اکسپرتیوم: پروتکلی برای حل مشکلات آزادکاری

رفع ادعا: شما در حال مطالعه پیش‌نویس در حال کار شفافنامه اقتصادی اکسپرتیوم هستید. در این شفافنامه به جزئیات پیاده سازی توجهی نشده و آنها در شفافنامه‌ای جدا ارائه میشوند. این شفافنامه ممکن است شامل غلط‌های املایی، نگارشی یا مفهومی باشد. بخش منابع به زودی اضافه میشود.

مقدمه

سالانه بیش از 3 تریلیون دلار در بازار آزادکاری دنیا مبادله میشود. این در حالی است که بزرگترین بازارکار آزادکاران ( upwork ) که حدود 1 میلیارد دلار ارزش گذاری میشود کمتر از 0.1 از بازارش را در اختیار دارد. اما چرا؟ برای ایجاد یک بازارکار موفق چهار شرط لازم است:

  • ایجاد اعتماد میان کارفرما و آزادکار
  • سیستم حل اختلاف عادلانه
  • سیستم تسویه حساب و مالی کارا
  • وجود داشتن تعداد زیادی کار و آزادکار

برای پیدا کردن جواب سوال خود باید به این نکته توجه داشته باشیم که یک شرکت همواره به دنباری راضی کردن سهام داران خود تحت اداره مدیران است. از بین موارد مطرح شده مورد چهارم دارای اثر شبکه‌ای است و هنگامی که شرکتی به آن دست می‌یابد دسترسی به آن برای رقیب شرکت بسیار سخت است و آن شرکت میتواند انواع سیاست‌‌های انحصار گرایانه را برای راضی کردن سهام‌داران خود انجام دهد. پس برای آنکه بازارکاری بتواند به مورد چهارم دست یابد و همواره عادلانه باقی بماند نیاز است که ماهیت شرکت نداشته باشد. اکسپرتیوم پروتکلی غیر متمرکز برای ایجاد چهار شرط گفته شده در راستای ایجاد بازارکاری پویا و عادلانه برای آزادکاران میباشد.




1. اعتماد

همانطور که در مقدمه گفته شد حجم زیادی از آزادکاران از بازارکارهای آنلاین استفاده نمیکنند. اگر دلیل این را از آن‌ها بپرسید با توجه به مقدار تجربه آنها پاسخ متفاوت است اما یکی از جواب‌های متداولی که می‌شنوید آن است که:

ایجاد اعتماد برای گرفتن اولین پروژه بسیار سخت است.

این جواب بسیار منطقی است زیرا اگر شما با کسی کار کرده باشید اگر کار شما را به خوبی انجام دهد شما به او اعتماد میکنید و اگر کار شما را به خوبی انجام ندهد دیگر به او اعتماد نمیکنید. حال اگر کس دیگری با آن شخص کار کند و او آزادکار را تایید کند و به شما پیشنهاد دهد میتوانید راحت تر به او اعتماد کنید اما شما چطور میتوانید به کسی که اولین پروژه‌اش را دارد انجام میدهد اعتماد کنید؟

1.1 دانشگاه

برای حل مشکل اعتماد اولی به نگاهی به بازارکار سنتی متوجه می‌شویم که این مشکل در سیستم‌های آنها حل شده است. در یک سیستم سنتی شخص وارد دانشگاه می‌شود، در دانشگاه به او آموزش داده میشود و در انتها مدرکی به شخص داده می‌شود، شخص از آن مدرک برای ساخت اعتماد استفاده میکند و وارد بازار کار میشود. اگر فرد کار خود را به درستی انجام دهد اعتبار مدرک دانشگاه بالا میرود و فردی که از آن دانشگاه مدرک دارد راحت‌تر میتواند به سر کار رود و اعتماد جلب کند. اگر فرد کار خود را به درستی انجام دهد اعتبار مدرک او افزایش میابد و هنگامی که کار را به درستی انجام ندهد از اعتبار مدرک او کاسته میشود. هنگامی که اعتبار مدرکی افزایش پیدا میکند افراد بیشتری خواهان گرفتن مدرک آن دانشگاه میشوند و این انگیزه اقتصادی برای دانشگاه می‌شود تا اعتبار مدرک خود را بالا ببرد. این مدل به قدری موفق بود که طی قرون اخیر دانشگاه را به یکی از اساسی ترین اجزا جوامع تبدیل کرده است.

دانشگاه در واقع دو فعالیت اساسی انجام میدهد:

  • آموزش نیروی کار
  • ایجاد اعتماد میان نیروی‌‌ کار و کارفرما

در دانشگاه شما برای آنکه بتوانید مدرک دانشگاه را دریافت کنید نیاز دارید تا در آن دانشگاه درس خوانده باشید اما این دو فعالیت کاملا مستقل به نظر می‌رسند، پس چرا در دانشگاه این دو به صورت وابسته انجام می‌شود؟

دلیل این امر آن است که تا قبل از ظهور اینترنت دانشگاه بهترین روش آموزش به حساب می‌آمد اما با وجود اینترنت و دسترسی بسیار زیاد به اطلاعات آزاد دیگر دانشگاه لزوما بهترین روش آموزش را ندارد و می‌توان در بسیاری از حوزه‌ها آوزش را با استفاده از اینترنت تسهیل کرد.

