دورۀ پریود معمولاً حدود ۳ تا ۷ روز طول میکشد. در این مدت فردی که عادت ماهانه دارد، خونریزی از واژن را تجربه میکند. آنها همچنین ممکن است علائم دیگری مانند گرفتگی در بدن را نیز تجربه کنند. قاعدگی در زمان بارداری متوقف میشود، بنابراین پریود شدن به این معنی است که فرد باردار نیست.
این امر همچنین شروع چرخۀ قاعدگی جدید را نشان میدهد. این چرخۀ باروری است که بیشتر زنان را از سالهای نوجوانی تا یائسگی که دورههای قاعدگی متوقف میشود، تحت تأثیر قرار میدهد. دورۀ قاعدگی در پایان سیکل قاعدگی رخ میدهد. از آنجایی که هر ماه، بدن خود را برای بارداری احتمالی آماده میکند، رحم پوشش ضخیمتری ایجاد کرده و تخمدانها تخمکی را آزاد میکنند که میتواند توسط اسپرم بارور شود. اگر این تخمک بارور نشود، بارداری در آن چرخه اتفاق نمیافتد. سپس بدن پوشش داخلی رحم را از بین میبرد. در نتیجه، پریود شدن یا قاعدگی رخ میدهد.
اکثر افراد دارای رحم اولین قاعدگی خود را بین سنین ۱۱ تا ۱۴ سالگی تجربه خواهند کرد. پریودها بهطور منظم (معمولاً ماهانه) تا یائسگی یا حدود ۵۱ سالگی ادامه خواهند داشت. قطعا آگاهی از چگونگی این فرآیند در بدن میتواند کمک کند تا این دوران بهآسانی و با سلامت بیشتری سپری گردد و از این رو آگاهی از آن هم برای خودِ فرد و هم برای اطرافیان او بسیار حائز اهمیت است.
در این مقاله همراه پُرفیرو دربارۀ چیستی پریودی، زمان شروع آن، مراحل چرخۀ قاعدگی و نحوۀ مدیریت و سبک زندگی و تغذیۀ سالم در این دوران بیشتر بدانید.
قاعدگی چیست؟
پریودی زمانی اتفاق میافتد که پوشش داخلی رحم فرو ریخته و به خون تبدیل میشود. سپس این خون از طریق واژن از بدن خارج میشود. به دورۀ پریودی سیکل، عادت ماهانه، قاعدگی یا پریود گفته میشود. پریود شدن بهدلیل چرخۀ قاعدگی اتفاق میافتد. در واقع این افزایش و کاهش هورمونهایی مانند استروژن و پروژسترون است که بر باروری زنان در طول ۲۱ تا ۳۵ روز تأثیر میگذارند.
باروری تقریباً در نیمۀ چرخه با تخمکگذاری به اوج خود میرسد، یعنی زمانی که یکی تخمدانها یک تخمک را آزاد میکنند. عمین امر باعث ضخیم شدن دیوارۀ رحم برای آمادگی برای بارداری احتمالی میشود. اگر هیچ اسپرمی تخمک را بارور نکند، رحم این پوشش را میریزد و چرخه دوباره شروع میشود. طول چرخۀ یک فرد، مدت قاعدگی و روز تخمک گذاری از فردی به فرد دیگر متفاوت است. گاهی اوقات، از چرخهای به چرخۀ دیگر نیز متفاوت است.
چرخۀ قاعدگی
پزشکان بهطور کلی چرخۀ قاعدگی را به دو مرحلۀ مجزا تقسیم میکنند:
فاز فولیکولی
در طی چند روز گذشته، غدۀ هیپوفیز تولید هورمون محرک فولیکول (FSH) را تحریک میکند. این امر باعث رشد تخمک در تخمدانها میشود. در مرحلۀ بعد، هورمون لوتئینیزهکننده باعث تحریک آزاد شدن تخمک از تخمدانها به لولههای فالوپ میشود و پوشش داخلی رحم شروع به ضخیم شدن کرده تا برای بارداری احتمالی آماده شود. زمانی که اسپرم مرد، تخمک را بارور میکند، فرد باردار میشود. اسپرم میتواند چندین روز در دستگاه تناسلی زندگی کند، بنابراین ممکن است قبل و کمی بعد از تخمکگذاری باردار شوید. تخمکگذاری همیشه قابل پیشبینی نیست و میتواند زود یا دیر اتفاق بیفتد. بنابراین، از نظر تئوری ممکن است فردی در هر نقطه از چرخۀ قاعدگی باردار شود.
