ازدواج در دوران قاجار




یرانیان در دوره قاجار علیرغم تمدن و فرهنگ کهن در یک جامعه قرون وسطایی با آداب و عقاید فسیل شده و تعصبات سخت و افکار متحجر زندگی میکردند و از هرگونه نفوذ و تاثیر شیوه جدید زندگی درغرب برکنار مانده بودند. تظاهر شدید به دینداری و تعصب دراین زمینه آنها را نه تنها از معاشرت باغربیان که حتی باهمسایگان خود ازجمله عثمانی‌ها دور نگه داشته بود.
.
یکی از این عقاید پوسیده شوهر دادن دختربچه‌ها بود که سبب میشد فاصله چندانی بین کودکی و ازدواج آنان باقی نماند. دختران ازهفت تا سیزده سالگی ازدواج میكردند و از آن بدتر دختران و پسران هیچگونه اختیاری در انتخاب همسر آینده خود نداشتند. اغلب تا شب زفاف یکدیگر را نمیدیدند و میبایست تنها به شنیدن مشخصات همسر خود از دلال ازدواج بسنده کنند.
.
که البته دلال هم کار چاق کن بود و برای آنکه این وصلت سربگیرد و او هم به نان و نوایی برسد اغلب اطلاعات اغراق آمیزی از رنگ پوست و اندام و سایر جزییات طرفین بیان مینمود.
.
درکتاب گزارش‌های نظمیه به دعوا و کتک‌کاری یک نوعروس باشوهرش اشاره شده که پس از استنطاق از مرد، مشخص میشود که دلال ازدواج به او وعده ازدواج با دختری سفیدپوست و درشت اندام داده بوده اما مرد درشب زفاف با دختری آفتاب سوخته و کوچک اندام مواجه میشود.
.
با يادخدا و صلوات بر پيغمبر خاتم صلی الله و با تاييدات وليعصر عجل‌الله تعالی فرجه اين کاغذ، قراردادی است که ميان طرفين جناب کربلايی رضاقلی گيوه‌دوز، پدر عروس محترم مکرمه از يک طرف و جناب حاج‌رضا بزازباشی پدر داماد منعقد شده است. مهريه قبول شده از اين قرار است که يک جلد کلام‌الله مجيد، آينه يک جام، لاله يک زوج، لباس سه‌دست، يک عقيق پنج‌تن، يک شمايل مرتضی علی ع و صد تومان پول بر ذمه ميباشد. خدا مبارک فرمايد ان‌شاءالله.
عاقد آقامحمدعلی اصفهانی
.
این متن یک قباله ازدواج در دوران قاجار میباشد که در سال 1289 خ نوشته شده است. آنزمان رسم نبود نام عروس و داماد را در قرارداد بنويسند. تنها نام پدر عروس و پدر داماد را بعنوان طرفین قرارداد در قباله ذکر میکردند!
.
البته این مهریه یک خانواده متوسط رو به بالای جامعه است و مهریه یک خانواده پایین‌دست جامعه بسیار کمتر از آن چیزی بود که دراین قباله نوشته شده است.
.
مهریه وابستگان درباری بسیار بیش از اینها بود و میبایست با شان دربار همخوانی داشته باشد که شامل چند پارچه آبادی، کمربند طلا، سکه‌های اشرفی، تاج مرصع و... بود.

.
منابع
سه سال در دربار ایران، دکتر فووریه
اوضاع فرهنگی ایران در دوره‌ی قاجار، گردآوری فریدون سالار
شرح زندگانی من، عبدالله مستوفی