با توجه به گفته‌های بالا به این نتیجه میرسیم که با ایده برداری از مدل اعتمادسازی دانشگاه میتوان مشکل اعتماد سازی در بازارکارهای آنلاین را حل کرد.

1.2 رمزینه مدرک

در مدلاین مدر اعتماد سازی دانشگاه وظیفه اعتمادسازی بین نیروی‌کار و کارفرما به بازیگری به نام دانشگاه محول شده است، حال اگر بخواهیم این مدل را به بازار کار خود مرتبط کنیم کافی است تا بازیگری به سیستم اضافه کنیم که وظیفه اعتماد سازی میان آزادکار و کارفرما را بر عهده بگیرد. این وظیفه میتواند از طریق دادن مدرک توسط این بازیگر به آزادکار صورت گیرد. این مدرک باید دارای ویژگی‌های زیر باشد:

  • دارای مکانیزمی برای اعتبارسنجی باشد
  • قابل تقلب نباشد
  • انگیزه اقتصادی برای مدرک دهنده بسازد

همانطور که در دانشگاه اعتبار مدرک در اثر کار موفق بالا میرود و در اثر کار نا موفق پایین میاید مدرک رمزینه نیز دارای امتیازی است به نام اعتبار که در اثر کار موفق اعتبار آن بالا میرود و در اثر کار ناموفق از اعتبارش کاسته میشود. در بخش 2 به معرفی کامل کار موفق و ناموفق میپردازیم.

مدارک رمزینه مانند بیتکوین یک دارایی رمزینه میباشند و بر روی شبکه بلاکچین اکسپرتیوم قرار میگیرند که امکان تقلب در آن به اندازه امکان تقلب بر روی بلاکچین اکسپرتیوم است. در واقع بلاکچین ساختاری ایده‌آل برای قرارگیری مدارک در آن‌ها میباشد زیرا کسی نمی‌تواند به مدرکی اعتبار جعلی ببخشد چون در این صورت میتوان به سادگی تاریخچه مدرک را مورد بررسی قرار داد.

سنجیدن مهارتهای یک آزادکار فعالیتی است که نیازمند صرف وقت، انرژی و تخصص است و هیچکس حاضر نیست به طور رایگان این کار را انجام دهد بنابراین آزادکار میبایست برای سنجیدن مهارت‌های خود به مدرک‌دهنده ارزشی منتقل کند که انگیزه اقتصادی لازم برای او را فراهم کند. هنگامی که اعتبار مدرکی بالا رود علاقه مندان به گرفتن آن مدرک نیز افزایش میابند و مدرک دهنده انگیزه بیشتری برای اعتبار سنجی آزادکاران پیدا میکند. پرداخت ارزش از آزادکار به مدرک دهنده میتواند به صورت EXD یا PTX باشد که در بخش سوم به صورت کامل در راجع به آن‌ها توضیح داده خواهد شد.

1.3 رمزینه نظر

ما به وسیله مدرک‌های رمزینه توانستیم مشکل اعتماد اولیه را حل کنیم اما هنگامی که آزادکار اولین کار خود را انجام دهد ما روش بهتری برای ایجاد اعتماد داریم، کار قبلی آزادکار. در بازارکارهای فعلی هنگامی که آزادکار کار را تحویل میدهد کارفرما میتواند برای آزادکار نظر بگذارد و این نظر برای باقی کاربران به نمایش گذاشته می‌شود. اگرچه این سیستم میتواند کارا باشد اما امکان تقلب در آن وجود دارد. برای مثال دارنده سیستم میتواند نظرهای غیر واقعی برای آزادکار بگذارد. با استفاده از قراردادهای هوشمند بر بستر بلاکچین میتوان این نظرها را فارغ از امکان تقلب کرد و آن‌ها را عملا به دارایی‌های رمزینه تبدیل کرد که قابل انتقال به غیر نیستند. این نظرها دارای ارزش ذاتی هستند زیرا تنها کسی میتواند این نظرها را بگذارد که قبلا در پروتکل با آزادکار کار کرده باشد و آزادکاری که نظرهای مثبت بیشتری داشته باشد توانایی گرفتن پروژه‌های بهتر و بیشتری دارد.




2. داوری

در بخش قبل به کار موفق و ناموفق اشاره شد، اما این کلمات به چه معنایند؟ کار موفق واضح است هنگامی که آزادکار کاری را تحویل دهد و کارفرما راضی باشد پول آزادکار را می‌دهد و پروژه با موفقیت به اتمام میرسد. اما در مواجه با پروژه ناموفق کار به این سادگی نیست. فرض کنید آزادکاری کار را تحویل می‌دهد اما کارفرما به هر دلیلی از نتیجه راضی نیست در این هنگام چه اتفاقی باید بیفتد؟ ممکن است آزادکار، کار را کامل انجام داده باشد و کارفرما از پرداخت مبلغ سرباز زند یا کاملا حق با کارفرما باشد و آزادکار کار اشتباهی را تحویل داده باشد. در بازار کارهای مرکزی حل اختلاف همچین معضلی ساده به نظر میرسد، زیرا شما یکبار به پلتفرم و اداره کنندگان آن اعتماد میکنید و آنها میتوانند در هر جایی از سیستم از اعتماد شما سو استفاده کنند پس میتوانید تا آخر به آنها اعتماد کنید. اما در یک پروتکل غیرمرکزی این مسئله نمیتواند به سادگی حل شود. در یک سیستم حل اختلاف کارا باید شرایط زیر حاکم باشد:

  • داورها مشخص نباشند: زیرا اگر داورها مشخص باشند میتوان با تهدید داورها یا دادن وعده اقتصادی نظر داور را عوض کرد
  • داور عادل و آگاه باشد: نظر داور باید صحیح باشد و از روی قصد، تنبلی یا عدم ناآگاهی نظر نادرست ندهد. پر واضح است که اگر داور نظر ناصحیح بدهد سیستم داوری ناکاراست.