فاز لوتئال
پس از تخمکگذاری، فاز لوتئال شروع میشود. اگر اسپرم تخمک را بارور کند، از لولۀ فالوپ به داخل رحم میرود، و در آنجا سعی میکند در دیوارۀ رحم قرار بگیرد؛ اما اگر اسپرم تخمک را بارور نکند، به داخل رحم میرود. پس از آن غشای مخاطی ریخته شده و به خون تبدیل میشود و تخمک بارور نشده را با خود میبرد.
یک پریود بهطور کلی حدود ۵ روز طول میکشد، با جریان شدیدتر در ۲ روز اول. مقدار از دست دادن خون معمولاً حدود ۵ تا ۱۲ قاشق چایخوری است. هنگامی که قاعدگی شروع میشود، شروع یک فاز فولیکولی جدید است و چرخه دوباره شروع میشود.
علائم و نشانههای پریود شدن
علاوه بر خونریزی، افرادی که در آستانۀ پریودی هستند، ممکن است مجموعهای از علائم به نام سندرم پیش از قاعدگی یا پیاماس (PMS) را تجربه کنند. اینها میتوانند بهعنوان نشانههایی از شروع دورهای عمل کنند. پیاماس میتواند متفاوت باشد و همه آن را تجربه نمیکنند. برخی از علائم فیزیکی پیاماس عبارتاند از:
نفخ شکم
گرفتگی شکم
سینههای حساس یا متورم
کمر درد
تغییرات در اشتها
جوش یا آکنه
خوابیدن بیشتر یا کمتر از حد معمول
سردرد
حساسیت به نور یا صدا
ترشحات واژن خشک، چسبناک یا حذف میشوند
علائم عاطفی پیاماس ممکن است شامل موارد زیر باشد:
تحریک پذیری
اضطراب
خستگی
هوسهای غذایی
مشکل در تمرکز
احساس غم و اندوه یا بیتفاوتی
گریههای ناگهانی یا طغیان عصبانیت
کاهش میل جنسی
توجه به این نکته مهم است که درد شدید در طول دوره طبیعی نیست و ممکن است نشانۀ بیماری زمینهای باشد. بهطور مشابه، تغییرات شدید خلقوخو یا افسردگی که فقط قبل از پریود رخ میدهد، نیز برای پیاماس معمولی نیست. در صورت بروز هر یک، فرد باید با پزشک مشورت کند.
سن شروع پریودی
اولین قاعدگی فرد نشان میدهد که چرخۀ قاعدگی شروع شده است. پزشکان از آن بهعنوان منارک (menarche) یاد میکنند. این شرایط برای اکثر زنان، بین سنین ۹ تا ۱۵ سال رخ میدهد که میانگین سنی آن ۱۲ سال و ۴ ماهگی است. قاعدگی یکی از نشانههای بلوغ بوده که آغاز سفر به سوی بلوغ جنسی است. این ویژگی به احتمال زیاد به این معنی است که امکان باردار شدن فرد وجود دارد. با این حال، فرد میتواند از اولینباری که تخمکگذاری میکند، باردار شود، به این معنی که ممکن است قبل از اولین قاعدگی باردار شود. سایر علائم بلوغ عبارتند از:
جهش رشد
افزایش تجمع چربی در نواحی باسن، ران و باسن
ایجاد موهای بیشتر بدن، بهخصوص روی پاها و زیر بازوها
رشد موهای ناحیۀ تناسلی
ایجاد آکنه در صورت یا بدن
اولین قاعدگی معمولاً چند سال پس از ظاهر شدن اولین نشانههای بلوغ آغاز میشود. با این حال، هیچ راه دقیقی برای دانستن زمان شروع آن وجود ندارد. در اکثر افراد جوان حدود ۵/۲ سال قبل از قاعدگی، سینهها شروع به رشد میکنند. اگر فردی در عرض ۵ سال پس از رشد سینه اولین قاعدگی خود را نداشته باشد، پزشکان این حالت را قاعدگی تأخیری منظور میکنند.
