خلاصه تفصیلی کتاب استراتژي رسيدن به استراتژي يا“رسیدن به استراتژی 2: چگونه از میان انبوهی از روشها، رویکردها و دیدگاهها، مناسبترین استراتژی را برگزینیم؟”
مقدمه:
کتاب “رسیدن به استراتژی 2” (Strategy Safari: A Guided Tour Through The Wilds of Strategic Management) نوشته هنری مینتزبرگ، بروس آلستراند و جوزف لمپل، یکی از آثار برجسته و تأثیرگذار در حوزه مدیریت استراتژیک است. این کتاب، برخلاف بسیاری از کتابهای مدیریت استراتژیک که به ارائه یک مدل یا رویکرد خاص برای تدوین استراتژی میپردازند، رویکردی انتقادی و جامع را اتخاذ میکند. نویسندگان با بررسی و تحلیل ده مکتب فکری کلیدی در حوزه مدیریت استراتژیک، نقاط قوت و ضعف هر کدام را آشکار ساخته و نشان میدهند که هیچکدام از این مکاتب به تنهایی قادر به ارائه یک تصویر کامل و جامع از استراتژی نیستند. هدف اصلی کتاب، توانمندسازی مدیران و استراتژیستها در انتخاب آگاهانه و مناسبترین رویکرد برای تدوین استراتژی در سازمان خود است. این کتاب، با تشبیه مکاتب مختلف استراتژی به حیوانات متنوع در یک سافاری، سفری جذاب و آموزنده را در دنیای پیچیده مدیریت استراتژیک رقم میزند.
بخش اول: زمینه و مقدمه
1-1 اهمیت استراتژی در سازمانها
در دنیای رقابتی امروز، استراتژی به عنوان یک عامل حیاتی برای بقا و موفقیت سازمانها شناخته میشود. استراتژی به سازمانها کمک میکند تا اهداف خود را مشخص کنند، منابع خود را به طور موثر تخصیص دهند، مزیت رقابتی ایجاد کنند، و با تغییرات محیطی سازگار شوند. بدون یک استراتژی روشن و مدون، سازمانها در معرض خطر سردرگمی، عدم هماهنگی، و هدر رفتن منابع قرار میگیرند.
1-2 چالشهای تدوین استراتژی
با وجود اهمیت استراتژی، تدوین و اجرای آن با چالشهای متعددی روبرو است. یکی از این چالشها، وجود رویکردها و مدلهای مختلف در حوزه مدیریت استراتژیک است که هر کدام مزایا و معایب خاص خود را دارند. انتخاب رویکرد مناسب برای تدوین استراتژی میتواند برای مدیران و استراتژیستها دشوار باشد.
1-3 هدف کتاب “رسیدن به استراتژی 2”
کتاب “رسیدن به استراتژی 2” با هدف ارائه یک راهنمای جامع و انتقادی برای انتخاب رویکرد مناسب برای تدوین استراتژی در سازمانها تالیف شده است. این کتاب به خوانندگان کمک میکند تا با درک مکاتب مختلف فکری در حوزه مدیریت استراتژیک، نقاط قوت و ضعف هر کدام را ارزیابی کرده و رویکردی را انتخاب کنند که با شرایط خاص سازمان آنها سازگار باشد.
1-4 ساختار کتاب
کتاب “رسیدن به استراتژی 2” شامل دوازده فصل است. در ده فصل اصلی کتاب، ده مکتب فکری کلیدی در حوزه مدیریت استراتژیک معرفی و تحلیل میشوند. دو فصل دیگر کتاب به مقدمه و نتیجهگیری اختصاص دارند.
بخش دوم: ده مکتب فکری کلیدی در مدیریت استراتژیک
2-1 مکتب طراحی (The Design School)
· ایده اصلی: استراتژی به عنوان یک فرایند مفهومی، ساده و آگاهانه.
· ویژگیها:
o تاکید بر ایجاد تناسب بین نقاط قوت و ضعف داخلی سازمان و فرصتها و تهدیدهای خارجی (تحلیل SWOT).
o استراتژی به عنوان یک طرح جامع و مدون که توسط مدیران ارشد طراحی میشود.
o فرایند استراتژی باید ساده، متمرکز، و آگاهانه باشد.