در ادامه به طراحی سیستم داوری که شامل 2 مولفه بالا باشد میپردازیم.

2.1 نقطه مرکزی

فرض کنید شما در تهران هستید و میخواهید بدانید که هوای اصفهان بارانی است یا خیر، با این شرط که شما در اصفهان به هیچکس اعتماد ندارید اما امکان این را دارید که از همه سوال بپرسید و همه میتوانند جواب بله یا خیر به شما بدهند. در این شرایط شما چطور میتوانید بفهمید که در اصفهان باران می‌بارد یا خیر؟ اگر از آنها بخواهید تا نظر درست را بدهند ممکن است برای کسی اهمیت نداشته باشد و به صورت تصادفی رای بدهند. خب به نظر جواب ساده است کافی است که یک انگیزه اقتصادی برای مردم اصفهان درست کنیم و تشویقشان کنیم که نظر درست را بدهند در این صورت احتمالا آنها تشویق میشوند تا نظر درست را بدهند، اما نظر درست به چه معناست؟ برای آنکه ما بتوانیم بفهمیم نظری درست است یا خیر باید توانایی آن را داشته باشیم تا بدون نیاز به داده‌ای بیرونی آن‌ را تایید یا رد کنیم. بیایید تعریف نظر درست را این بگذاریم که نظر اکثریت است و به مردم اصفهان بگوییم اگر نظر شما به نظر اکثریت یکی بود شما پاداش دریافت میکنید و در غیر این صورت شما جریمه میشوید. اگر فرض کنیم مردم اصفهان همدیگر را نمیشناسند در این صورت آنها رای درست را میدهند زیرا که فکر میکنند که دیگران نیز نظر درست را می‌دهند. در نظریه بازی به این نقطه، نقطه مرکزی یا نقطه شلینگ میگویند. در واقع با استفاده از 2 مکانیزم ساده ما مردم اصفهان را قانع کردیم که حقیقت را بگویند.

2.1 توکن ARB

مکانیزم داوری در پروتکل اکسپرتیوم از مفهوم نقطه مرکزی استفاده میکند. برای اینکار باید ابتدا یک توکن به نام ARB را معرفی کنیم. دارندگان ARB توانایی این را دارند که با استفاده از این توکن برای داوری و حل اختلاف اقدام کنند. در هر قرارداد کار هزینه‌ای مشخص برای داوری پروژه‌ها مشخص می‌شود و این هزینه به داورانی که برای حل اختلاف انتخاب شده اند میرسد. این هزینه فارغ از جواب داوران است و در هر صورت به داوران می‌رسد. اما داوران چگونه انتخاب می‌شوند؟ هنگامی که پروژه‌ای به اختلاف میخورد هم آزادکار و هم کارفرما هزینه داوری را در یک قرارداد هوشمند پرداخت میکنند. در صورتی که یکی از طرفین از پرداخت هزینه سرباز زند داوری خود به خود به نفع طرف مقابل به پایان میرسد. همچنین هزینه داوری پس از پایان داوری به طرف برنده برگدانده میشود و در واقع بازنده هزینه داوری را می‌پردازد. هنگامی که دو طرف اختلاف هزینه را پرداخت کردند یک سند حل اختلاف تشکیل می‌شود که دارندگان ARB میتوانند با واریز ARB خود به سند یاد شده برای داوری اقدام کنند. انتخاب داوران وابسته به مقدار ARB وارد شده و تعداد آرا مورد نیاز است و هر کسی که ARB بیشتری وارد کند شانس داوری بیشتری دارد. در پایان فرآیند داوری هزینه داوری به داوران پرداخت میشود اما داورانی که نظرشان با اکثریت یکی‌است به اندازه 10% ARB ورودی خود ARB به عنوان پاداش دریافت میکنند و داورانی که نظر اکثریت دارند 10% ARB ورودی آنها کم میشود. همچنین در طی فرایند داوری داوران قابلیت دانستن رای باقی داور ها وجود ندارد. مکانیزم های پیاده سازی این بخش در شفاف نامه پیاده‌سازی مفصلا بحث خواهد شد.




3. نظام مالی

تاکنون 3 دارایی رمزینه در پروتکل اکسپرتیوم شامل رمزینه مدرک‌ها، رمزینه نظرها و ARB معرفی شدند. در این بخش به توضیح چهار دارایی رمزینه دیگر مورد استفاده در پروتکل اکسپرتیوم میپردازیم و دلایل و اهمیت وجود آنها را بررسی میکنیم، اگرچه به دلیل وابستگی این دارایی‌ها ممکن است فهم اهمیت این دارایی‌ها به صورت خطی انجام نگیرد.