چند روز قبل از اولین قاعدگی، برخی از زنان ممکن است متوجه لکهبینی در لباس زیر یا گرفتگی شکم خود شوند. برخی نیز ممکن است متوجه شوند که ظهور آکنه در صورت یا بدن آنها شدت بیشتری پیدا کرده است. با این حال، همۀ زنان این موارد را تجربه نمیکنند.
اولین قاعدگی چگونه خواهد بود؟
بهطور کلی دورۀ قاعدگی هر زن متفاوت است. پریودها میتوانند از نظر مدت، فرکانس و سنگینی متفاوت باشند. برخی از زنان پریودهای بسیار سبک دارند، در حالی که برخی دیگر پریودهای سنگین دارند. برای برخی، اولین پریود سبک و با مقدار کمی خون است. ممکن است بهتدریج شروع شود، با مقداری لکهبینی یا ترشحات قهوهای قبل از قرمز شدن شروع شود.
برای برخی دیگر، پریودها بهطور ناگهانی شروع میشوند و خون قرمز روشن بلافاصله ظاهر میشود. در هر دو صورت این طبیعی است. رنگ خون پریود میتواند از قهوهای تا قرمز تیره متغیر باشد. برخی افراد ممکن است لختههای خونی کوچکی را نیز دفع کنند. قاعدگی میتواند شبیه ترشحات واژن باشد، اما برخی از زنان اصلاً این حالت را تجربه نمیکنند.
وقتی اولین قاعدگی شروع میشود، چه باید کرد؟
برای هر کاری آمادگی یکی از بهترین اقدامات است. در چنین شرایطی اگر متوجه تغییرات ذکر شد مبنی بر نزدیک شدن دوران پریود فرزندمان شدیم، بهتر است او را از آنچه اتفاق خواهد افتاد آگاه کنیم. بسیاری از دخترانی که پیش از وقوع قاعدگی هیچ اطلاعی از این فرآیند طبیعی بدنشان ندارند، با دیدن اولین لکههای خون در شرایط اضطراب و استرس زیادی قرار میگیرند و احتمالاً برایشان آسان نیست تا با والد یا مراقب خود دربارۀ این مورد صحبت کنند.
بنابراین، آگاهی دادن به کسی که به نظر میرسد در شرف تجربۀ اولین پریود خود است، میتواند بسیار به سلامت روان و جسم او کمک کند. در چنین شرایطی شاید بهتر باشد مقالاتی نظیر آنچۀ در حال مطالعه آن هستید را به او بدهیم و پس از مطالعه برایش توضیح بدهیم که در واقع پریود شدن چیست.
همچنین تهیۀ کیت پریود قبل از رسیدن اولین قاعدگی میتواند برای آنها بسیار مفید باشد. این کار میتواند به احساس آمادگی در فرد کمک کند. این کیت دوره میتواند شامل موارد زیر باشد:
یک جفت لباس زیر اضافی
انواع پدها و دستورالعمل نحوۀ استفاده از آنها
دستمال مرطوب بچه بدون عطر برای تمیز کردن هرگونه نشتی
کیسههای آب گرم.
بیشتر دورهها ۳ تا ۷ روز طول میکشد. با این حال، دورههای اول ممکن است کمی کوتاهتر یا طولانیتر باشند. در چند سال اول پس از اولین قاعدگی یک زن، ممکن است قاعدگی نامنظم باشد و در فواصل غیرقابل پیشبینی رخ دهد. با این حال، با گذشت زمان، معمولاً منظمتر میشوند.
محصولات مورد استفاده در دوران پریودی
محصولات یکبار مصرف قاعدگی
نوار بهداشتی یا نیپکینها: اینها پدها یا دستمالهای نازک و جاذب هستند که افراد داخل لباس زیر خود قرار میدهند و مرتباً آنها را عوض میکنند. آنها در اشکال، اندازهها و ضخامتهای مختلف برای مطابقت با نیازهای افراد وجود دارند.
تامپونها: این دسته از مواد جاذب استوانهای هستند که فرد وارد واژن میکند. اینها نیز در اندازهها و قابلیتهای جذب متفاوتی هستند.