· مزایا:
o ارائه چارچوبی ساده و قابل فهم برای تفکر در مورد استراتژی.
o تاکید بر اهمیت شناخت محیط و سازمان.
· معایب:
o بیش از حد سادهانگارانه و غیر واقعبینانه بودن در دنیای پیچیده و متغیر.
o نادیده گرفتن نقش یادگیری و انطباق.
o عدم توجه به نقش سیاست و قدرت در تدوین استراتژی.
2-2 مکتب برنامهریزی (The Planning School)
· ایده اصلی: استراتژی به عنوان یک فرایند رسمی، قدم به قدم و جزئینگر.
· ویژگیها:
o تاکید بر تجزیه و تحلیل دقیق دادهها و پیشبینیهای منطقی.
o استراتژی به عنوان یک برنامه دقیق و مدون که شامل اهداف مشخص، استراتژیهای عملیاتی، و جدول زمانی است.
o فرایند استراتژی باید رسمی، منظم، و مبتنی بر داده باشد.
· مزایا:
o ارائه روشی سیستماتیک و سازمانیافته برای تدوین استراتژی.
o تاکید بر اهمیت برنامهریزی و کنترل.
· معایب:
o انعطافناپذیری و عدم توانایی در سازگاری با تغییرات سریع.
o زمانبر بودن و هزینهبر بودن.
o نادیده گرفتن نقش خلاقیت و نوآوری.
2-3 مکتب موقعیتیابی (The Positioning School)
· ایده اصلی: استراتژی به عنوان انتخاب موقعیت مناسب در بازار.
· ویژگیها:
o تاکید بر تحلیل صنعت و رقبا و یافتن موقعیتی که سازمان بتواند در آن مزیت رقابتی ایجاد کند (مدل پنج نیروی پورتر).
o استراتژی به عنوان انتخاب یک موقعیت خاص در زنجیره ارزش یا در بین بخشهای مختلف بازار.
o فرایند استراتژی باید تحلیلی، کمی، و مبتنی بر داده باشد.
· مزایا:
o تمرکز بر رقابت و ایجاد مزیت رقابتی.
o ارائه ابزارهای تحلیلی قدرتمند برای تحلیل صنعت و رقبا.
· معایب:
o محدود کردن استراتژی به تحلیل کمی و نادیده گرفتن عوامل داخلی سازمان.
o عدم توجه به نقش نوآوری و خلاقیت.
o نادیده گرفتن پویایی محیط و تغییرات بازار.
2-4 مکتب کارآفرینی (The Entrepreneurial School)
· ایده اصلی: استراتژی به عنوان دیدگاه یک رهبر قدرتمند.
· ویژگیها:
o تاکید بر بینش، شهود و ریسکپذیری یک فرد کارآفرین.
o استراتژی به عنوان دیدگاه منحصر به فرد و خلاقانه یک رهبر که با الهامگیری از فرصتها و مقابله با تهدیدها، سازمان را به سوی موفقیت هدایت میکند.
o فرایند استراتژی باید الهامی، شهودی، و مبتنی بر ریسک باشد.
· مزایا:
o تاکید بر رهبری و نوآوری.
o ایجاد انگیزه و تعهد در سازمان.
· معایب:
o تکیه بیش از حد به یک فرد و نادیده گرفتن فرایندهای سازمانی.
o عدم وجود برنامهریزی و کنترل.
o امکان شکست در صورت عدم موفقیت رهبر.
2-5 مکتب شناختی (The Cognitive School)
· ایده اصلی: استراتژی به عنوان یک فرایند ذهنی و شناختی.
· ویژگیها:
o تاکید بر درک ما از جهان و نحوه پردازش اطلاعات توسط ذهن.
o استراتژی به عنوان نتیجه فرآیندهای شناختی مدیران و استراتژیستها، مانند ادراک، حافظه، یادگیری، و تصمیمگیری.
o فرایند استراتژی باید شناختی، ذهنی، و مبتنی بر تحلیل فرآیندهای ذهنی باشد.
· مزایا:
o توجه به نقش ذهن و فرآیندهای شناختی در تدوین استراتژی.
o ارائه بینشهای جدید در مورد نحوه تصمیمگیری استراتژیک.
