مقدمه
پس از سقوط دولت پیشین افغانستان و تسلط دوباره طالبان در اوت ۲۰۲۱، وضعیت حقوق بشر، آزادی بیان و فعالیتهای مدنی به شدت متزلزل شده است. یکی از جدیترین چالشها، ناپدید شدن خبرنگاران و فعالان مدنی است که طی این مدت افزایش چشمگیری داشته است. گزارشهای متعدد از سوی سازمانهای حقوق بشری و رسانهای نشان میدهد که طالبان به سرکوب گسترده رسانهها پرداخته و بسیاری از خبرنگاران و فعالان را بازداشت، شکنجه یا وادار به ناپدید شدن کردهاند.
دلایل ناپدید شدن خبرنگاران و فعالان مدنی
۱. سرکوب آزادی بیان و مطبوعات
طالبان پس از بازگشت به قدرت، محدودیتهای شدیدی بر رسانهها اعمال کرده و پوشش خبری بسیاری از مسائل را جرم تلقی میکنند. خبرنگارانی که به موضوعات حساس مانند نقض حقوق بشر، سرکوب زنان، و فعالیتهای ضدطالبانی پرداختهاند، مورد هدف قرار گرفتهاند.
۲. انتقامجویی از خبرنگاران و فعالان پیشین
بسیاری از خبرنگارانی که در دوران حکومت پیشین افغانستان کار میکردند، هدف قرار گرفتهاند. طالبان بارها از آنها خواستهاند که خود را معرفی کنند و در مواردی پس از معرفی، ناپدید شدهاند.
۳. تهدید، بازداشت و شکنجه
شواهد نشان میدهد که طالبان بسیاری از خبرنگاران را برای بازجویی احضار کرده و برخی از آنها پس از بازداشت دیگر دیده نشدهاند. برخی نیز پس از آزادی، از شکنجه و بدرفتاری خبر دادهاند.
۴. اعمال فشار برای توقف فعالیتهای رسانهای
برخی از خبرنگاران و فعالان مدنی که ناپدید شدهاند، پیش از آن گزارشهایی درباره تهدیدهای مستقیم طالبان دریافت کرده بودند. طالبان تلاش میکنند تا هرگونه فعالیت مستقل را متوقف کنند و هر صدایی را که علیه آنها بلند شود، خاموش سازند.
آمار و نمونههای مشخص از ناپدید شدن خبرنگاران و فعالان مدنی
از زمان تسلط طالبان، موارد متعددی از ناپدید شدن خبرنگاران و فعالان مدنی ثبت شده است. برخی از برجستهترین نمونهها عبارتاند از:
ناپدید شدن علیاکبر خیرخواه، خبرنگار شبکه آریانانیوز (۲۰۲۲): او توسط نیروهای طالبان بازداشت شد و مدتها از سرنوشتش اطلاعی در دست نبود.
احمد فرید امیری، خبرنگار تلویزیون یک (۲۰۲۱): گزارشهایی منتشر شد که او پس از احضار به یک مرکز امنیتی ناپدید شد.
مفقود شدن چندین فعال مدنی در کابل، هرات و مزار شریف: دهها فعال مدنی، بهویژه آنهایی که در اعتراضات زنان و حقوق بشر نقش داشتند، یا بازداشت شدهاند یا ناپدید شدهاند.
۱. افزایش خودسانسوری در رسانهها: رسانههای باقیمانده در افغانستان به شدت محتاطانه عمل میکنند و بسیاری از خبرنگاران به دلیل ترس از ناپدید شدن، گزارشهای انتقادی را منتشر نمیکنند.
۲. تشدید بحران حقوق بشر: ناپدید شدن فعالان باعث شده که موارد نقض حقوق بشر مستندسازی نشود و طالبان بتوانند بدون نگرانی از پیامدهای بینالمللی به سرکوب ادامه دهند.
۳. فرار گسترده خبرنگاران و فعالان از کشور: بسیاری از خبرنگاران و فعالان مجبور شدهاند کشور را ترک کنند و در شرایط دشواری در تبعید زندگی کنند.
سازمانهای حقوق بشری مانند دیدهبان حقوق بشر، سازمان خبرنگاران بدون مرز و سازمان ملل متحد بارها درباره سرکوب رسانهها و ناپدید شدن خبرنگاران در افغانستان هشدار دادهاند. با این حال، طالبان به انتقادات جهانی توجهی نشان نداده و حتی محدودیتهای بیشتری بر رسانهها وضع کردهاند.
ناپدید شدن خبرنگاران و فعالان مدنی در افغانستان نشاندهنده تضعیف جدی آزادی بیان و افزایش سرکوب سیستماتیک است. جامعه بینالمللی باید با فشارهای دیپلماتیک، حمایت از رسانههای مستقل و فراهم کردن مسیرهای خروج اضطراری، از خبرنگاران و فعالان در معرض خطر حمایت کند. نادیده گرفتن این بحران میتواند باعث خاموش شدن کامل صدای حقیقت در افغانستان شود.
