نگاهی به قوانین، ساختارها و مسیر شغلی زنان در محیط کار
.
تقریباً همهی شرکتها امروز این جمله را جایی در وبسایت یا اسناد داخلیشان نوشتهاند:
«ما به برابری جنسیتی اعتقاد داریم.»
از گوگل و مایکروسافت گرفته تا استارتاپهای کوچک ایرانی، قوانین ضد تبعیض، مرخصی زایمان، سیاستهای منابع انسانی و فرمهای گزارش آزار وجود دارد.
اما اگر از بسیاری از زنان بپرسیم تجربهی واقعیشان از محیط کار چیست، پاسخها هنوز پر از مکث، احتیاط و تناقض است.
مسئله دقیقاً همینجاست:
مشکل زنان در محیط کار، نبود قانون نیست؛
مشکل این است که ساختارها برای مسیر زندگی آنها طراحی نشدهاند.
قانون روی کاغذ، قدرت در عمل
در شرکتهایی مثل Google و Microsoft، سیاست فرصت برابر و منع تبعیض بهصورت رسمی وجود دارد. با این حال، گزارشها و تجربههای کارکنان نشان میدهد اجرای این قوانین بهشدت به مدیر مستقیم و فرهنگ تیم وابسته است.
در ایران نیز، بسیاری از زنان شاغل در شرکتهای خصوصی و استارتاپها تجربهای مشابه دارند:
قانون مکتوب یا سازوکار شفاف وجود ندارد، و تصمیم نهایی اغلب به سلیقه مدیر وابسته است.
مشکلاتی از قبیل:
📌مشکلات سیستمی و ساختاری
📌مسیر شغلی خطی در برابر زندگی غیرخطی
همیشه گریبانگیر خانم ها هستند.
مسیر شغلی خطی، زندگی غیرخطی
اکثر سازمانها مسیر رشد را اینگونه تعریف کردهاند:
۱.ورود ۲.رشد مداوم ۳.ارتقاء ۴.مدیریت
این مسیر برای کسی طراحی شده که وقفهی جدی ندارد، همیشه در دسترس است و مسئولیت اصلی مراقبت از دیگران را بر عهده ندارد.
در گوگل و DeepMind، زنانی هستند که مسیرهای غیرخطی داشتهاند: تغییر تیم، وقفه، یا حتی تغییر نقش. اما حتی در این شرکتها هم این مسیرها هنوز «استثنا» محسوب میشوند، نه قاعده.
در ایران، این مشکل پررنگتر است. زنی که چند سال وقفه داشته یا مسیرش را تغییر داده، اغلب باید دوباره از صفر خود را ثابت کند؛ انگار تجربهی قبلی تاریخ مصرف دارد.
رشد شغلی و تغییر مسیر
در X (Twitter سابق)، پس از تغییرات مدیریتی، تعداد زیادی از زنان شرکت را ترک کردند؛ نه از سر ناتوانی، بلکه بهدلیل ناامن شدن فضا.
در ایران نیز، زنان معمولاً دیرتر از مردان تغییر شغل میدهند، اما وقتی این تصمیم را میگیرند، اغلب از روی آگاهی و با دلیل و منطق است.
مشکلات سیستمی و ساختاری؛ جایی که قانون کم میآورد
بخش بزرگی از نابرابریهای جنسیتی در محیط کار، نه حاصل نیت بد افراد، بلکه نتیجهی طراحی بد سیستم هاست.
نیازهای واقعی زنان در محیط کار
صحبت از نیازهای زنان اگر بد بیان شود، سریع به دام کلیشه میافتد. اما واقعیت این است که این نیازها ضعف نیستند؛ انسانیاند:
✅امنیت روانی برای حرف زدن بدون ترس
✅شفافیت در مسیر ارتقاء
✅پیشبینیپذیری بهجای تصمیمهای ناگهانی
✅امکان اشتباه بدون مجازات مضاعف
✅حق تغییر مسیر بدون قضاوت
✅نیازهای زنان «امتیاز ویژه» نیست؛ نیاز به شرایط عادلانه است.
کار احساسی و فرسودگی خاموش
زنان در بسیاری از تیمها نقشهای احساسی و حمایتی بر عهده میگیرند؛ کاری که دیده نمیشود اما انرژیبر است، چه در شرکتهای بزرگ فناوری، چه در محیطهای کاری ایرانی.
انتظار «همیشه خوب بودن»
از مردان معمولاً انتظار میرود «موثر» باشند؛
از زنان انتظار میرود «خوب» باشند:
کماعتراض، منعطف، بدون حاشیه.
نتیجه این میشود که:
زنان کمتر اشتباه میکنند، چون هزینهی اشتباه برایشان بیشتر است.
و این، فرسودگی خاموش میآورد
جریمهی نامرئی مادر شدن
در Meta، زنان متعددی گزارش دادهاند که پس از مرخصی زایمان از پروژههای کلیدی کنار گذاشته شدهاند.
در ایران نیز، بازگشت از مرخصی زایمان اغلب با کاهش مسئولیت یا حذف تدریجی از تصمیمگیری همراه است.
محیط کاری مناسب زنان
محیط کاری مناسب زنان الزاماً محیطی نرم یا زنانه نیست.
محیطی است که انسانی طراحی شده باشد.
در مایکروسافت، بسیاری از زنان از قابلپیشبینی بودن محیط میگویند: مرخصی والدینی واقعی، امکان دورکاری پایدار، و فشار کمتر برای اثبات دائمی خود. شاید هیجان استارتاپی کمتر باشد، اما میشود در آن هم کار کرد، هم زندگی داشت.
در ایران، محیطهای مناسب زنان معمولاً آنهایی هستند که:
مدیر تجربهی کار با زنان دارد
موفقیت را فقط با ساعت حضور نمیسنجد
تعهد را معادل فرسودگی نمیداند
این محیطها کماند، اما وجود دارند.
جمعبندی
از ایران تا سیلیکونولی، مسئله زنان در محیط کار شباهت زیادی دارد:
قانون هست، استعداد هست، انگیزه هست؛
اما ساختارها هنوز با زندگی واقعی انسانها هماهنگ نشدهاند.
شاید وقت آن رسیده که بهجای تطبیق زنان با محیط کار،
محیط کار را انسانیتر طراحی کنیم.
نه فقط برای زنان؛
برای همه.
.
منابع (لینک مستقیم)
Pew Research Center – Gender discrimination in tech
https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/10/10/women-are-more-concerned-than-men-about-gender-discrimination-in-tech-industry/
WIRED – توقف انتشار دادههای تنوع جنسیتی در Google، Meta و Microsoft
https://www.wired.com/story/google-microsoft-and-meta-have-stopped-publishing-workforce-diversity-data/
GlobalData – Women Representation in Big Tech
https://www.globaldata.com/data-insights/business-and-consumer-services/women-representation-in-big-tech-companies/
HiveX – Women in Tech Statistics
https://hivex.tech/blog/women-in-tech-statistics/
TechTarget – Tech’s Glaring Gender Gap
https://www.techtarget.com/sustainability/feature/Techs-glaring-gender-gap-and-how-to-fix-it
BePish (فارسی) – نابرابری جنسیتی در محیط کار
https://bepish.org/fa/node/11439
Avinash Kaushik (ex-Google) – Insights from working at Google
https://www.kaushik.net/avinash/10-insights-from-11-months-of-working-at-google/