3.1 ارز EXD

پروژه‌های آزادکاری معمولا در بازه‌ای چند ماهه انجام میگیرند و مهم است که ارزش مبلغ مورد تفاهم دو طرف در این مدت زمانی تغییر نکند، همچنین چون یکی از ویژگی‌های آزادکاری آن است که در اکثر پروژه‌ها قابلیت کار کردن از راه دور موجود است و در بسیاری از مواقع کارفرما و آزادکار در دو کشور جدا قراردارند استفاده از سیستم‌های بانکی به دلیل تاخیر زمانی طولانی و هزینه‌های واسطه‌گری زیاد بازده کمی دارد. همچنین به دلیل تحریم‌های دولت‌ها و عدم وجود زیرساخت بانکی عملا استفاده از سیستم‌های بانکی در بسیاری از کشورها ممکن نیست. EXD یک رمزینه ارز است که قیمت آن برابر 1 دلار است، امکان استفاده از آن در تمام نقاط دنیا وجود دارد و انتقال آن بی درنگ صورت میگیرد. چگونگی ثبات قیمت EXD در بخش 5 توضیح داده شده است. به طور کلی اکثر انتقال‌های پول برای خرید خدمات یا کالا در پروتکل اکسپرتیوم به وسیله EXD انجام میگیرد.

3.2 ارز EXC

ارز EXC ارزپایه در پروتکل اکسپرتیوم می‌باشد ( مانند ارز اتر در پروتکل اتریوم ). این ارز یک ارز جاری است و مانند EXD به سادگی قابل انتقال است. این ارز قیمت ثابت ندارد و قیمت آن توسط بازار آزاد تعیین می‌شود. شاید بتوان مهمترین فایده این ارز را قابلیت خرید و فروش آن در صرافی‌ها و امکان تبدیل آن به EXD و EXP دانست.

3.3 توکن EXP

توکن EXP مانند سهام پروتکل اکسپرتیوم است و تمام سود حاصل از پروتکل بین دارندگان EXP تقسیم میشود. علاوه براین EXP نقش متعادل کننده در اقتصاد پروتکل نیز بر عهده دارد. توضیح کامل مزایای EXP در این بخش ممکن نیست و در بخش‌های بعدی به آن پرداخته میشود. EXP برخلاف EXD و EXC قابل انتقال به غیر نیست و تنها قابلیت تبدیل به EXC و برعکس را دارد. برای بدست آوردن EXP باید EXC را تبدیل به EXP کرد و این فرایند 6 ماه زمان میبرد. همچنین فرآیند تبدیل EXP به EXC نیز 6 ماه زمان نیاز دارد و این زمان سرمایه‌گذاران بلند مدت را از باقی بازیگران جدا میکند و در ازای سرمایه‌گذاری بلند مدت پاداش خوبی به آنها داده میشود.

3.4 توکن‌های PTX

توکن‌های PTX نوعی از توکن‌ هستند و به اندازه کاربران پروتکل PTX های مختلف وجود دارد. برای مثال برای
کاربری با نام کاربری abc توکن PTabc وجود دارد. PTX ها یا توکن‌های شخصی در واقع سهام افراد ( به طور معمول آزادکاران ) است. در ابتدا هر آزادکاری 100% PTX های خودش را در اختیار دارد اما میتواند تا 20% توکن‌های خودش را در ازای خدماتی مانند مدرک یا دوره‌های آموزشی معامله کند. درآمد حاصل از کارهای کاربر abc بین دارندگان توکن PTabc تقسیم میشود. بنابراین طبیعی است که آزادکاران ترجیح دهند تمام PTX های خودشان را پیش خودشان نگه دارند. PTX ها قابلیت‌های جالبی را برای ما ایجاد میکنند که در بخش شش بیشتر در مورد آنها صحبت میکنیم.




4. اثر شبکه‌ای

شکی نیست که پروتکل اکسپرتیوم مانند هر بازارکار دیگری دچار مشکل بازار مرغ و تخم مرغی است به این معنی که برای استفاده کارفرمایان از اکسپرتیوم نیاز به تعداد زیادی آزادکار است و برای استفاده آزادکاران از اکسپرتیوم نیاز به تعداد زیادی کارفرماست. اگرچه ممکن است این مشکل از پروتکل جداست و باید در لایه اپلیکیشن حل شود اما اگر عمیقتر به موضوع نگاه کنیم اینگونه نیست زیرا یکی از مشکلات اصلی آزادکاران پیدا کردن کار جدید است و هدف اکسپرتیوم در مرحله اول حل مشکلات آزادکاری است. علاوه بر این حل مشکل اثر شبکه در لایه پروتکل به حل مشکل اعتماد نیز کمک میکند و با باقی سیستم سینرژی دارد.

