در میان منابع تخصصی مهندسی صنایع و مدیریت کیفیت، نام کتاب کنترل کیفیت آماری (Introduction to Statistical Quality Control) اثر داگلاس سی. مونتگومری (Douglas C. Montgomery) برای بسیاری از دانشجویان، پژوهشگران و متخصصان صنعت آشناست. این کتاب طی چند دهه گذشته به عنوان یکی از معتبرترین مراجع آموزش کنترل فرآیند آماری (SPC)، نمودارهای کنترل، تحلیل قابلیت فرآیند، نمونهگیری پذیرش و شش سیگما در دانشگاههای سراسر جهان مورد استفاده قرار گرفته است.
در ایران نیز این کتاب بارها ترجمه و منتشر شده و به یکی از منابع اصلی درس کنترل کیفیت آماری در رشتههای مهندسی صنایع، مدیریت صنعتی و آمار تبدیل شده است. در سالهای اخیر علاوه بر نسخههای چاپی، نسخههای دیجیتال این کتاب نیز در دسترس علاقهمندان قرار گرفتهاند که امکان دسترسی آسانتر و مقرونبهصرفهتر را فراهم کردهاند.
کتاب مونتگومری تنها یک کتاب آموزشی معمولی نیست؛ بلکه مرجعی جامع برای یادگیری مفاهیم پایه و پیشرفته کنترل کیفیت محسوب میشود. از مهمترین مباحث مطرحشده در این اثر میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
بهبود کیفیت در محیطهای کسبوکار نوین
روشهای آماری در کنترل کیفیت
مدلسازی کیفیت فرآیند
کنترل فرآیند آماری (SPC)
نمودارهای کنترل برای دادههای متغیر و وصفی
تحلیل قابلیت فرآیند
سیستمهای اندازهگیری
نمونهگیری پذیرش
متدولوژی شش سیگما و فرآیند DMAIC
استفاده گسترده از مثالهای کاربردی، تمرینها و مسائل تحلیلی باعث شده است این کتاب هم در محیط دانشگاهی و هم در صنایع مختلف مورد توجه قرار گیرد.
یکی از شناختهشدهترین ترجمههای فارسی این اثر توسط دکتر رسول نورالسناء انجام شده است. ترجمههای مختلف این استاد از ویرایشهای گوناگون کتاب طی سالهای گذشته توسط انتشارات دانشگاه علم و صنعت ایران منتشر شدهاند.
در میان این ترجمهها، ویرایشهای سوم، پنجم و هفتم کتاب از جمله نسخههایی هستند که در سالهای قبل از ۱۴۰۲ به صورت چاپی در اختیار دانشجویان و اساتید قرار گرفتهاند. این آثار به دلیل کیفیت علمی ترجمه و اعتبار ناشر دانشگاهی، سالها به عنوان منابع درسی دانشگاهها مورد استفاده قرار گرفتهاند.
یکی از جدیدترین نسخههای چاپی منتشرشده توسط دانشگاه علم و صنعت، ترجمه ویرایش هفتم کتاب است که دارای مشخصات زیر است:
نویسنده: داگلاس سی. مونتگومری
مترجم: دکتر رسول نورالسناء
ناشر: دانشگاه علم و صنعت ایران
سال چاپ: ۱۴۰۲
نوبت چاپ: هجدهم
تعداد صفحات: حدود ۷۵۰ صفحه
قطع: وزیری
نوع جلد: شومیز
این کتاب در زمان انتشار با قیمتی در حدود ۱٫۲۸ میلیون تومان عرضه شده است. همچنین نسخههای مختلف چاپی این اثر بسته به ویرایش و نوبت چاپ، معمولاً در بازهای بین ۹۰۰ هزار تومان تا ۱٫۲ میلیون تومان قیمتگذاری شدهاند.
با گسترش کتابهای الکترونیکی در ایران، بسیاری از منابع دانشگاهی نیز به تدریج وارد فضای نشر دیجیتال شدهاند. در همین راستا، نشر دیجیتال آیصدر اقدام به انتشار ترجمه جدیدی از کتاب مونتگومری کرده است.
