وضعیت آموزش کودکان در جوامع اقلیت زبانی

کودکانی که جز اقلیت‌های زبانی هستند، اغلب با چالش‌های تحصیلی چشمگیر مواجه‌اند.

زبان‌ها، اقوام و مذاهب عمده ایران
زبان‌ها، اقوام و مذاهب عمده ایران
  • اگر به مدرسه دسترسی داشته باشند -بسیاری حتی به مدرسه دسترسی ندارند- آموزگاران از زبانی استفاده می‌کنند که برای چنین کودکانی مفهوم نیست و آنان مجاز به استفاده از زبانی که در خانه بدان تکلم می‌کنند یا زبان مادری خود در کلاس درس یا محوطه مدرسه نیستند.
  • اگر به کتب درسی دسترسی داشته باشند -بسیاری حتی به کتب درسی دسترسی ندارند- این کتب درسی به زبان رسمی مدرسه نوشته شده اند و تمرکز آنان بر فرهنگ غالب است. دانش و تجربه خود دانش آموزان که در خانه و یا در اجتماع محل زندگی تا سن 6 سالگی بدست آمده است، در کلاس درس به کلی نادیده گرفته می‌شود.
  • انتظار می‌رود که این کودکان خواندن و نوشتن به زبانی را فرا بگیرند که هنوز نمی‌فهمند.
  • انتظار می‌رود که این کودکان ریاضی، علوم و دیگر مفاهیم را به زبانی فرا بگیرند که هنوز نمی‌فهمند و یا در حال یادگیری هستند.
درصد زبان‌های رایج در ایران بر اساس گزارش سازمان ملل متحد
درصد زبان‌های رایج در ایران بر اساس گزارش سازمان ملل متحد
درصد زبان‌های رایج در ایران براساس دانشنامه لوکلکس
درصد زبان‌های رایج در ایران براساس دانشنامه لوکلکس
درصد زبان‌های رایج در ایران براساس اتنولوگ (منظور از زبان ایرانی و غیرایرانی طبقه‌بندی زبانشناسی است و هیچ ارتباطی بین بومی بودن زبان نسبت به یک منطقه و طبقه‌بندی زبان‌شناسی وجود ندارد. به عنوان مثال زبان سکاهای باستان که در استپ‌های شرق روسیه و قزاقستان امروزی زندگی می‌کردند نیز در شاخه زبان‌های ایرانی طبقه‌بندی می‌شود. در حالی که نه خود این قوم باستانی و نه زبان آنان ریشه در فلات ایران نداشتند. زبان ارمنی، زبانی هندو اروپایی است ولی در شاخه ایرانی زبان‌های هندو اروپایی قرار نمی‌گیرد. زبان آشوری و عربی هر دو متعلق به شاخه سامی زبان‌های آفروآسیایی هستند. زبان‌های ترکی آذربایجانی، ترکی خراسانی، ترکی قشقایی و ترکمنی همگی متعلق به شاخه اغوز زبان‌های ترکی هستند)
درصد زبان‌های رایج در ایران براساس اتنولوگ (منظور از زبان ایرانی و غیرایرانی طبقه‌بندی زبانشناسی است و هیچ ارتباطی بین بومی بودن زبان نسبت به یک منطقه و طبقه‌بندی زبان‌شناسی وجود ندارد. به عنوان مثال زبان سکاهای باستان که در استپ‌های شرق روسیه و قزاقستان امروزی زندگی می‌کردند نیز در شاخه زبان‌های ایرانی طبقه‌بندی می‌شود. در حالی که نه خود این قوم باستانی و نه زبان آنان ریشه در فلات ایران نداشتند. زبان ارمنی، زبانی هندو اروپایی است ولی در شاخه ایرانی زبان‌های هندو اروپایی قرار نمی‌گیرد. زبان آشوری و عربی هر دو متعلق به شاخه سامی زبان‌های آفروآسیایی هستند. زبان‌های ترکی آذربایجانی، ترکی خراسانی، ترکی قشقایی و ترکمنی همگی متعلق به شاخه اغوز زبان‌های ترکی هستند)


برای چنین دانش‌آموزانی مدرسه مکانی ناآشنا است که مفاهیم ناآشنا را به زبانی ناآشنا به آنان می‌آموزد. معلمان غیربومی که خود به زبان مادری دانش‌آموز آشنایی ندارند، ممکن است تصور کنند که دانش‌آموز "کندذهن" است و در فهم دروس مشکل دارد. بدون حمایت معلم، بسیاری از این دانش‌آموزان ناامید و دلسرد می‌شوند. با در نظر گرفتن مشکلاتی که این کودکان در چنین مدارسی با آن دست به گریبانند، این حقیقت که بیش از 50 درصد کودکان ترک تحصیل کرده در دنیا متعلق به اقلیت‌های زبانی هستند، تعجب‌آور نیست.

چنین مشکلی در فیلیپین تا سال 2009 که دولت رسما شروع به استفاده از متد "آموزش چند زبانه مبتی بر زبان مادری" در نظام آموزشی رسمی نمود، وجود داشت. هنگامی که  والدین یکی از اقلیت‌های زبانی در رابطه با وضع تحصیلی کودکاشان مورد پرسش قرار گرفتند، پاسخ چنین بود:

بچه‌ها احساس غربت می‌کنند. از ما به زبان خودمان سوالاتی را می‌پرسند که از پرسیدن در مدرسه شرم دارند چون آموزگار با آنان فقط فیلیپینی یا انگلیسی صحبت می‌کند.

وقتی آموزگاران تنها از زبان رسمی در کلاس درس استفاده کنند، این پیام ناخواسته به دانش‌آموز القا می‌شود که زبان آنان به اندازه کافی برای استفاده در مدرسه مناسب نیست. وقتی دروس روی فرهنگ غالب تمرکز دارند و تمامی آنچه را که دانش‌آموز در خانه و در اجتماع تجربه کرده و آموخته است، نادیده می‌گیرند، این پیام ناخواسته القا می‌شود که تجارب آنان در زندگی و فرهنگشان ارزشی ندارد. البته برخی از دانش‌آموزان اقلیت زبانی علی رغم موانع بسیار، موفق می‌شوند. اما برای بسیاری از آنان هزینه بسیار بالاست. برای موفق شدن در فرهنگ و زبان غالب بایستی فرهنگ و زبان خود را ترک کنند.

کاسپی شاخه ای از زبان‌های ایرانی و شامل زبان‌های دیلمی، گیلکی، تالش، مازنی، سمنانی و تاتی است.
کاسپی شاخه ای از زبان‌های ایرانی و شامل زبان‌های دیلمی، گیلکی، تالش، مازنی، سمنانی و تاتی است.


منبع: ترجمه صفحات 3 و 4 کتابچه MTB MLE RESOURCE KIT (آموزش چندزبانه مبتنی بر زبان مادری) منتشر شده توسط یونسکو