کشاورزی، صنعتی حیاتی است که بقای جامعه بشری به آن وابسته است. با این حال، این صنعت همواره با چالش های فراوانی روبه رو است که یکی از بزرگترین آن ها، مبارزه با آفات و بیماری هایی است که می توانند محصولات کشاورزی را نابود کرده و خسارات اقتصادی جبران ناپذیری به بار آورند. در این میان، انتخاب سموم مناسب هر آفت و بیماری در کشاورزی نقشی کلیدی در موفقیت یا شکست یک کشت ایفا می کند. این مقاله، به عنوان یک راهنمای خرید جامع، قصد دارد تا با ارائه اطلاعات تخصصی و کاربردی، کشاورزان عزیز را در مسیر انتخاب درست و موثرترین راهکارها یاری رساند.
تولید محصولات کشاورزی سالم و باکیفیت، نیازمند مدیریت صحیح عوامل خسارت زا از جمله آفات و بیماری ها است. در حالی که روش های بیولوژیکی و زراعی در اولویت قرار دارند، استفاده از سموم شیمیایی در بسیاری از موارد، به عنوان یک راه حل سریع و کارآمد، اجتناب ناپذیر است. اما نکته حائز اهمیت این است که هر آفت و هر بیماری، نیاز به یک سم مخصوص دارد. استفاده بی رویه، نادرست و یا انتخاب سموم نامناسب، نه تنها کارایی لازم را نخواهد داشت، بلکه می تواند منجر به بروز مشکلات جدی تری از جمله موارد زیر شود:
مقاومت آفات و عوامل بیماری زا: استفاده مداوم از یک نوع سم، باعث می شود که آفات و عوامل بیماری زا به آن مقاوم شده و سم دیگر اثربخشی خود را از دست بدهد.
آسیب به محیط زیست: سموم نامناسب می توانند به خاک، آب و موجودات مفید (مانند حشرات گرده افشان و دشمنان طبیعی آفات) آسیب برسانند.
خطر برای سلامت انسان: بقایای سموم در محصولات کشاورزی، در صورت عدم رعایت اصول سم پاشی و برداشت، می تواند سلامت مصرف کنندگان را به خطر اندازد.
افزایش هزینه ها: انتخاب سموم نامناسب و تکرار سم پاشی ها، منجر به افزایش هزینه های تولید می شود.
بنابراین، آشنایی با سموم مناسب هر آفت و بیماری در کشاورزی و زمان بندی صحیح استفاده از آن ها، گامی اساسی در جهت دستیابی به کشاورزی پایدار و سودآور است.
برای درک بهتر سموم مناسب هر آفت و بیماری در کشاورزی، لازم است با دسته بندی کلی این مواد آشنا شویم. سموم کشاورزی بر اساس نوع آفت یا عامل بیماری زایی که هدف قرار می دهند، به دسته های مختلفی تقسیم می شوند:
این دسته از سموم برای کنترل و از بین بردن حشرات مضر به کار می روند. انواع مختلفی از حشره کش ها وجود دارند که بر اساس نحوه اثرگذاری، زمان اثر و طیف فعالیت دسته بندی می شوند.
حشره کش های تماسی: این سموم از طریق تماس مستقیم با حشره اثر می کنند.
حشره کش های گوارشی: این سموم با خوردن توسط حشره وارد بدن آن شده و باعث مرگش می شوند.
حشره کش های سیستمیک: این سموم پس از جذب توسط گیاه، در شیره گیاهی پخش شده و حشراتی که از شیره گیاه تغذیه می کنند را از بین میبرند.
حشره کش های تدخینی: این سموم به صورت گاز عمل کرده و از طریق سیستم تنفسی حشرات را از بین می برند.
ارگانوفسفره ها: مانند دیازینون، کلرپیریفوس. (این دسته به دلیل اثرات زیست محیطی و سلامتی، کاربردشان محدودتر شده است)
کاربامات ها: مانند متومیل، کارباریل.
پیرتروئیدها: مانند سایپرمترین، دلتامترین، لامبدا-سایالوترین. (بسیار پرکاربرد به دلیل اثر سریع و طیف اثر وسیع)
نئونیکوتینوئیدها: مانند ایمیداکلوپراید، تیامتوکسام. (اغلب به صورت سیستمیک استفاده می شوند.)