4.1 اسناد محتوا

عموم آزادکاران در زمینه خود متخصص هستند و اگرچه برخی شبکه‌های اجتماعی مانند اینستاگرام و فیسبوک جنبه شخصی دارند اما اکثر متخصصین از شبکه‌های احتماعی محتوا محور مانند مدیوم‌، ردیت و توییتر برای بیان نظرات خود و آموزش استفاده میکنند. راهکار ما برای حل مشکل بازار مرغ و تخم مرغی ساخت شبکه‌ای اجتماعی مانند اینهاست تا بتوانیم متخصصان و آزادکاران رو در ابتدا وارد سیستم کنیم. ممکن است این سوال پیش بیاید اگر آزادکاران از این سیستم‌ها استفاده میکنند چرا باید از شبکه اجتماعی اکسپرتیوم استفاده کنند؟ جواب این سوال آن است که به دلیل سیستم مالی اکسپرتیوم این افراد به ازای محتوای با کیفیت خود پاداش مالی دریافت میکنند. همچنین این محتوا و اعتبار حاصل از آن با اکانت فرد گره خورده و در هنگام مذاکره برای پروژه‌ای جدید به جلب اعتماد کارفرما کمک میکند. در واقع شبکه‌ی اجتماعی جزئی از پروتکل نیست بلکه محتوا در قالب سندهایی قابل رای دادن که در ازای رای مثبت پول به دارنده سند داده میشود تحت عنوان یک دارایی رمزینه جزئی از پروتکل است. در مورد مکانیزم سند محتوا در بخش 5 توضیح داده میشود. همچنین شبکه اجتماعی به عنان یکی از اپلیکیشن‌های هسته در بخش 6 مورد بررسی قرار میگیرد.




5. مکانیزم‌ها

تا کنون به 8 دارایی رمزینه مورد استفاده در پروتکل اکسپرتیوم اشاره شد. در این بخش به مکانیزم‌های درون اکسپرتیوم اشاره میکنیم.

5.1 استخر تورم

استخر تورم محلی است که در آن تورم روزانه سیستم به همراه کارمزد حاصل از کارها ریخته میشود و در انتهای روز بین ذینفعان پروتکل تقسیم میشود.

در ابتدا به بررسی تورم سیستم میپردازیم:

باید توجه داشت که هر یک EXC قابلیت تبدیل به یک EXP و برعکس را دارد اما محدودیتی برای تعداد EXD در سیستم وجود ندارد و تعداد آن وابسته به قیمت EXC در بازار آزاد است.

در هنگام شروع بلاکچین اکسپرتیوم 500,000,000 EXP و 500,000,000 EXC در سیستم تولید میشود و این مقدار طبق برنامه‌ای که متعاقبا اعلام میشود به سرمایه‌گذاران و مشارکت کنندگان در پروژه میرسد. پس از آن روزانه 1,2500,000 EXP و 1,250,000 EXC به استخر تورم به مدت 3650 ( نزدیک 10 سال ) روز اضافه میشود. اگر فرض کنیم که در طول این زمان هیچ تبدیلی به EXD صورت نگرفته باشد پس از 10 سال مجموع تعداد EXP و EXC در سیستم برابر 10,125,000,000 میباشد.

همچنین روزانه کارمزد حاصل از قراردادهای کاری به استخر تورم افزوده میشود. این کارمزد عددی متغییر بین 0 تا 10 درصد میباشد ( در قسمت بعدی مکانیزم مشخص شدن این عدد توضیح داده میشود ). این مقدار به صورت پیشفرض 5% میباشد. هرگاه پروژه‌ای با موفقیت انجام گیرد این مقدار از هزینه پروژه به استخر تورم افزوده میشود.

ذی نفعان استخر تورم چهار گروه شامل تولید کنندگان محتوا، تامین کنندگان سخت افزار، شاهدان و دارندگان EXP میباشند. سهم دو گروه اول از استخر تورم عددی متغیر بین 0 تا 48 درصد است و سهم گروه سوم عددی متغیر بین 0 تا 4 درصد میباشد ( در قسمت بعدی مکانیزم مشخص شدن این عدد توضیح داده میشود ). این اعداد به صورت پیشفرض 24%، 24% و 2% میباشند. اگر فرض کنیم سهم گروه اول X و سهم گروه دوم Y و سهم گروه سوم Z باشد سهم گروه سوم برابر 100 منهای X+Y+Z میباشد. نحوه تقسیم سهم گروه اول در قسمت 5.6 و نحوه تقسیم گروه سوم در بخش 5.5 توضیح داده میشود. توضیح نحوه تقسیم سهم گروه دوم از حوصله این شفافنامه خارج است و در شفافنامه پیاده سازی مفصلا توضیح داده میشود. نحوه تقسیم سهم گروه چهارم ساده است: اگر فرض کنیم کاربری a مقدار EXP داشته باشد و تعداد کل EXP ها در سیستم برابر b باشد سهم کاربر ما a/b سهم گروه چهارم است.

5.2 انتخاب درصد

همانطور که در قسمت قبل توضیح داده شد در بعضی از قسمت‌های پروتکل اکسپرتیوم نیاز است تا درصدی انتخاب شود. انتخاب این درصد بر عهده دارندگان EXP است زیرا آنها بیشترین کسانی هستند که از بازدهی سیستم سود میبرند. کاربران دارای EXP میوانند به مقدار بیشتر یا کمتر رای دهند. فرض کنید درصدی بین دو مقدار a و b قرار دارد. به صورت پیشفرض درصد برابر میانگین این دو عدد میباشد و هنگامی که کاربری رای بیشتر یا کمتر میدهد رای او به مقدار نسبت مقدار EXP او به کل EXP موجود در سیستم این عدد را زیاد یا کم میکند.