این نسخه توسط دکتر روحاله رمضانی، عضو هیئت علمی دانشگاه، ترجمه شده و از یک جهت اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا نخستین ترجمه فارسی ویرایش هشتم کتاب مونتگومری به شمار میرود.
ویرایش هشتم کتاب «کنترل کیفیت آماری مونتگومری» جدیدترین نسخه منتشرشده این مرجع بینالمللی است. جلد اول این ترجمه در سال ۱۴۰۵ توسط نشر دیجیتال آیصدر منتشر شده و هفت فصل نخست کتاب را در بر میگیرد.
از مهمترین ویژگیهای این اثر میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
نخستین ترجمه فارسی ویرایش هشتم کتاب
ترجمه تخصصی توسط دکتر روحاله رمضانی
انتشار در قالب کتاب الکترونیکی
پوشش مباحث پایه و کلیدی کنترل کیفیت آماری
مناسب برای دانشجویان، پژوهشگران و فعالان صنعت
جلد اول این ترجمه مباحث مهمی از جمله موارد زیر را پوشش میدهد:
بهبود کیفیت در محیطهای تجاری نوین
روشهای آماری در کنترل کیفیت
مدلسازی کیفیت فرآیند
کنترل فرآیند آماری (SPC)
نمودارهای کنترل متغیرها و صفات
تحلیل قابلیت فرآیند
در جلد دوم نیز مباحث پیشرفتهتری مانند نمودارهای CUSUM و EWMA، سیستمهای اندازهگیری و نمونهگیری پذیرش ارائه خواهد شد.
امروزه انتخاب میان نسخه چاپی و دیجیتال بیشتر به نیاز و شرایط مخاطب بستگی دارد.
نسخههای چاپی دانشگاه علم و صنعت از نظر سابقه انتشار، اعتبار دانشگاهی و استفاده گسترده در دانشگاهها جایگاه ویژهای دارند. با این حال افزایش هزینههای چاپ موجب شده قیمت این کتابها به حدود یک میلیون تومان یا بیشتر برسد.
در مقابل، نسخه الکترونیکی منتشرشده توسط نشر دیجیتال آیصدر با قیمت ۳۵۰ هزار تومان برای جلد اول عرضه شده است؛ رقمی که برای بسیاری از دانشجویان و علاقهمندان امکان دسترسی آسانتر به این مرجع ارزشمند را فراهم میکند.
علاوه بر مزیت اقتصادی، نسخه دیجیتال امکان مطالعه روی تلفن همراه، تبلت و رایانه را نیز فراهم کرده و محدودیتهای نگهداری و حمل کتابهای حجیم دانشگاهی را کاهش میدهد.
کتاب «کنترل کیفیت آماری مونتگومری» همچنان یکی از مهمترین منابع آموزش کنترل کیفیت در جهان و ایران محسوب میشود. ترجمههای دکتر رسول نورالسناء که توسط انتشارات دانشگاه علم و صنعت منتشر شدهاند، سالها مرجع اصلی دانشگاهها بودهاند و نقش مهمی در آموزش این حوزه داشتهاند.
از سوی دیگر، انتشار نخستین ترجمه فارسی ویرایش هشتم توسط دکتر روحاله رمضانی و نشر دیجیتال آیصدر را میتوان گامی مهم در بهروزرسانی منابع آموزشی کنترل کیفیت آماری در ایران دانست. این اتفاق علاوه بر دسترسی به جدیدترین ویرایش کتاب، امکان بهرهمندی از یک نسخه دیجیتال با هزینه کمتر را نیز برای دانشجویان و متخصصان فراهم کرده است.
در نهایت، چه نسخه چاپی را ترجیح دهید و چه نسخه دیجیتال را، کتاب مونتگومری همچنان یکی از کاملترین و معتبرترین مراجع برای یادگیری و بهکارگیری مفاهیم کنترل کیفیت آماری در دانشگاه و صنعت باقی مانده است.