محصولات قاعدگی قابل استفادۀ مجدد
پدهای پارچهای: این پدها شبیه نوارهای بهداشتی هستند اما از پارچههایی مانند پنبه یا فلانل تشکیل شدهاند. فرد آنها را داخل لباس زیر خود میبندد و مانند نوار بهداشتی تعویض میکند، اما بهجای دور انداختن آنها، فرد میتواند آنها را بشویید و دوباره استفاده کند.
لباسهای زیر قابل استفادۀ مجدد: این لباسها شبیه لباسهای زیر معمولی هستند، اما دارای یک لایۀ جاذب داخلی هستند. افراد میتوانند آنها را به همان روشی که لباس زیر معمولی خود دارند بشویند و دوباره از آنها استفاده کنند. آنها همچنین بهعنوان “شلوارهای پریودی” شناخته میشوند.
کاپهای قاعدگی: کاپهای قاعدگی کاپهای کوچک و سیلیکونی هستند که فرد داخل واژن قرار میدهد. کاپ بهجای جذب خون، خون را جمع میکند. سپس فرد خون را دور میریزد و دوباره کاپ را وارد واژن میکند. هنگامی که یک دورۀ پریود به پایان میرسد، آنها میتوانند کاپ را استریل کرده و دوباره از آن برای دورۀ بعدی استفاده کنند.
پتو: پارچههای بزرگی هستند که افراد هنگام خواب بین پاها قرار میدهند. افراد میتوانند در هر دورۀ پریود آنها را بشویند و دوباره استفاده کنند.
هنگام استفاده از هر کدام از این محصولات، لازم است همیشه دستورالعملهای مربوط به روش استفادۀ آن را دنبال کنید. این امر احتمال نشت را کاهش میدهد.
پریود طبیعی چیست؟
قاعدگی طبیعی (یا پریود طبیعی) برای هرکسی که قاعدگی دارد متفاوت است. همانطور که گفته شد هر ماه یکی از تخمدانهای شما یک تخمک آزاد میکند. در همین حال، اگر تخمک بارور شود، رحم شما برای کمک به رشد کودک آماده میشود. اگر این اتفاق بیفتد، شما باردار هستید. اگر اینطور نباشد، بدن شما پوشش داخلی رحم را از طریق واژن میریزد. این پریود شماست؛ بهطور متوسط هر ۲۸ روز یکبار اتفاق میافتد.
وقتی صحبت از پریود میشود، «پریود عادی» میتواند حالتهای مختلف زیادی داشته باشد. طیف وسیعی از عوامل زیر بهعنوان راهنما استفاده کنید تا بدانید که پریود شما با وجود هر نوع ویژگی میتواند کاملاً نرمال و عادی باشد و به یاد داشته باشید: پریود هر شخص میتواند حقیقتا فقط منحصر به خود او باشد.
زمانبندی پریود طبیعی
هر ماه، کل بدن شما برای باردار شدن آماده میشود. تخمدانهای شما یک تخمک آزاد میکنند و هورمونها بالا و پایین میشوند. این چرخۀ قاعدگی شماست. از اولین روز آخرین قاعدگی شروع میشود و در اولین روز قاعدگی بعدی شما به پایان میرسد. اگرچه چرخۀ متوسط ۲۸ روز طول میکشد، هر دورهای که بین ۲۱ تا ۴۵ روز باشد، طبیعی در نظر گرفته میشود. این یک تفاوت ۲۴ روزه است و اگر پریود در کسی ۲۱ روزه و در فرد دیگری ۴۵ روزه باشد، هنوز هم طبیعی است.
در یک یا دو سال اول پس از شروع قاعدگی، زنان اغلب چرخههای طولانیتری دارند که هر ماه در یک زمان شروع نمیشود. زنان مسن اغلب دورههای کوتاهتر و ثابتتری دارند. اگر قرصهای ضدبارداری مصرف میکنید یا آییودی (IUD) دارید، این موارد میتواند زمان پریود شما را تغییر دهد. از پزشک خود بپرسید که چه چیزی برای نوع پیشگیری از بارداری شما طبیعی است.
مدت زمان پریود نیز در زنان مختلف متفاوت است. زمان از اولین علامت خون تا آخرین علامت معمولاً در محدودۀ ۳ تا ۵ روز است. هر طولی از ۲ روز تا یک هفته برای یک دوره طبیعی است.
مقدار خونریزی در پریود طبیعی
اگر تخمکی که هر ماه تخمدان شما آزاد میکند بارور نشود، پوشش رحم از طریق واژن شما میریزد. مقدار خونی که در این شرایط از بدن شما خارج میشود، جریان قاعدگی نامیده میشود. چه جریان شما سبک، متوسط یا سنگین باشد، همۀ اینها میتواند طبیعی در نظر گرفته شود.
علائم پریود طبیعی
در برخی از ماهها، سینههای شما ممکن است در هنگام پریود شدن احساس حساسیت کنند. در ماههای دیگر، ممکن است متوجه نفخ در اطراف شکم یا نوسانات خلقی خود شوید. سایر علائم قاعدگی طبیعی عبارتند از:
آکنه
گرفتگی در قسمت پایین شکم و پشت
گرسنگی بیشتر
مشکلات خواب
نوسانات خلقی
حساسیت سینه
نفخ
هر چند همۀ این علائم در هر دوره یکسان نیست. اغلب اوقات، پریود نامنظم یا غیرطبیعی جدی نیست. اما اگر:
جریان قاعدگی سنگینتر از حد معمول دارید
باید هر ساعت پد یا تامپون خود را عوض کنید
قاعدگی شما بیش از ۷ روز طول میکشد
قاعدگی شما بهطور ناگهانی برای بیش از ۹۰ روز متوقف میشود
درد شدیدی دارید
فکر میکنید ممکن است باردار باشید
در این شرایط باید حتماً به پزشک متخصص مراجعه کنید.
چگونه پریود خود را ارزیابی کنیم؟
تنها در عرض ۳ ماه، میتوانید با ردیابی پریودهای خود تصویری از آنچه برای شما طبیعی است دریافت کنید. ثبت و ضبط موارد زیر میتواند کمک کند تا رتیم طبیعی پریود خودتان را پیدا کنید:
چه زمانی پریود شما شروع میشود و چه زمانی متوقف میشود
جریان قاعدگی شما چقدر سبک یا سنگین است
آیا دفع لختۀ خون دارید
هر چند وقت یکبار پدها یا تامپونها را عوض میکنید
گرفتگیهای شما چقدر شدید است
تغییرات در خلق و خو
لکهبینی بین پریودها
پریود نامنظم چیست؟
همان طور که پیش از این گفته شد، پریود در هر زن میتواند ویژگیهای مخصوص به خود او را داشته باشد. دربارۀ اتفاق افتادن پریود هم همین موضوع صحت دارد. برای برخی از زنان همهچیز دقیق و منظم است و پرویود شدن در زمان دقیقی رخ میدهد، اما برای برخی دیگر الزاما این طور نیست. در ادامه بیشتر دربارۀ پریود نامنظم صحبت خواهد شد:
چه زمانی پریود نامنظم است؟
ممکن است پریودهای نامنظم داشته باشید اگر:
زمان بین هر دوره شروع به تغییر میکند
در طول یک دوره بیش از حد معمول خون از دست میدهید
تعداد روزهایی که پریود شما طول میکشد بسیار متفاوت است.
علل بروز پریود نامنظم
خیلی چیزها میتوانند باعث پریودهای نامنظم شوند. تغییرات در سطح هورمونهای استروژن و پروژسترون در بدن میتواند الگوی طبیعی پریود شما را مختل کند. به همین دلیل است که دختران جوانی که در سن بلوغ هستند و زنانی که به یائسگی نزدیک میشوند معمولاً دورههای قاعدگی نامنظم دارند. سایر علل شایع پریودهای نامنظم عبارتاند از:
داشتن دستگاه داخل رحمی (آییودی)
تغییر قرصهای ضدبارداری یا استفاده از برخی داروها
ورزش بیش از حد
سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS)
بارداری یا شیردهی
استرس
تیروئید پرکار (پرکاری تیروئید) یا تیروئید کم کار (کم کاری تیروئید)
ضخیم شدن یا پولیپ روی دیوارۀ رحم
فیبروم رحم (فیبروئید رحم)
یک علت کمتر شایع، اسکار شدید (چسبندگی) پوشش داخلی رحم است، وضعیتی که پزشکان آن را سندرم آشرمن مینامند.
«پریودی و اصول تغذیه در دوران قاعدگی»، وبلاگ پرفیرو، ۳۱ خرداد ۱۴۰۴