· معایب:
o پیچیدگی و دشواری در اندازهگیری و ارزیابی فرآیندهای شناختی.
o عدم وجود ابزارهای عملی برای کاربرد در سازمانها.
o تمرکز بیش از حد بر فرد و نادیده گرفتن عوامل سازمانی و محیطی.
2-6 مکتب یادگیری (The Learning School)
· ایده اصلی: استراتژی به عنوان یک فرایند یادگیری تدریجی و انطباقی.
· ویژگیها:
o تاکید بر آزمون و خطا و یادگیری از تجربیات گذشته.
o استراتژی به عنوان یک فرایند پویا و انطباقی که در طول زمان و بر اساس یادگیری سازمانی شکل میگیرد.
o فرایند استراتژی باید تجربی، انطباقی، و مبتنی بر یادگیری باشد.
· مزایا:
o انعطافپذیری و سازگاری با تغییرات.
o تاکید بر اهمیت یادگیری و نوآوری.
· معایب:
o عدم قطعیت و زمانبر بودن.
o امکان هدر رفتن منابع در فرآیند آزمون و خطا.
o عدم وجود برنامهریزی و کنترل.
2-7 مکتب قدرت (The Power School)
· ایده اصلی: استراتژی به عنوان یک فرایند چانهزنی و مذاکره.
· ویژگیها:
o تاکید بر قدرت و نفوذ بازیگران مختلف در داخل و خارج سازمان.
o استراتژی به عنوان نتیجه تعامل و مذاکره بین ذینفعان مختلف، مانند مدیران، کارکنان، سهامداران، و دولت.
o فرایند استراتژی باید سیاسی، رقابتی، و مبتنی بر قدرت باشد.
· مزایا:
o درک نقش سیاست و قدرت در تدوین استراتژی.
o توجه به منافع ذینفعان مختلف.
· معایب:
o تمرکز بیش از حد بر منافع شخصی و نادیده گرفتن منافع سازمان.
o امکان سوء استفاده از قدرت و ایجاد فساد.
o عدم شفافیت و عدم مشارکت ذینفعان.
2-8 مکتب فرهنگی (The Cultural School)
· ایده اصلی: استراتژی به عنوان یک فرایند جمعی و مبتنی بر ارزشها و باورهای مشترک.
· ویژگیها:
o تاکید بر فرهنگ سازمانی و هنجارهای اجتماعی.
o استراتژی به عنوان نتیجه ارزشها، باورها، و هنجارهای مشترک اعضای سازمان.
o فرایند استراتژی باید مشارکتی، جمعی، و مبتنی بر فرهنگ باشد.
· مزایا:
o تاکید بر نقش فرهنگ در تدوین استراتژی.
o ایجاد تعهد و همبستگی در سازمان.
· معایب:
o مقاومت در برابر تغییر و عدم انعطافپذیری.
o امکان ایجاد تعصب و تبعیض.
o نادیده گرفتن نقش نوآوری و خلاقیت.
2-9 مکتب محیطی (The Environmental School)
· ایده اصلی: استراتژی به عنوان پاسخی به محیط.
· ویژگیها:
o تاکید بر فشارهای محیطی و محدودیتهای موجود.
o استراتژی به عنوان نتیجه فشارهای محیطی، مانند رقابت، تغییرات تکنولوژیکی، و قوانین دولتی.
o فرایند استراتژی باید واکنشی، انطباقی، و مبتنی بر تحلیل محیط باشد.
· مزایا:
o توجه به نقش محیط در تعیین استراتژی.
o ایجاد آگاهی از تهدیدها و فرصتهای محیطی.
· معایب:
o منفعل بودن و عدم توانایی در شکلدهی به محیط.
o نادیده گرفتن نقش نوآوری و خلاقیت.
o عدم توجه به عوامل داخلی سازمان.
2-10 مکتب پیکربندی (The Configuration School)
· ایده اصلی: استراتژی به عنوان یک فرایند تحول و تغییر.
· ویژگیها:
o تاکید بر یافتن بهترین تناسب بین سازمان و محیط و ایجاد دورههای تحول و ثبات.
o استراتژی به عنوان یک فرآیند دورهای که شامل تشخیص الگوهای رفتاری، ایجاد پیکربندیهای مناسب، و ایجاد دورههای تحول و ثبات است.
o فرایند استراتژی باید جامع، ترکیبی، و مبتنی بر درک الگوها و دورهها باشد.
· مزایا:
o ارائه دیدگاهی جامع و ترکیبی از مکاتب دیگر.
o تاکید بر اهمیت تحول و تغییر.
· معایب:
o پیچیدگی و دشواری در اجرا.
o نیاز به تخصص و تجربه بالا.
o عدم وجود ابزارهای عملی برای کاربرد در سازمانها.
بخش سوم: نتیجهگیری و پیشنهادات
3-1 جمعبندی و ارزیابی مکاتب مختلف
کتاب “رسیدن به استراتژی 2” با بررسی و تحلیل ده مکتب فکری کلیدی در حوزه مدیریت استراتژیک، نشان میدهد که هیچکدام از این مکاتب به تنهایی قادر به ارائه یک تصویر کامل و جامع از استراتژی نیستند. هر کدام از این مکاتب دارای نقاط قوت و ضعفی هستند و در شرایط خاصی ممکن است مفید باشند.
3-2 پیشنهادات برای انتخاب رویکرد مناسب
نویسندگان کتاب پیشنهاد میکنند که مدیران و استراتژیستها باید با درک مکاتب مختلف فکری در حوزه مدیریت استراتژیک، نقاط قوت و ضعف هر کدام را ارزیابی کرده و رویکردی را انتخاب کنند که با شرایط خاص سازمان آنها سازگار باشد. آنها همچنین پیشنهاد میکنند که استراتژی را به عنوان یک فرایند پویا، انطباقی، و مبتنی بر یادگیری در نظر بگیرند.
3-3 اهمیت تفکر استراتژیک
کتاب “رسیدن به استراتژی 2” بر اهمیت تفکر استراتژیک تاکید میکند. تفکر استراتژیک به معنای توانایی تحلیل محیط، شناسایی فرصتها و تهدیدها، تعیین اهداف، انتخاب استراتژی مناسب، و تخصیص منابع به طور موثر است. تفکر استراتژیک یک مهارت ضروری برای مدیران و استراتژیستها در دنیای پیچیده و متغیر امروز است.
رزومه نویسندگان:
· هنری مینتزبرگ (Henry Mintzberg): استاد برجسته مدیریت در دانشگاه مکگیل (McGill University) در کانادا و یکی از تاثیرگذارترین نظریهپردازان مدیریت در جهان است. او به خاطر نقدهایش بر برنامهریزی استراتژیک سنتی و توسعه مدلهای جدید برای سازمانها شناخته شده است. مینتزبرگ نویسنده کتابهای متعددی در زمینه مدیریت و استراتژی است که از جمله آنها میتوان به “ظهور و سقوط برنامهریزی استراتژیک” (The Rise and Fall of Strategic Planning) و “مدیریت: سفری درونی” (Managing) اشاره کرد.
· بروس آلستراند (Bruce Ahlstrand): استاد استراتژی در دانشگاه ترنت (Trent University) در کانادا است. او متخصص در حوزه مدیریت استراتژیک و سازماندهی است و تحقیقات او بر روی نقش یادگیری و نوآوری در سازمانها متمرکز است.
· جوزف لمپل (Joseph Lampel): استاد مدیریت استراتژیک در دانشگاه منچستر (Manchester University) در انگلستان است. او متخصص در حوزه نوآوری، تغییر سازمانی، و مدیریت بینالمللی است.
سخن پایانی:
کتاب “رسیدن به استراتژی 2” یک اثر ارزشمند برای تمامی کسانی است که به دنبال درک عمیقتر و جامعتری از مدیریت استراتژیک هستند. این کتاب به خوانندگان کمک میکند تا با دیدی باز و آگاهانه به مقوله استراتژی نگاه کنند و رویکرد مناسبی را برای سازمان خود انتخاب کنند. این کتاب، با ارائه یک راهنمای انتقادی و جامع، میتواند به مدیران و استراتژیستها در تدوین و اجرای استراتژیهای موفقیتآمیز کمک کند.
