تکواژ بعد از واج دومین واحد شمارش زبان است. هر تکواژ از چند واژ تشکیل شده است و یک نقش دستوری مستقل دارد اما به تنهایی معنی ندارد. تکواژ هنگامی معنا پیدا میکند که در کنار دیگر کلمهها بیاید.
تکواژها به دو دسته تکواژ آزاد و تکواژ وابسته تقسیم می شوند.
اینگونه تکواژها به تنهایی استقلال معنایی ندارند، ولی برای ساخت یک جمله دستوری به صورت مستقل نیز استفاده میشوند که میتوان به جدول زیر اشاره کرد:
تکواژ واژگانی یا آزاد برخلاف تکواژ دستوری دارای معنای مستقل هستند، معانی آنهارا در لغتنامهها میتوان پیدا کرد. مثال:
کتاب، صندلی، خودکار، لپتاپ و...
تکواژهای قاموسی نیز دارای نقش دستوری هستند. و برای دریافت این نقش می توانند فاعل، فعل یا مفعول باشند. همچنین این امکان وجود دارد که بین آنها و تکواژ ها نیمفاصله بگذاریم.
نکته: اسمها و صفتها، مصدرها و اسامی، بن ماض و بن مضارع همیشه تکواژ آزاد قاموسی هستند که در جدول زیر آورده شده.
اینگونه تکواژ ها معنای مستقلی در جمله نداشته و حتی از فاقد استقلال معنایی، املایی، دستوری و آوایی هستند. و هنگامی معنی و جایگاه پیدا میکنند که در کنار دیگر تکواژها باشند. اینگونه تکواژ نیز به دو گروه تقسیم میشود
تکواژ وابسته تصریفی
در این گونه تکواژها، واژه جدیدی تولید نمیشود و فقط حالت واژه تغییر میکند. میتوانید انواعش را در تصویر پایین مشاهده کنید.
تکواژ صفر یا تهی چیست؟
یکی دیگر از انواع تکواژه های تصریفی تکواژ صفر است و نه در نوشتار استفاده میشود نه در نوشتار؛ اما در هنگام شمارش تکواژهای جمله آن را محاصبه می کنیم.این تکواژ در شناسههای سوم شخص مفرد فعلهای گذشته (به جز ماضی التزامی) وجود ندارد، زیرا در ماضی التزامی شناسه به شکل "ـَ د" ظاهر میشود. مثال:
نشست: نشست + Φ = دو تکواژ نشسته بود: نشست + ه + بود + Φ = چهار تکواژ نشسته است: نشست + ه + است + Φ = چهار تکواژ
فعل «است» و «هست» و دوم «شخص مفرد» فعل نیز تکواژ صفر دارد و محاسبه میگردد. مثال:
بمان: بِ + مان + Φ = سه تکواژ
تکواژ وابسته اشتقاقی تکواژ وابسته اشتقاقی نوعی تکواژ است که قادر به ایجاد واژههای جدید با معنای مستقل میباشد، همچون "گار" در کلمه "پروردگار". این نوع تکواژها به دو دسته تقسیم میشوند:
"بهار" اسمی است و با افزودن پسوند "ـِ ستان"، واژه "نارنجستان" ساخته میشود که همچنان اسم باقی میماند.
"جنگل" نیز اسمی است و با اضافه کردن پسوند "ـِ بان"، واژه "باغبان" ساخته میشود که همچنان اسم باقی میماند.
کلمه «مشخص »، صفت است و با پیوستن پیشوند «نا» کلمه «نامشخص» ساخته میشود که باز هم صفت است.
همچنین میتوانید مقالات مشابه زیر را بخوانید.
واژه یا کلمه چیست؟ نکاتی درباره شمارش و انواع آن<br/>آموزش هجا در زبان فارسی و نکات مهم در آن
برای شمارش تکواژها به دقت و صحیح، نیاز به تجربه و تمرین دارید، اما برخی قواعد کلی را میتوان به شما کمک کرد. لطفاً موارد زیر را به دقت مورد توجه قرار دهید:
1. تکواژهای وابسته تصریفی در زبان فارسی چگونه تشخیص داده میشوند؟
پاسخ: تکواژهای وابسته تصریفی در زبان فارسی را میتوان با توجه به ویژگیهای زیر تشخیص داد:
2. تکواژهای وابسته اشتقاقی در زبان فارسی چگونه تشخیص داده میشوند؟
پاسخ: تکواژهای وابسته اشتقاقی در زبان فارسی را میتوان با توجه به ویژگیهای زیر تشخیص داد:
