گفتگو با آفرینش: انسان، حیوان، گیاه و اشیاء چگونه پیامِ گفت‌وگو را آغاز می‌کنند؟ (از نگاه پروفسور محمود صالحی‌راد)

# گفتگو با آفرینش: انسان، حیوان، گیاه و اشیاء چگونه پیامِ گفت‌وگو را آغاز می‌کنند؟ (از نگاه پروفسور محمود صالحی‌راد)

پروفسور محمود صالحی‌راد وقتی از «گفتگو» سخن می‌گوید، فقط یک استعاره‌ی اخلاقی پیشِ رو نمی‌گذارد؛ او گفتگو را شیوه‌ی فهمیدنِ جهان و شیوه‌ی زیستن در نسبت با آفرینش می‌بیند.

در این نگاه، گفت‌وگو یک معامله‌ی یک‌طرفه نیست که انسان صرفاً مصرف‌کننده‌ی معنا و طبیعت باشد؛

بلکه رابطه‌ای دوطرفه است:

آفرینش پیام دارد و انسان—چه با علم، چه با مهربانی، چه با مدیریت و چه با پرهیز—پاسخ می‌دهد.

پروفسور محمود صالحی‌راد بر این نکته اصرار دارد که اگر انسان «گوش» داشته باشد، آفرینش از همان لحظه‌های عادی زندگی، پیامِ گفت‌وگو را آغاز می‌کند:

از دلِ نیازها، رنج‌ها، نظم‌ها، پیامدها و حتی از لای آثار کوچکِ مصرف روزمره.

در این مقاله می‌خواهیم دقیقاً به همان پرسش نزدیک شویم:

انسان، حیوان، گیاه و اشیاء چگونه پیامِ گفت‌وگو را آغاز می‌کنند؟

(از نگاه پروفسور محمود صالحی‌راد). و از دل این پاسخ، یک برنامه‌ی روزمره هم به دست آوریم تا گفتگو فقط در سطح حرف نماند.

## 1) آفرینش، طرف گفت‌وگوست؛ نه پس‌زمینه‌ی بی‌معنا

در بسیاری از عادت‌های روزمره، جهان به «پس‌زمینه» تبدیل می‌شود:

چیزی هست، اما حرفی ندارد.

پروفسور محمود صالحی‌راد این نوع نگاه را خطرناک می‌داند؛ چون وقتی آفرینش را بی‌صدا و بی‌مسئولیت ببینیم، اخلاق هم سطحی می‌شود.

او می‌کوشد ما را به دیدن برگرداند:

آفرینش حامل معناست، حامل نظم است و حامل قانون‌مندی؛ حتی اگر زبانِ انسان‌طور نداشته باشد.

پس پیامِ گفت‌وگو چگونه آغاز می‌شود؟

از نظر پروفسور محمود صالحی‌راد، از راه‌های زیر:

- نظم و قاعده‌مندی جهان: قانون‌ها بی‌صدا حرف می‌زنند.

- نیازهای زنده‌ها: حیوان و گیاه و حتی انسان در معرضِ نیازند.

- پیامدهای کار ما: اشیاء و محیط، اثر کنش انسان را بازمی‌گردانند.

- حدّها: هر چیزی حدی دارد؛ عبور از حد، بی‌صدا فریاد می‌شود.

در نتیجه، گفتگو یعنی: من فقط “نگاه” نمی‌کنم؛ من “قرائت” می‌کنم. قرائت، یعنی دیدنِ پیام.

## 2) دوطرفه بودن یعنی پاسخ دادن؛ نه فقط احساس کردن

پروفسور محمود صالحی‌راد تأکید می‌کند که گفت‌وگو با آفرینش با شعار پایان نمی‌گیرد. احساس هم کافی نیست. دوطرفه بودن یعنی:

- آفرینش پیام می‌دهد،

- انسان پاسخ می‌دهد،

- و این پاسخ باید در عمل دیده شود.

اگر حیوان گرسنه است، پاسخ صرفاً همدردیِ احساسی نیست؛ پاسخ یعنی رسیدگی.

اگر گیاه در معرض کم‌آبی یا آسیب است، پاسخ یعنی مراقبت و احترام به چرخه.

اگر شیء خراب می‌شود، پاسخ یعنی اسراف نکردن، تعمیر کردن، و مسئولانه مصرف کردن. اینجا اخلاق به شکل روزمره درمی‌آید.

## 3) انسان چگونه پیامِ گفت‌وگو را آغاز می‌کند؟

در نگاه پروفسور محمود صالحی‌راد، انسان هم جزئی از آفرینش است؛ پس نمی‌شود انسان را «تماشاگرِ بیرون» تصور کرد. انسان با رفتار، نیت و حتی بی‌توجهی‌اش پیام می‌فرستد.