این سموم به طور خاص برای کنترل و از بین بردن کنه های گیاهی طراحی شده اند. کنه ها، هرچند از نظر بیولوژیکی با حشرات تفاوت دارند، اما در بسیاری از موارد خسارات مشابهی به محصولات وارد می کنند.
کنه کش های تماسی: با تماس مستقیم با کنه اثر می کنند.
کنه کش های گوارشی: با تغذیه کنه اثر می کنند.
کنه کش های تنفسی: از طریق تنفس اثر می کنند.
آکاریسیدهای ارگانیک: مانند اسپینوساد
آکاریسیدهای سنتتیک: مانند آبامکتین، امساکتین، پیریدابن
قارچ کش ها برای پیشگیری و درمان بیماری های ناشی از قارچ ها در گیاهان به کار می روند. این بیماری ها می توانند برگ ها، ساقه ها، میوه ها و ریشه ها را درگیر کنند.
قارچ کش های حفاظتی (پیشگیری کننده): این سموم قبل از آلودگی گیاه اعمال می شوند و از ورود قارچ به بافت گیاه جلوگیری می کنند.
قارچ کش های درمانی (سیستمیک): این سموم پس از ورود قارچ به گیاه، آن را از درون گیاه از بین می برند.
قارچ کش های سیستمیک موضعی: این سموم تا حدی در بافت گیاه نفوذ کرده و از انتشار بیماری جلوگیری می کنند.
مانکوزب: یک قارچ کش حفاظتی بسیار پرکاربرد.
کاپتان: مشابه مانکوزب.
مس (اکسی کلرور مس، سولفات مس): قارچ کش های قدیمی تر اما همچنان موثر در کنترل بسیاری از بیماری های باکتریایی و قارچی.
کاربندازیم: یک قارچ کش سیستمیک.
تیوفانات متیل: مشابه کاربندازیم.
تری آزول ها: مانند پنکونازول. (بسیار موثر در کنترل بیماری های قارچی سیستمیک)
علف کش ها برای کنترل و از بین بردن علف های هرز که با محصولات اصلی برای نور، آب و مواد غذایی رقابت می کنند، استفاده می شوند.
علف کش های انتخابی: فقط علف های هرز خاصی را از بین می برند و به محصول اصلی آسیب نمی زنند.
علف کش های غیر انتخابی: تمام گیاهان را از بین می برند.
گلایفوسیت: یک علف کش غیر انتخابی و بسیار پرکاربرد.
آترازین: یک علف کش انتخابی که در بسیاری از محصولات مانند ذرت استفاده می شود.
۲,۴-D: یک علف کش انتخابی برای کنترل علف های هرز پهن برگ.
نماتدها کرم های میکروسکوپی هستند که عمدتا در خاک زندگی کرده و به ریشه های گیاهان حمله می کنند و باعث کاهش رشد و تولید محصول می شوند.
نماتدکش های خاک: قبل از کاشت یا حین کاشت به خاک اضافه می شوند.
نماتدکش های سیستمیک: از طریق ریشه جذب و در گیاه پخش می شوند.
فنا میفوس: (مصرف آن به دلیل سمیت بالا محدود شده است)
استام: (مصرف آن به دلیل اثرات زیست محیطی محدود شده است)
نماتدکش های جدیدتر با اثرات زیست محیطی کمتر.
این دسته از سموم برای کنترل بیماری های ناشی از باکتری ها در گیاهان استفاده می شوند.
اکسی کلرور مس: اغلب به عنوان یک باکتری کش نیز عمل می ند.
استرپتومایسین: یکی از رایج ترین باکتری کش های مورد استفاده در کشاورزی.
میتوانید در وبلاگ اگری راز به طور کامل درباره این آفات کشاورزی اطلاعات کسب کنید.
مرحله رشدی آفت: بسیاری از سموم بر مراحل خاصی از چرخه زندگی آفت (مانند نوزادان یا بالغین) موثرترند.
شرایط آب و هوایی: دما، رطوبت و باد می توانند بر اثربخشی سم و تبخیر آن تاثیر بگذارند. سمپاشی در ساعات خنک روز (صبح زود یا عصر) توصیه می شود.
مقاومت: چرخش سموم با مکانیسم های اثر متفاوت، برای جلوگیری از ایجاد مقاومت ضروری است.
مشاهده مستمر: پایش منظم مزارع و گلخانه ها، کلید شناسایی زودهنگام آفات و زمان بندی مناسب سمپاشی است.
تشخیص دقیق: شناسایی عامل بیماری زا (قارچ، باکتری) برای انتخاب سم مناسب حیاتی است.
زمان بندی: بسیاری از قارچ کش ها در مراحل اولیه بیماری موثرترند.
مقاومت: تناوب در استفاده از قارچ کش ها با مکانیسم های اثر متفاوت، کلید مدیریت مقاومت است.
شرایط محیطی: رطوبت و دما نقش مهمی در توسعه بیماری ها دارند و بر زمان سمپاشی تاثیر میگذارند.
مدیریت آفات و بیماری ها یک فرآیند مداوم است که از قبل از کاشت تا برداشت محصول ادامه دارد.
ضدعفونی بذر: استفاده از قارچ کش ها و حشره کش های بذرمال برای محافظت از بذر و گیاهچه در برابر آفات و بیماری های اولیه خاکزی.
ضدعفونی خاک: در صورت شدید بودن مشکلات آفات یا بیماری های خاکزی، ضدعفونی خاک با استفاده از سموم مناسب یا روش های فیزیکی می تواند مفید باشد.
انتخاب ارقام مقاوم: استفاده از ارقام مقاوم به آفات و بیماری های رایج در منطقه.
پایش مستمر: مشاهده دقیق گیاهان برای شناسایی زودهنگام آفات و بیماری ها.
سمپاشی پیشگیرانه: در صورت پیش بینی شرایط مساعد برای بروز بیماری ها (مانند دوره های بارندگی)، استفاده از قارچ کش های حفاظتی.
کنترل آفات اولیه: اقدام سریع برای کنترل آفاتی مانند شته ها و تریپس ها با سموم مناسب.
اوج فعالیت آفات و بیماری ها: این مرحله اغلب با افزایش دما و رطوبت همراه است و نیاز به مدیریت دقیقتر دارد.
انتخاب سموم با دوره کارنس مناسب: برای محصولاتی که در این مرحله برداشت می شوند، انتخاب سمومی با دوره کارنس کوتاه ضروری است.
حفاظت از گل ها: بسیاری از سموم می توانند به گرده افشان ها آسیب برسانند، بنابراین سمپاشی در زمان گرده افشانی باید با احتیاط فراوان انجام شود.
مراحل پایانی رشد و برداشت
رعایت دقیق دوره کارنس: اطمینان از اینکه آخرین سمپاشی قبل از برداشت، با رعایت دوره کارنس تعیین شده بر روی برچسب سم انجام شده است.
کاهش استفاده از سموم: در صورت امکان، در این مرحله از روش های غیر شیمیایی یا سموم باقیمانده کم استفاده شود.
انتخاب سموم مناسب هر آفت و بیماری در کشاورزی یک علم و هنر است که نیازمند دانش تخصصی، تجربه و دقت فراوان است. در این مقاله، سعی شد تا با ارائه دسته بندی های کلی، معرفی آفات و بیماری های رایج و زمان بندی های تقریبی سمپاشی، راهنمایی جامع در اختیار کشاورزان قرار گیرد.
اما لازم به ذکر است که هیچ راهنمایی نمی تواند جایگزین مشاوره با کارشناسان کشاورزی اگری راز نباتات شود. هر منطقه، هر محصول و هر شرایط آب و هوایی، ویژگی های منحصر به فرد خود را دارد که می تواند بر انتخاب سموم و زمان بندی سمپاشی تاثیر بگذارد.
در نهایت، کشاورزی پایدار، نیازمند نگاهی جامع به مدیریت آفات و بیماری ها است. استفاده از سموم شیمیایی، تنها یکی از ابزارهای موجود است و باید در کنار روش های زراعی، بیولوژیکی و مدیریتی دیگر به کار گرفته شود تا هم تولید محصولات سالم و باکیفیت تضمین شود و هم سلامت محیط زیست و انسان حفظ گردد. با آگاهی و دقت در انتخاب و استفاده از سموم، می توانیم گامی بلند در جهت ارتقایصنعت کشاورزی برداریم.