5.3 قرارداد آزادکاری

قرارداد آزادکاری مهمتری بخش پروتکل اکسپرتیوم میباشد هنگامی که کارفرمایی با آزادکاری توافق میکند یک قرارداد آزاد کاری ایجاد میکند که در آن مقدار مورد توافق از EXD را پرداخت میکند، همچنین مهلت مورد توافق را مشخص میکند و علاوه بر آن هزینه‌ای را برای داوری در نظر میگیرد. بهتر است این هزینه بین 2 تا 5 درصد مبلغ پروژه باشد زیرا این هزینه تنها برای یک داور است و در کمترین حالت هزینه داوری 3 برابر این مقدار است. پس از ساخت قرارداد آزادکاری، آزادکار باید قرارداد را تایید کند. تا قبل از مهلت مقرر شده کارفرما میتواند در هر زمان که خواست قرارداد را پایان دهد و پول آزادکار را آزاد کند. پس از پایان مهلت آزادکار میتواند در خواست پایان کار را بدهد در این زمان کارفرما به مدت 5 روز فرصت دارد تا پایان کار را تایید کند یا در خواست حل اختلاف کند. اگر پروژه نیاز به حل اختلاف داشته باشد در طی 5 روز بعد از ایجاد درخواست حل اختلاف دو طرف باید هزینه داوری را پرداخت کنند و در پایان فرآیند داوری اگر کارفرما برنده شود هزینه پروژه به همرا پول داوری به او برگردانده میشود، همچنین از اعتبار تمامی مدارک آزادکار به اندازه مبلغ پروژه کاسته میشود. اگر پروژه‌ای بدون نیاز به حل اختلاف به پایان برسد به انازه مبلغ پروژه به اعتبار تمامی مدارک آزادکار اضافه میشود اما اگر پروژه‌ای بعد از حل اختلاف به نفع آزادکار تمام شود اعتبار مدارک او تغییری نمیکند. این برای این است که آزادکار تلاش کند تا پروژه‌ها را بدون نیاز به حل اختلاف به موفقیت برساند. در پایان هر قرارداد در هر شرایطی یک حق نظر دهی برای کارفرما ایجاد میشود تا درباره آزادکار نظر خود را بگوید.

در حالتی که آزادکار برنده حل اختلاف باشد یا بدون حل اختلاف پروژه را تمام کرده باشد درصدی که در بخش قبل نحوه محاسبه آن گفته شد به استخر تورم ریخته میشود و باقی آن میان دارندگان PTX آزادکار تقسیم میشود.

5.4 مدرک

در بخش 1.2 توضیحاتی کلی راجع به رمزینه مدرک‌ها ارائه شد در این قسمت به جزئیاتی بیشتر راجع به این مدارک میپردازیم. هر کاربری در پروتکل اکسپرتیوم توانایی ساخت مدرک دارد. ممکن است این سوال پیش بیاید که اگر کسی بدون تخصص کافی مدرکی بسازد آیا این باعث ضربه به سیستم نمیشود؟ جواب ساده است، اگر او نتواند به خوبی مهارت‌های آزادکاران را بسنجد مدرک او اعتبار خوبی پیدا نمیکند و مدرک بی‌اعتبار ارزش چندانی ندارد اما اگر بتواند بدون تخصص مهارت‌های آزادکاران را به خوبی تشخیص دهد و مدرک با اعتباری بسازد داشتن تخصص چه اهمیتی دارد؟ برای ساخت مدرک کاربر باید 100 EXD به استخر تورم واریز کند. این کار برای جلوگیری از اسپم در ساخت مدرک است. هر مدرک علاوه بر سازنده شامل مقداری توضیحات است که پس از اهدا مدرک به اولین نفر این توضیحات به هیچ وجه قابل تغییر نیستند. در هنگام ساخت مدرک اعتبار مدرک صفر است. پس از ساخت مدرک سازنده میتواند کاربران دیگر را با اجازه آنها به مدرک خود اضافه کند و ازای مدرک اهدا شده میتواند تقاضای مقداری EXD یا PTX بکند. استفاده از PTX انگیزه اقتصادی مفیدتری است زیرا اگر کسی که دارد به آزادکاری مدرک اهدا میکند بداند آن آزادکار موفق میشود با داشتن مقداری از PTX آزادکار سود بلند مدتی را برای خود رقم میزند. اعتبار مدرک با توجه به مکانیزمی که در بخش قبل توضیح داده شد به وسیله موفقیت یا عدم موفقیت داندگان مدرک کم و زیاد میشود.

5.5 ثبات EXD

تا کنون در بسیاری از قسمت‌های پروتکل از EXD سخن گفته شد. مهمترین ویژگی EXD ثبات قیمت آن است که برابر 1 دلار است. اما چگونه میتوان مطمئن شد که قیمت EXD برابر 1 دلار باقی بماند؟ درون پروتکل اکسپرتیوم یک متغییر جهانی به exc_price وجود دارد که در آن قیمت EXC برحسب دلار وجود داد. فرض کنید که exc_price قیمت دقیق EXC برحسب دلار را در خود دارد. در این صورت همواره میتوان در بلاکچین اکسپرتیوم EXC را به EXD و برعکس با نرخ هر EXD برابر 1 دلار و هر EXC برابر exc_price دلار تبدیل کرد. برای جلوگیری از سو استفاده این عمل 5 روز طول میکشد.

