نیویورکتایمز | ۱۸ آوریل ۲۰۲۶ نوشته: اشلی کای، جرمی وایت و جان اسمای
یکی از بزرگترین درسهای جنگ با ایران این است که ثابت کرد این کشور دشمنی بهطور شگفتانگیزی توانمند در برابر ایالات متحده است. افزون بر تمایل ایران برای اتخاذ رویکرد تهاجمی، این کشور ایالات متحده و متحدان منطقهایاش را وادار کرده تا با پدیده ظهور پهپادهای ارزانقیمت در میدان نبرد روبهرو شوند.
تولید پهپادهای ایرانی که با استفاده از فناوریهای تجاری (در دسترس عموم) ساخته میشوند، تقریباً ۳۵ هزار دلار هزینه دارد. این رقم، تنها کسر کوچکی از هزینه موشکهای رهگیر پیشرفته و گرانقیمت نظامی است که گاهی برای سرنگونی آنها استفاده میشوند.
ارزیابی هزینه رهگیری در برابر پهپاد شاهد-۱۳۶ (با قیمت ۳۵ هزار دلار): (توجه: این ارقام برآورد هزینه هر واحد مهمات است. در عمل، هنگام هدفگیری یک پهپاد، چندین رهگیر شلیک میشود. منابع: وزارت دفاع آمریکا، لاکهید مارتین، نورثروپ گرومن و ارتش آمریکا)
پهپادهای ارزانقیمت پیشتر جنگ در اوکراین را دگرگون کرده بودند، و اکنون به ایرانیها این امکان را دادهاند تا از شکاف موجود در سرمایهگذاریهای دفاعی آمریکا — که از نظر تاریخی همواره راهحلهای دقیق اما گرانقیمت را در اولویت قرار دادهاند — بهرهبرداری کنند.
مایکل سی. هوروویتز، مقام پیشین پنتاگون در دولت بایدن، میگوید مقابله با پهپادها سالهاست که یکی از اولویتهای اصلی پنتاگون بوده است؛ اما «هیچگاه انگیزهای جدی برای توسعه همهجانبه یک راهحل مقیاسپذیر وجود نداشته است.»
تنها در شش روز نخست درگیری، ایالات متحده ۱۱.۳ میلیارد دلار برای جنگ با ایران هزینه کرد. کاخ سفید و پنتاگون برآوردهای بهروزشدهای ارائه نکردهاند، اما اندیشکده محافظهکار «مؤسسه امریکن انترپرایز» (AEI) در اوایل ماه آوریل تخمین زد که آمریکا حدود ۲۵ تا ۳۵ میلیارد دلار برای این جنگ هزینه کرده است که بخش عمده آن مربوط به شلیک موشکهای رهگیر بوده است. بسیاری از کارشناسان دفاع موشکی نیز نگراناند که ذخایر موشکهای رهگیر اکنون به طرز خطرناکی در حال اتمام است.
در ادامه، نگاهی میاندازیم به روشهای مختلفی که آمریکا و متحدانش برای مقابله با پهپادهای ایران به کار گرفتهاند و اینکه چرا این روشها تا این حد پرهزینهاند:
در یک سناریوی ایدهآل، یک هواپیمای هشدار زودهنگام (آواکس)، پهپاد را زمانی که صدها مایل از هدف فاصله دارد شناسایی میکند و یک جنگنده مانند F-16 از یک پایگاه نظامی اعزام میشود. سپس F-16 میتواند با استفاده از موشکهای «سامانه تسلیحاتی کشتار دقیق پیشرفته نسل دوم» (APKWS II)، پهپاد را از فاصله حدوداً ۶ مایلی سرنگون کند.
هزینه عملیاتی: بر اساس پروتکلهای پدافند هوایی، برای هر پهپاد دو تا سه راکت شلیک میشود. هزینه دو راکت APKWS II همراه با یک ساعت پرواز جنگنده F-16، حدود ۶۵,۰۰۰ دلار (کمی کمتر از دو برابر قیمت یک پهپاد شاهد-۱۳۶) است.
این نوع گشتهای هوایی دفاعی مقرونبهصرفه هستند، اما به دلیل گستردگی جغرافیایی درگیری، همیشه در دسترس نبودهاند. به گزارش انبیسی نیوز، ایران همچنین هواپیماهای هشدار زودهنگامی را که آمریکا برای شناسایی پهپادها از فواصل دور به آنها نیاز دارد، هدف قرار داده است. گزینه دیگر، استفاده از سامانههای راداری زمینی است؛ اما توانایی این سامانهها برای شناسایی پهپادهایی که در ارتفاع پایین پرواز میکنند، به دلیل «انحنای زمین» محدود است.
یکی از سامانههای دفاعی زمینی که آمریکا و متحدانش بهطور ویژه برای مقابله با پهپادها در برد کوتاه ساختهاند، سامانه «کایوت» (Coyote) است که میتواند پهپادها را تا فاصله حدود ۹ مایلی رهگیری کند.
هزینه عملیاتی: شلیک دو رهگیر ارتقایافته کایوت (Coyote Block 2) حدود ۲۵۳,۰۰۰ دلار هزینه دارد (تقریباً ۷ برابر قیمت یک شاهد-۱۳۶).
