حکم‌های شرعی خریدوفروش ارز دیجیتال

جمهوری اسلامی ایران بر اساس قوانین اسلامی اداره می‌شود، بنابراین تمام فعالیت‌ها به‌خصوص معاملات تجاری، باید اسلامی و حلال باشند. علاوه‌براین، احکام شرعی برای بسیاری از مردم ایران اهمیت بسزایی دارد. معاملات ارزهای دیجیتال تقریباً جزو فرایندهای کسب درآمد نوپا محسوب می‌شود. با این حال بسیاری از مردم ایران، همین‌طور کسانی که ایرانی نیستند اما در ایران سکونت دارند و همچنین اشخاصی که به ادیان دیگری معتقدند ولی در ایران زندگی می‌کنند نیز از این قاعده مستثنا نیستند.

در عین حال بسیاری از مسلمانان، نه‌تنها در ایران بلکه در کشورهای اسلامی و غیراسلامی دیگر، می‌خواهند با احکام شرعی این‌گونه معاملات آشنا شوند و روزی حلال کسب کنند. برای همین در این مقاله سعی کرده‌ایم فتوای مراجع تقلید را بررسی کنیم و به یک سوال پرتکرار و همیشگی در مورد صنعت کریپتو پاسخ دهیم :

آیا خرید و فروش ارز دیجیتال شرعی و حلال است؟


مقدمه ای کوتاه از کریپتو و ارز دیجیتال

فرایند استخراج و خریدوفروش ارزهایی مثل بیتکوین، بر اساس علم ریاضی انجام می‌شود و به‌دلیل اهمیتی که معامله‌گران به این معاملات می‌دهند، اعتبار آن بیشتر شده است و روزبه‌روز شاهد پیشرفت در این زمینه هستیم.

یکی از مهم‌ترین دلایلی که موجب می‌شود تا این معاملات دارای ابهامات زیادی باشند، عدم‌تأیید آن از سوی دولت و بانک مرکزی است. همان‌طور که می‌دانید تجارت میان انسان‌ها هزاران سال پیش با اشیای قیمتی همچون طلا و نقره انجام می‌شد. به‌مرورزمان سکه‌ها اختراع شدند و پس از آن پول‌های کاغذی به وجود آمدند. ارز نیز همچون سکه و پول کاغذی زمان می‌طلبد تا برای مردم و دولت عادی شود و همچون باقی کشورهای جهان تبدیل به ارزی شود تا خریدها و کارهای روزمره‌مان را با آن انجام دهیم. اما اکنون که پول‌های رایج مملکت نزد دولت و بانک مرکزی دارند، ارزهای دیجیتال ندارند و بنابراین هنوز پیرامون این مسئله، شک و شبهه وجود دارد.


حکم معاملات ارزهای دیجیتال از دیدگاه مراجع تقلید

امروز ارزهای دیجیتال توجه بسیاری را به خود جلب کرده‌اند و تعداد افرادی که وارد بازار ارز دیجیتال می‌شوند روزبه‌روز در حال افزایش است. تعداد کاربران بازارهای ارز در ایران هم در حال افزایش است. اما با توجه به اینکه کشور ایران، مملکتی بر پایه‌ی اسلام و فتوای دین‌شناسان است باید اولویت را در نظر آن‌ها جست. حکم شرعی خریدوفروش ارزهای دیجیتال از سوی مراجع عظام تقلید به سه دسته تقسیم می‌شود. عده‌ای از مراجع تقلید موافق یا مخالف این‌گونه معاملات هستند و عده‌ای دیگر نظری درباره‌ی این امر ندارند. حال ببینیم هرکدام از مراجع تقلید درباره این‌گونه معاملات چه فتوایی صادر کرده‌اند.


آیت الله سید موسی شبیری زنجانی

حکم ایشان در این رابطه بدین‌صورت است که اگر این معاملات برخلاف قانون جمهوری اسلامی ایران نباشد و مفسده اقتصادی نیز نداشته باشد، مانعی ندارد. پس مقلدان این مرجع عالی‌قدر نیز می‌توانند با خیال راحت و با در نظر گرفتن قوانین و قواعد اسلامی به معامله بپردازند.


آیت الله سید محمدعلی علوی حسینی گرگانی

ایشان نیز معتقدند اگر به استقلال کشور ضرری وارد نکند و چنانچه مورد تأیید رهبر کشور باشد، بلامانع است.


دیگر مراجع معظم تقلید

آیت الله وحید خراسانی، آیت الله لطف الله صافی گلپایگانی، آیت الله حسین نوری همدانی و مرحوم آیت الله سید محمود هاشمی شاهرودی هم به‌دلیل ابهاماتی که در زمینه خریدوفروش ارزهای دیجیتال وجود دارد، این‌گونه معاملات را جایز نمی‌دانند.


سخن پایانی

برخی مراجع معاملات ارز دیجیتال را منع می‌کنند و برخی آن را بلامانع می‌دانند. البته جدید بودن این نوع معاملات هم مزید بر علت است. شاید با گذشت زمان و به رسمیت شناخته شدن ارزهای دیجیتال از سوی دولت جمهوری اسلامی ایران، نظر مخالفان هم تغییر کند، گرچه همین حالا هم بسیاری از مراجع تقلید با این امر مخالفتی ندارند.

امیدواریم مطالعه این مقاله برایتان مفید بوده باشد. این مطلب را با روایتی از امام جعفر صادق (علیه‌السلام) به اتمام میرسانیم :

لاتَدَعوا التّجارةَ فَتَهونُوا، إتَّجِروا بارَكَ اللهُ لَكُم.
از تجارت و بازرگانی دست نکشید که خوار و حقیر خواهید شد. شما تجارت کنید خداوند به شما برکت می‌دهد. (وسائل، ج ١٢، ص ٧)