اما مقدار exc_price چگونه تعیین میشود؟ در قسمت 5.1 بازیگر جدیدی به نام شاهد را یادکردیم. حال وقت آن است که به توضیح نقش شاهدان بپردازیم. دارندگان EXP به عنوان بیشترین کسانی که از عملکرد صحیح سیستم سود میبرند میتوانند شاهدانی را برای تعیین قیمت EXC انتخاب کنند. از میان شاهدان 50 شاهد اول که با بیشترین مقدار EXP رای آورده اند قیمت EXC را تعیین میکنند. این شاهدان سود خوبی در ازای کار آسان اما مهمی که پیش رو دارند دریافت میکنند و این انگیزه آنها برای وارد کردن قیمت صحیح EXC را تامین میکند. لیست قیمت شاهدان در دسترس همه است پس اگر شاهدی قصد وارد کردن قیمتی غلط را بکند خودش را در خطر از دست دادن جایگاه شهادتش قرار میدهد. مقدار exc_price میانگین مقدار وارد شده توسط شاهدین در فواصل 1 ساعته در بازه‌ای 5 روزه است.

5.6 پاداش محتوی

در قسمت 4.1 به سند‌هایی شامل محتوا که توانایی ایجاد درآمد برای تولیکنندگان آن را دارند اشاره شد. همچنین در قسمت 5.1 به کل مقداری که به تولید کنندگان محتوا تعلق میگیرد اشاده شد اما تقسیم این مقدار بین تولید کنندگان محتوا به چه صورت است؟ هر EXP به صورت پیشفرض 100% انرژی دارد. روزانه 20% انرژی EXP بازیافت میشود. کاربران میتوانند به سندهای محتوا رای مثبت یا منفی بدهند. امتیاز حاصل از این رای وابسته به نوع رای، مقدار EXP و مقدار انرژی آن است. اگر انرژی را با e ، مقدار EXP را با x و رای را با c نشان دهیم در ازای این رای سند مدنظر مقدار e*x*c امتیاز میگیرد. مجموع امتیازهای یک سند در طور روز را امتیاز کل سند در روز مینامیم و آنرا با t نشان میدهیم. اگر t کل سندها با امتیاز مثبت در روز را با هم جمع کنیم به مجموع امتیاز کل سندها با امتیاز مثبت در روز میرسیم که آن را با T نشان میدهیم. اگر t برای یک سند عددی مثبت باشد و مقدار توضیح داده شده در قسمت 5.1 X باشد پاداشی که به دارنده سند میرسد برابرست با: t/T ضرب در X




6. اپلیکیشن‌ها

تا کنون راجع به پروتکل اکسپرتیوم صحبت شد اما این پروتکل برای آنکه بتواند مفید باشد نیاز به تعدادی اپلیکیشن دارد که روی آن ساخته شوند. پروتکل اکسپرتیوم شامل 7 اپلیکیشن اصلی است که توسط تیم اکسپرتیوم ساخته میشوند و به صورت متن باز منتشر میشوند اما اکسپرتیوم یک پروتکل عمومی است که هرکسی میتواند با استفاده از آن اپلیکیشن مد نظر خود را توسعه دهد. در ایتدا به توضیح اپلیکیشن های اصلی میپردازیم و سپس ایده‌هایی برای اپلیکیشن‌ها کمکی مطرح میکنیم.

6.1 کیف پول

اکسپرتیوم یک پروتکل پیچیده است و در آن 8 دارایی رمزینه موجود است. به طور سنتی کیف پول‌ها در پروژه‌های غیر مرکزی ابزاری برای کنترل دارایی‌های رمزینه که معمولا یک رمز ارز میباشد هستند اما در اکسپرتیوم بعضی از دارایی های رمزینه رمز ارز نمیباشند. در واقع کیف پول اکسپرتیوم، کنترل پنل کاربران برای مدیریت دارایی‌هایشان است و تمام کارهای ممکن در پروتکل از طریق کیف پول قابل انجام است اگرچه ممکن از بهترین محل برای انجام برخی از کارها نباشد. همچنین کیف پول قابلیت برنامه ریزی با explang نیز دارا میباشد که در شفافنامه پیاده سازی به طور مفصل توضیح داده میشود.

6.2 صرافی

چهار دارایی EXC EXD PTX ARB دارایی هایی قابل تبادلند. به دلیل ماهیت پروتکل اهمیت دارد که کاربران بتوانند به سادگی این دارایی ها را معاوضه کنند. هسته این صرافی به صورت یک قرارداد هوشمند به کمک explang بر روی بلاکچین اکسپرتیوم قرار میگیرد و یک صرافی غیر مرکزی است.

6.3 بازارکار

بازارکار محیطی است که در آن آزادکار و کارفرما با هم ارتباط برقرا میکنند و این بازارکار برای موثر بودن نیازمند ابزارهای متنوع است. اگرچه برای ایجاد قرارداد و حل اختلاف و فرایند‌های مالی غیرمرکزی بودن بسیار مهم است و برای این مهم ما از پروتکل اکسپرتیوم استفاده میکنیم اما در بسیاری از ابزارهای کاربردی نیازی به استفاده از غیر مرکزیت نیست. در واقع بازارکار اکسپرتیوم یک اپلیکیشن مرکزی است که قسمت‌های پر اهمیت آن غیر مرکزی است اگرچه تمام قسمت های اپلیکیشن متن باز است.