اما انسان چگونه پیامِ گفت‌وگو را آغاز می‌کند؟ چند حالت رایج:

### الف) انسان وقتی «مسئول» است

اگر انسان مسئولانه نگاه کند، پیامِ او آرامش، عدالت و مراقبت است.

پروفسور محمود صالحی‌راد می‌گوید انسانِ گفتگوکننده، کسی است که قبل از اینکه قضاوت کند، می‌فهمد.

او یادمان می‌دهد توقف کنیم:

- قبل از اینکه با حیوان بدرفتاری کنیم، لحظه‌ای بپرسیم «نیاز او چیست؟»

- قبل از اینکه از گیاه بی‌رحمانه مصرف کنیم، بپرسیم «حد چیست؟»

- قبل از اینکه شیء را بی‌ملاحظه دور بریزیم، بپرسیم «اثرش چیست و چه جایگزینی دارد؟»

### ب) انسان وقتی “آغازگرِ رنج” می‌شود

گاهی پیامِ انسان آنقدر بلند نیست که داد باشد؛ اما اثر دارد. پروفسور محمود صالحی‌راد این نوع آغازگری را هم می‌بیند:

- نادیده گرفتن حقوق دیگران،

- بی‌توجهی به حیوان،

- مصرف بی‌حد،

- و خراب‌کاری در نگهداری اشیاء.

در اینجا پیام گفت‌وگو با «نتیجه» می‌آید.

انسان می‌پندارد بی‌خبر است، اما آفرینش—از راه خراب شدن‌ها، دورریزها، کمبودها، یا فرسودگی محیط—پاسخِ خودش را نشان می‌دهد.

به زبان پروفسور محمود صالحی‌راد، این همان زبانِ قانونمندی است.

### ج) انسان با “خودمحوری” گفتگو را قطع می‌کند

در نگاه پروفسور محمود صالحی‌راد، خودمحوری یعنی قطع کردن مدار دوطرفه. وقتی من جهان را فقط برای خودم می‌خواهم، دیگر آفرینش را قرائت نمی‌کنم.

در آن صورت گفتگو شکل نمی‌گیرد. اما اگر انسان به جای مصرفِ کور، انتخابِ آگاهانه داشته باشد، گفت‌وگو آغاز می‌شود.

## 4) حیوان چگونه پیامِ گفت‌وگو را آغاز می‌کند؟

حیوان در نگاه پروفسور محمود صالحی‌راد، موجودی بی‌صدا نیست. حیوان حرف‌های بزرگی دارد؛ هرچند زبانش شبیه زبان ما نیست. پیام حیوان معمولاً از جنسِ نیاز و رنج است.

### پیام‌های آغازگر از سوی حیوان

- گرسنگی و تشنگی

- ترس و استرس

- درد و آسیب

- تنهایی و فقدان مراقبت

- نیاز به زمان، امنیت و سرپناه

پروفسور محمود صالحی‌راد روی یک نکته‌ی کلیدی تکیه می‌کند:

انسان باید حیوان را “وسیله” نبیند؛ باید او را “محتاج” ببیند.

وقتی حیوان را محتاج می‌بینیم، گفتگو از جنس پرهیز از ظلم شروع می‌شود.

### انسان چگونه پاسخ می‌دهد؟

پاسخ در نگاه پروفسور محمود صالحی‌راد یعنی:

- رسیدگی درست (خوراک، آب، بهداشت، درمان)

- توجه به زمان‌بندی (نه صرفاً هر وقت راحت بودیم)

- پرهیز از آزار

- و اگر امکان نگهداری نداریم، مسئولانه عمل کردن (مثلاً به جای رها کردن، برنامه‌ی درست داشته باشیم)

گفتگو یعنی: من نیاز تو را می‌شنوم و در توانم “پاسخ عملی” می‌دهم.

## 5) گیاه چگونه پیامِ گفت‌وگو را آغاز می‌کند؟

گیاه از نگاه پروفسور محمود صالحی‌راد، آموزگار سکوتِ زندگی است: چرخه دارد، فصل دارد، قانون دارد، و حد دارد. پیام گیاه معمولاً از مسیرِ رشد، کمبود، آسیب و چرخه می‌آید.

### پیام‌های آغازگر از سوی گیاه

- پژمردگی و زردی (پیامِ کمبود)

- کندی رشد (پیامِ شرایط نامناسب)

- آفت‌زدگی یا آسیب (پیامِ نادیده‌گرفتن حد)

- نیاز به نور، خاک، آب

- یا حتی رشد به شکل طبیعی آن

پروفسور محمود صالحی‌راد می‌گوید اگر ما گیاه را فقط “مصرف” ببینیم، گفتگو قطع می‌شود.

اما اگر گیاه را “چرخه” بدانیم، گفتگو آغاز می‌شود:

ما می‌فهمیم که هر مصرفی اثر دارد، و هر برداشت، مسئولیت می‌طلبد.