اگرچه سامانه کایوت بسیار ارزانتر از سایر سامانههای پدافند زمینی آمریکا است و در محافظت از داراییهای مهم مؤثر عمل کرده، اما ارتش آمریکا در سالهای اخیر تعداد نسبتاً کمی از آنها را خریداری کرده است.
بسیاری از سامانههای دفاعی دوربرد که آمریکا و متحدانش میتوانند علیه پهپادها استفاده کنند، گرانتر هستند؛ زیرا آنها برای سرنگونی هواپیماها و موشکهای بالستیک طراحی شدهاند، نه پهپادها. برای مثال، سیستم راداری داخلی یک ناوشکن نیروی دریایی (مانند سامانه ایجیس) میتواند پهپادها را از فاصله ۳۰ مایلی شناسایی کرده و با موشکهای رهگیر استاندارد-۲ (SM-2) سرنگون کند.
هزینه عملیاتی: بر اساس پروتکل نظامی، باید حداقل دو موشک شلیک شود. هزینه دو موشک SM-2 حدود ۴.۲ میلیون دلار است (حدود ۱۲۰ برابر قیمت شاهد-۱۳۶).
این ناهماهنگی میان سامانههای دفاعی آمریکا و تاکتیکهای جنگی فعلی، به دوران پس از جنگ سرد بازمیگردد؛ زمانی که تهدیدات پیشبینیشده شامل پرتابههای کمتر، سریعتر و پیشرفتهتر بود، نه حملات انبوه و زنبوریِ پهپادی.
سامانه استاندارد پدافند هوایی ارتش آمریکا «پاتریوت» (Patriot) است. این سامانه که معمولاً در پایگاههای نظامی مستقر میشود، میتواند با استفاده از موشکهای ارتقایافته PAC-3 MSE، پهپادها را از فاصله حدوداً ۲۷ مایلی سرنگون کند.
هزینه عملیاتی: هزینه شلیک دو موشک PAC-3 MSE حدود ۸ میلیون دلار است (حدود ۲۲۰ برابر قیمت شاهد-۱۳۶).
اما پرداخت این هزینههای گزاف برای محافظت از اهداف ارزشمندی که تعمیر یا جایگزینی آنها دشوار است، از نظر اقتصادی منطقی است؛ اهدافی مانند رادار ۱.۱ میلیارد دلاری در یک پایگاه نظامی در قطر و سنسور پدافند هوایی ۵۰۰ میلیون دلاری در پایگاهی در اردن که در اوایل درگیری آسیب دیدند.
هنگامی که پهپاد در فاصله حدود یک مایلی (یا کمتر از یک دقیقه تا برخورد با هدف) قرار دارد، گزینهای مانند سامانه دفاع نزدیکِ «سنتوریون» (Centurion C-RAM) میتواند با شلیک رگباری سریع، پهپاد را متلاشی کند.
هزینه عملیاتی: این توپ مسلسل، ۷۵ گلوله در ثانیه شلیک میکند. هزینه ۵ ثانیه شلیک مداوم (گلولههای ۲۰ میلیمتری)، حدود ۳۰,۰۰۰ دلار (کمی کمتر از یک پهپاد شاهد) است.
اگرچه این روش بسیار مقرونبهصرفه است، اما به دلیل برد بسیار کوتاه، بهترین گزینه محسوب نمیشود.
گزینه دیگر که میتوان آن را «آینده جنگ با پهپادها» نامید، استفاده از پهپادهای رهگیر مجهز به هوش مصنوعی است. پهپادهایی مانند «مروپس سُروِیوِر» (Merops Surveyor) از نظر تئوری میتوانند پرتابههای دشمن را در برد کوتاه رهگیری و سرنگون کنند.
هزینه عملیاتی: قیمت هر پهپاد رهگیر مروپس حدود ۳۰,۰۰۰ دلار است.
با این وجود، با وجود عدم توازن در هزینهها، ترس واقعی برای بسیاری در جامعه دفاعی، «خالی شدن انبار مهمات» است. تام کاراکو، مدیر پروژه دفاع موشکی در مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی (CSIS) میگوید: «آنچه مرا میترساند این است که ذخیره این موشکها تمام شود. مسئله این نیست که نمیتوانیم هزینه آنها را بپردازیم؛ بلکه پیش از آنکه بتوانیم آنها را جایگزین کنیم، تمام خواهند شد.»
«ناوگان پشهای» ایران: ناوگانی از قایقهای کوچک، تندرو و چابک به تهدید اصلی برای مسدود کردن کشتیرانی در تنگه هرمز تبدیل شدهاند.
کوه کلنگ (Pickaxe Mountain): یکی از تأسیسات هستهای مشکوک و زیرزمینی ایران چنان در اعماق زمین حفر شده که ممکن است حتی از تیررس قدرتمندترین بمبهای سنگرشکنِ آمریکا نیز در امان باشد.
هکرهای ایران: علیرغم آتشبس، جنگجویان سایبری تهران همچنان در مرحله جدیدی از عملیات فضای سایبری، به دنبال راههایی برای کسب برتری در این درگیری هستند.