6.4 دادگاه

دادگاه اپلیکیشنی است که برای راحتی کار داوران و فرآیند حل اختلاف. این اپلیکیشن بر خلاف بازار کار یک اپلیکیشن کاملا غیر مرکزی است که در واقع یک اپلیکیشن سمت کاربر است که با یک قرارداد هوشمند بر روی بلاکچین اکسپرتیوم ارتباط برقرار میکند. تمام قسمت‌های این اپلیکیشن متن باز است.

6.5 آزمون یار

آزمون‌یار اپلیکیشنی است که به اراُه دهندگان مدرک در راستای اعتبار سنجی بهتر توانایی ‌های آزادکاران کممک میکند. این اپلیکیشن نیازی به غیر مرکزیت ندارد مگر در هنگام اهدا مدرک که با پروتکل اکسپرتیوم ارتباط برقرار میکند.

6.6 شبکه اجتماعی

همانطور که در بخش 4.1 گفته شد شبکه اجتماعی محتوی محور یکی از ارکان کلیدی رسیدن به اثر شبکه‌ایست. شبکه اجتماعی اکسپرتیوم مانند بازارکار یک اپلیکیشن مرکزی است که با استفاده از اسناد محتوی انگیزه اقتصادی برای تولید محتوی ایجاد میکند و امکاناتی مشابه باقی شبکه‌های اجتماعی به کاربران میدهد.

6.7 پروژه Open Agile

اگرچه شبکه اجتماعی برای جذب آزادکاران و متخصصان به اکسپرتیوم طراحی میگردد اما این تنها برنامه برای رسیدن به اثر شبکه‌ای نیست. برای جذب هرچه بیشتر کارفرمایان پروژه Open Agile که یک ابزار متن باز برای مدیریت پروژه‌ها میباشد توسط تیم اکسپرتیوم توسعه میابد. مزیت این نرم‌افزار نسبت به رقبایش متن‌باز بودن آن و به طبع امکان نصب‌ آن در سرور شخصی، امن بودن اطلاعات پروژه و رایگان بودن آن است. همچین کارفرمایان میتوانند با استفاده از Open Agile به سادگی با استفاده از پروتکل اکسپرتیوم پروژه‌های خود را برون سپاری کنند و هزینه‌های خود را کاهش دهند و کارهای خود را سریعتر پیش ببرند.

6.8 جمع سپاری

به دلیل وجود PTX ها فضای خوبی در پروتکل اکسپرتیوم برای اپلیکیشن‌های جمع سپاری وجود دارد. برای مثال یک آزادکار در نیجریه میتواند در ازای مبادله مقداری از PTX های خود هزینه لازم برای خرید لپ‌تاپی جدید را تامین کند. همچنین مدارک و باقی اعتبارات فرد میتواند به ایجاد اعتماد کمک کند.

6.9 آموزشگاه

به طور سنتی افراد ازای آموزش دیدن هزینه‌ای را پرداخت میکنند. این انگیزه اقتصادی برای آموزش دهندگان منجر به آن میشود تا به جای تمرکز بر روی موفقیت آموزش بیننده به دنبال بیشتر کردن تعداد آموزش بیننده‌های خود باشند. در پروتکل اکسپرتیوم با استفاده از PTXها امکان این وجود دارد که انگیزه اقتصاده بهتری برای آموزش دهندگان ایجاد شود زیرا اگر آموزش دهنده در ازای آموزش خود به جای پول PTX دریافت کند دغدغه اصلی اش موفقیت آموزش ببیننده‌اش میشود زیرا که موفقیت او موفقیت خودش است.

6.10 غیره

در این بخش7 اپلیکیشن اصلی که توسط تیم اکسپرتیوم توسعه داده میشود و 2 ایده برای اپلیکیشن‌های کمکی معرفی شد اما این فقط قسمتی از کارایی پروتکل را نشان میدهد. با استفاده از قرارداد‌های هوشمند و explang میتوان پروتکل را گسترش داد. همچنین ارز‌های EXD EXC و PTX اگرچه امنیتی هم سطح بیتکوین ندارند و منطقی نیست که از آن‌ها به عنوان ذخیره ارزش استفاده کرد اما ارز‌های رمزینه‌ای با ویژگی‌های خاص هستند که هر کدام به تنهایی میتوانند در اپلیکیشنی خلاقانه مورد استفاده قرار گیرند.




7. نتیجه گیری

در این شفافنامه یک سیستم برای حل مشکلات آزادکاری پیشنهاد شد که میتواند از مشکل اولیه فراتر رود و راهکاری جایگزین برای دانشگاه و به طور کلی اقتصاد تخصص ارائه دهد. در اینجا به جزئیات پیاده سازی توجهی نشده و فقط سعی شده تا مکانیزم اقتصادی پروتکل توضیح داده شود. جزئیات پیاده‌سازی در شفافنامه‌ای جدا ارائه میشود.