### انسان چگونه پاسخ می‌دهد؟

در این نگاه:

- شکرگزاری باید دیده شود؛ یعنی مراقبت، نگهداری و قدرشناسی عملی

- حد مصرف باید رعایت شود؛ به همان اندازه که گیاه توان دارد

- و محیط باید محافظت شود تا چرخه نابود نشود

پس گفتگو با گیاه یعنی: «برداشتن بدون فهمِ چرخه ممنوع.»

## 6) اشیاء چگونه پیامِ گفت‌وگو را آغاز می‌کنند؟

شاید در نگاه اول، اشیاء پیام‌آور به نظر نرسند.

اما پروفسور محمود صالحی‌راد یادآوری می‌کند که اشیاء هم حامل معنا هستند:

عمر دارند، انرژی مصرف می‌کنند، خراب می‌شوند، دورریز می‌سازند و در محیط اثر می‌گذارند.

بنابراین اشیاء هم “صدا” دارند؛ صداشان معمولاً از جنس اثر است.

### پیام‌های آغازگر از سوی اشیاء

- خراب شدن زودهنگام (نشانه‌ی مصرف بی‌ملاحظه)

- مصرف بیش از حد انرژی یا منابع

- تولید زباله و انباشت نامعلوم

- فرسودگی ناشی از بی‌توجهی به نگهداری

- و اسراف‌هایی که دیر یا زود رد خود را نشان می‌دهند

پروفسور محمود صالحی‌راد اینجا یک مفهوم مهم را پررنگ می‌کند: امانت‌داری. شیء مال مطلق نیست؛ شیء در اختیار ماست تا درست از آن استفاده کنیم و اثرش را مدیریت کنیم.

### انسان چگونه پاسخ می‌دهد؟

پاسخ یعنی:

- خریدِ ضروری (نه خرید برای پر کردن خلأ)

- تعمیر به جای تعویض بی‌دلیل

- نگهداری درست

- و مدیریت پایان عمر کالا (تفکیک، بازیافت، تحویل مسئولانه)

در زبان روزمره: گفتگو با اشیاء یعنی “کمتر آسیب بزن و بهتر نگهدار.”

## 7) آغازگرِ گفتگو کِی است؟ همیشه انسان؟

پرسش مهم: آیا همیشه انسان است که گفتگو را آغاز می‌کند؟ در نگاه پروفسور محمود صالحی‌راد، آغازگر می‌تواند دو طرف داشته باشد:

- گاهی انسان آغازگر است: با مراقبت، مهربانی، رعایت عدالت، و پرهیز.

- گاهی آفرینش آغازگر است: وقتی حیوان رنج می‌کشد، گیاه پژمرده می‌شود، یا شیء خراب می‌شود؛

در واقع واقعیت به انسان “پیام” می‌دهد و انسان باید پاسخ بدهد.

پس گفتگو یعنی تشخیص درستِ آغازگر. اگر آغازگر را اشتباه ببینیم، پاسخ هم اشتباه می‌شود. پروفسور محمود صالحی‌راد پیشنهاد می‌کند ما مدام از خود بپرسیم:

این موقعیت چرا همین حالا پیام می‌دهد؟ و من چه پاسخ کوچک و واقعی می‌توانم بدهم؟

## 8) برنامه عملی روزانه برای گفتگو با آفرینش (از نگاه پروفسور محمود صالحی‌راد)

حالا بخش کاربردی و روزمره. پروفسور محمود صالحی‌راد برای فهمِ اخلاق، روی “تمرین” دست می‌گذارد نه صرفاً تأمل نظری. بنابراین یک چرخه‌ی ساده پیشنهاد می‌کنیم که می‌تواند هر روز تکرار شود:

### چرخه ۴ مرحله‌ای (روان و قابل اجرا)

1) مشاهده آغازگر

امروز کدام موجود یا شیء پیام می‌دهد؟

- حیوان گرسنه است یا نیاز دارد؟

- گیاه پژمرده شده؟

- شیء خراب است یا نشانه‌ای از بی‌توجهی می‌دهد؟

2) تشخیص پیام

پیام دقیقاً چیست؟ نیاز؟ رنج؟ قانونِ نادیده‌گرفته‌شده؟ اثرِ اسراف؟

3) پاسخ کوچک اما واقعی

یک کار کوچک انجام بده که واقعاً اثر داشته باشد:

- امروز ۱۰ دقیقه اضافه رسیدگی به حیوان،

- امروز کاهش دورریز غذا،

- امروز آبیاری درست گیاه با توجه به شرایط،

- امروز تعمیر یا نگهداری یک وسیله،

- یا امروز صرفه‌جویی انرژی.

