«خلیج فارس» نهتنها نام یک آبراه است، بلکه نماد هویت تاریخی، فرهنگی و جغرافیایی ملت ایران و منطقهی جنوب غرب آسیاست. با وجود قدمت طولانی و تأیید جهانی این نام، در دهههای اخیر برخی کشورها تلاش کردهاند آن را به «خلیج عربی» تغییر دهند. این تلاشها عمدتاً سیاسی بوده و هیچگونه پشتوانه علمی، تاریخی یا جغرافیایی ندارد. در این مقاله به بررسی دلایل چنین تحریفهایی، نقش آمریکا در آن، و دفاع جامعه جهانی از نام خلیج فارس میپردازیم.
نام خلیج فارس بیش از ۲۵۰۰ سال قدمت دارد. در متون یونانی، آثار مورخان رومی و اسلامی، و حتی نوشتههای اندیشمندان عرب، این آبراه همیشه با نام خلیج فارس شناخته شده است. مورخانی همچون هرودوت، بطلمیوس، طبری و ابنخلدون از این نام استفاده کردهاند. نقشههای قرون وسطی، دوره صفویه، و دوران استعمار اروپا، همگی بهوضوح نشان میدهند که تنها نام رسمی و معتبر این منطقه، خلیج فارس بوده است.
در دهه ۱۹۶۰ میلادی، با گسترش ناسیونالیسم عربی و ظهور رهبرانی مانند جمال عبدالناصر، برخی کشورهای عربی حوزه خلیج فارس، مانند عربستان و امارات، برای تقویت حس همبستگی عربی، نام تاریخی خلیج فارس را هدف قرار دادند. استفاده از عبارت «خلیج عربی» در رسانهها و مکاتبات سیاسی، تلاشی بود برای پاککردن نام خلیج فارس از حافظه جهانی. با اینحال، اسناد تاریخی و نقشههای معتبر، همواره بر صحت و اصالت نام خلیج فارس تأکید کردهاند.
آمریکا که روابط اقتصادی و نظامی نزدیکی با کشورهای عربی حوزه خلیج فارس دارد، در برخی بیانیهها و منابع رسانهای خود از واژه «Arabian Gulf» استفاده کرده است. با این وجود، این کاربرد رسمی نبوده و بیشتر به دلایل سیاسی و برای جلب رضایت متحدان عربی صورت گرفته است. در اسناد رسمی دولت آمریکا، نام Persian Gulf یا خلیج فارس همچنان بهعنوان نام درست این منطقه بهکار میرود.
سازمان ملل متحد، یونسکو، و شورای مشورتی نامهای جغرافیایی (UNGEGN) همگی تنها نام خلیج فارس را به رسمیت میشناسند. در سال ۲۰۰۶، سازمان ملل به صراحت اعلام کرد که هرگونه استفاده از نامهای جعلی بهجای خلیج فارس غیرقانونی و غیرقابل قبول است. همچنین، در اغلب اطلسهای معتبر جهانی، مانند اطلس ملی بریتانیا و اطلس رند مکنالی آمریکا، نام خلیج فارس درج شده است.
بیش از ۱۲۰ نقشه تاریخی موجود در کتابخانههای معتبری مانند کتابخانه کنگره آمریکا، کتابخانه ملی فرانسه، و آرشیو بریتانیا، همگی از نام خلیج فارس استفاده کردهاند. اطلس تاریخی خلیج فارس که توسط دانشگاه تهران و مرکز اسناد وزارت امور خارجه ایران منتشر شده، مجموعهای مستند از این نقشههاست. حتی در آثار نقشهنگاران اروپایی قرن ۱۸ و ۱۹، مانند ژاک نیکولا بلن، این آبراه بهروشنی «Golfe Persique» یا همان خلیج فارس نامگذاری شده است.
نام خلیج فارس، برخلاف تلاشهای تحریفگرانه، همچنان در اسناد رسمی جهانی، رسانههای علمی و حافظه تاریخی ملتها پابرجاست. این نام، فراتر از یک اصطلاح جغرافیایی، نمادی از تمدن، تاریخ و اصالت ایران و منطقه است. حفظ نام خلیج فارس وظیفهای همگانی است؛ نهتنها برای ایرانیان، بلکه برای همه آنانی که به حقیقت تاریخی احترام میگذارند و با تحریف واقعیتها مقابله میکنند.
