نزدیکی ایران و عربستان چه تاثیری بر اکوسیستم فناورانه خاورمیانه دارد؟
نزدیک شدن ایران و عربستان، بهویژه پس از توافق ۲۰۲۳ میان این دو کشور با میانجیگری چین، میتواند تأثیرات قابلتوجهی بر اقتصاد خاورمیانه، بهویژه در حوزههای فناوری، تکنولوژی و بازار سرمایه، داشته باشد. در ادامه، این موضوع با تمرکز بر این حوزهها تحلیل میشود:
۱. تأثیر بر حوزه فناوری و تکنولوژی
نزدیکی ایران و عربستان میتواند به همکاریهای فناورانه منجر شود، اگرچه چالشهایی نیز وجود دارد. عربستان با سرمایهگذاریهای کلان در طرحهایی مثل “چشمانداز ۲۰۳۰” و جذب بیش از ۹ میلیارد دلار از غولهای فناوری مانند مایکروسافت، اوراکل و هواوی، پیشرو در توسعه فناوریهایی نظیر هوش مصنوعی و 5G است. ایران نیز با تولید مقالات علمی برجسته در حوزه هوش مصنوعی و داشتن رتبه دوم منطقهای، پتانسیل بالایی دارد، اما محدودیتهای زیرساختی و تحریمها مانع پیشرفت آن شده است.
فرصتها: همکاری مشترک میتواند به انتقال دانش و فناوری بین دو کشور منجر شود. برای مثال، ایران میتواند با بهرهگیری از زیرساختهای ۵G عربستان و سرمایهگذاریهای آن، شکافهای فناوری خود را کاهش دهد. همچنین، تمرکز مشترک بر هوش مصنوعی میتواند نوآوری را در منطقه تقویت کند.
چالشها: رقابت منطقهای و تفاوت در سطح توسعه فناوری ممکن است به جای همکاری، به رقیبتی ناسالم منجر شود. همچنین، تحریمهای ایران میتواند مانع تبادل فناوری با عربستان شود، مگر اینکه راهحلهای دیپلماتیک جدیدی پیدا شود.
نتیجه احتمالی: اگر تنشها کاهش یابد، بازار فناوری خاورمیانه میتواند شاهد رشد یکپارچهتر باشد، اما این امر به هماهنگی سیاسی و رفع موانع بینالمللی بستگی دارد.
۲. تأثیر بر بازار سرمایه
نزدیکی سیاسی میتواند ثبات بیشتری به بازارهای سرمایه خاورمیانه ببخشد، که بهطور سنتی تحت تأثیر تنشهای منطقهای قرار داشتهاند.
ثبات اقتصادی: کاهش نزاعهای داخلی و خارجی، که طبق مطالعات رشد اقتصادی خاورمیانه را تهدید میکند، میتواند اعتماد سرمایهگذاران را افزایش دهد. با توجه به پیشبینی رشد ۵.۲ درصد برای منطقه در سال ۲۰۲۲، این همکاری میتواند جریان سرمایهگذاری را تسهیل کند، بهویژه در حوزههای غیرنفتی.
جذب سرمایهگذاری خارجی: عربستان با مزیتهای اقتصادی مانند انرژی ارزان و تعرفههای پایین، و ایران با منابع انسانی متخصص، میتوانند بهعنوان مقاصد مکمل برای سرمایهگذاری ظاهر شوند. برای مثال، پروژههای کلان مثل شهر نئوم در عربستان میتوانند از نیروی کار و فناوری ایران بهره ببرند.
ریسکها: تراز تجاری منفی ایران (حدود ۶.۸ میلیارد دلار در سال جاری) و وابستگی شدید عربستان به نفت (۸۷ درصد صادرات) میتواند نوسانات بازار را حفظ کند، مگر اینکه تنوع اقتصادی سریعتر رخ دهد. همچنین، اگر مذاکرات ایران و آمریکا به توافق منجر شود، ممکن است سرمایهها به سمت ایران سرازیر شود و عربستان را تحت فشار قرار دهد.
۳. تأثیر کلی بر اقتصاد خاورمیانه
همافزایی منطقهای: کاهش تنشها میتواند هزینههای نظامی را کاهش داده و منابع را به سمت توسعه فناوری و بازار سرمایه هدایت کند. این امر بهویژه با توجه به جمعیت جوان منطقه (۷۵ درصد زیر ۴۰ سال) و نیاز به اقتصاد دانشمحور، اهمیت دارد.
چشمانداز بلندمدت: اگر ایران و عربستان بهعنوان دو قدرت منطقهای به همکاری ادامه دهند، میتوانند نقش چین را در منطقه تقویت کنند و نفوذ آمریکا را کاهش دهند، که ممکن است به سرمایهگذاریهای بیشتر در فناوری منجر شود. با این حال، عقبماندگی ایران در زیرساختهای پردازشی و ناهماهنگی در سیاستهای ملی هوش مصنوعی، چالشهایی را به همراه دارد.
نتیجهگیری
نزدیکی ایران و عربستان پتانسیل ایجاد یک اکوسیستم فناورانه و سرمایهگذاری قوی در خاورمیانه را دارد، اما موفقیت آن به رفع تحریمها، هماهنگی زیرساختی و کاهش رقابتهای منطقهای بستگی دارد. در کوتاهمدت، ثبات نسبی بازار سرمایه و افزایش همکاریهای فناورانه محتمل است، اما در بلندمدت، نیاز به سیاستگذاری مشترک و سرمایهگذاری هدفمند احساس میشود. این تحول میتواند خاورمیانه را به یکی از مراکز نوآوری جهانی تبدیل کند، مشروط به اینکه موانع موجود بهخوبی مدیریت شوند.