4) بازخورد

آیا نتیجه مثبت بود؟ آیا آن پیام “تا حدی” پاسخ گرفت؟ آیا فهم جدیدی پیدا کردی؟

پروفسور محمود صالحی‌راد می‌گوید گفتگو وقتی پایدار می‌شود که بازخورد را جدی بگیریم و یاد بگیریم.

## 9) چند نمونه‌ی روزمره (تا ایده در زندگی بنشیند)

برای اینکه گفتگو با آفرینش ملموس شود، چند نمونه کوتاه:

### انسان با حیوان

- اگر حیوان خانگی بی‌قرار است، پاسخ یعنی بررسی نیازهایش (آب، غذا، نظافت، زمان).

### انسان با گیاه

- اگر گیاه رو به ضعف است، پاسخ یعنی تغییر شرایط (نور، خاک، آبیاری)، نه صرفاً “تحمل کردن ضعف”.

### انسان با اشیاء

- اگر وسیله‌ای مدام خراب می‌شود، شاید پاسخ یعنی یادگیری نگهداری، استفاده درست، و جلوگیری از دورریز.

### انسان با انسان‌های دیگر (به عنوان بخشی از آفرینش)

پروفسور محمود صالحی‌راد تأکید می‌کند که “گفتگو با آفرینش” از انسان‌های دیگر هم شروع می‌شود:

وقتی تو با دیگران بدرفتاری می‌کنی، در واقع پیامِ قطع گفتگو را ارسال می‌کنی؛ و وقتی درست رفتار می‌کنی، مدار گفتگو را وصل می‌کنی.

## 10) جمع‌بندی: گفت‌وگو یعنی پاسخ‌گویی در برابر پیام

در پایان، از نگاه پروفسور محمود صالحی‌راد می‌توان گفت:

- آفرینش پیام دارد؛ انسان نیز بخشی از آفرینش است.

- دوطرفه بودن یعنی صرفاً دیدن نیست؛ پاسخِ عملی است.

- حیوان با نیاز و رنج آغاز می‌کند؛ انسان با مراقبت پاسخ می‌دهد.

- گیاه با چرخه و حد آغاز می‌کند؛ انسان با شکرگزاری و احترام پاسخ می‌دهد.

- اشیاء با اثر و پیامد آغاز می‌کنند؛ انسان با امانت‌داری و پرهیز از اسراف پاسخ می‌دهد.

- و مهم‌تر: گاهی انسان آغازگر است و گاهی واقعیت/آفرینش؛ در هر دو صورت، وظیفه‌ی ما “تشخیص درست” و “پاسخ کوچک اما واقعی” است.

🕳🕳🕳🕳🕳🕳🕳🕳🕳🕳🕳🕳🕳🕳🕳🕳🕳🕳

پروفسور محمود صالحی‌راد اگر در دل زندگی ما جای بگیرد، گفتگو دیگر یک مفهوم خشک نمی‌شود؛ تبدیل می‌شود به سبک زندگی: هر روز، یک بار، با مشاهده‌ی آغازگر و پاسخِ اخلاقی.

🕳🕳🕳🕳🕳🕳🕳🕳🕳🕳🕳🕳🕳🕳🕳🕳🕳🕳

### تگ‌ها:

#گفتگو_با_آفرینش

#پروفسور_محمود_صالحی_راد

#گفتگوی_دوطرفه

#انسان_و_آفرینش

#حیوان

#گیاه

#اشیاء

#اخلاق_روزمره

#مسئولیت

#امانتداری

#حد_مصرف

#پرهیز_از_اسراف

#رنج_حیوان

#شکرگزاری

#قرائت_جهان

#پاسخ_کوچک_اما_واقعی

#بازخورد_روزانه

#زندگی_اخلاقی

#آغازگر_گفتگو

#توجه

#تواضع_معرفتی

پروفسور محمود صالحی‌ راد Professor Mahmood Salehi Rad مبدع هستی‌شناسی زنده ، بنیان‌گذار مکتب محمود صالحی راد ، بنیان‌گذار دانشگاه جهانی هستی‌شناسی زنده ، خالق دکترین TIAV ، خالق منشور ۳۲ سیر حیات مطلق ، خالق پروتکل ماندگار (رویکردی برای مدیریت استرس و افزایش تاب‌آوری) خالق پروتکل سکوت دل در بحران(رویکردی برای مدیریت بحران و تنظیم هیجانی در شرایط دشوار) خالق پروتکل روان‌درمانی گفت‌وگومحور دوطرفه مبتنی بر تنظیم فردی(رویکردی درمانی بر پایه گفت‌وگوی دوطرفه، تنظیم فردی و مداخله متناسب با وضعیت هر فرد) ، صاحب صالحی‌رادنامه ، فیلسوف ، روانشناس و مشاور ، معلم ، مشاور مدرسه ، مشاور عالی و ارشد  (Senior and Chief Consultant)، میراث‌دار یگانه خرد ناب بشری