندگی شروع به از دست دادن تراکم استخوان میکنند. با افزایش طول عمر انسانها در حال حاضر، این بیماری برای سلامت مردان مسن به یک خطر جدی تبدیل شده است. این موضوع برای مردان بالای ۶۵ سال بیشتر نگرانکننده است زیرا در این سن اکثر تودههای استخوانی شروع به تحلیل رفتن کرده و نمیتوانند کلسیم را با سرعت سابق جذب کنند. شایعترین نوع شکستگی ناشی از پوکی استخوان در لگن، ستون فقرات و مچ دست رخ میدهد. شکستگیها میتوانند باعث ناتوانی فرد شده و عوارض ناشی از شکستگی لگن در مردان بیشتر از زنان باعث مرگ میگردد.
سرطان رودۀ بزرگ
سرطان رودۀ بزرگ یکی از موارد تهدیدکنندۀ سلامت مردان شناخته شده است. برای جلوگیی از بروز آن غربالگری سرطان رودۀ بزرگ را از سن ۵۰ سالگی شروع کنید. مردانی که سابقۀ خانوادگی ابتلا به سرطان رودۀ بزرگ را دارند باید زودتر از بقیه غربالگری را آغاز کنند.
افسردگی
در صورتی که از انجام کارها لذت چندانی نمیبرید یا برای طولانی مدت احساساتی از قبیل غمگینی، ناامیدی، اضطراب یا عصبانیت مفرط را تجربه میکنید، باید با پزشک یا روانشناس صحبت کنید، زیرا در حقیقت افسردگی یکی از مهمترین تهدیدها برای سلامت مردان به شمار میرود.
دیابت
یکی دیگر از بیماریهایی که سلامت مردان را نشانه میرود، ابتلا به دیابت نوع ۲ است. در صورت داشتن فشار خون بالا لازم است که غربالگری دیابت را آغاز کنید. تقریباً همۀ مردان باید غربالگری منظم دیابت را در سن ۴۵ سالگی شروع کنند، اما ممکن است لازم باشد این کار در مردانی که اضافه وزن یا سایر عوامل خطر ابتلا به دیابت را دارند، زودتر شروع شود.
فشار خون بالا
مردانی که فشار خون طبیعی دارند، باید حداقل هر ۲ سال یکبار غربالگری فشار خون انجام دهند. مردانی که مبتلا به فشار خون بالا بوده یا در معرض ابتلا به بیماری قلبی و سکته هستند باید حداقل سالی یک بار غربالگری شوند.
کلسترول بالا
در چکآپهای مربوط به سلامت مردان، اغلب گزینۀ کلسترول بالا از سنین خاصی به بعد مشاهده میشود. برای جلوگیری از این امر، مردانی که ۳۵ سال یا بیشتر دارند باید بهطور منظم کلسترول خون خود را چک کنند. همچنین مردانی که فاکتورهای خطر بیماری قلبی را دارند لازم است زودتر غربالگری را آغاز کنند.
سرطان ریه
مردان بین سنین ۵۵ تا ۸۰ سال در صورتی که سابقۀ مصرف دخانیات زیادی داشتهاند باید غربالگری سرطان ریه را آغاز کنند.
بسیاری از بیماریهایی را که مردان در هر ردۀ سنی از آن رنج میبرند، میتوان با معاینات بهداشتی پیشگیری کرد. با توجه به آمارهای موجود، مردان تا زمانی که مجبور نباشند از مراجعه به دکتر و انجام مراقبتهای بهداشتی و مسائل مربوط به سلامت مردان اجتناب میکنند. حدود ۳۸ درصد از مردان اعتراف کردهاند تنها زمانی به پزشک مراجعه میکنند که بیماریشان بسیار جدی باشد یا زمانی که علائم بیمارهایشان خودبهخود از بین نمیروند.
در یک نظرسنجی آکادمی پزشکان خانوادۀ آمریکا (AAFP)، ۵۵ درصد از مردان اعتراف کردهاند که در سال گذشته برای معاینۀ فیزیکی به پزشک مراجعه نکردهاند، اگرچه ۴۰ درصد از آنها یک یا چند بیماری مزمن داشتند؛ این در حالی است که پزشکان با تشخیص زودهنگام میتوانند بسیاری از بیماریهای رایج در مردان را پیشگیری کرده و آنها را درمان کنند.
در صورت تشخیص زودهنگام، پزشکان این امکان را دارند تا بهطور مؤثرتری بیماریهای مهمی همانند بیماری قلبی و سرطان رودۀ بزرگ را درمان کنند. جالب است بدانیم که مردان متأهل بیشتر از مردان مجرد به پزشک مراجعه کرده و بهدنبال خدمات پیشگیرانه هستند. مراجعۀ منظم به پزشک میتواند به آنان کمک کند بیماریها یا شرایط بالقوه کشنده را زودتر تشخیص دهند.
«همهچیز دربارۀ سلامت مردان»، وبلاگ پرفیرو، ۱۵ آذر ۱۴۰۲
