نخستین نیروگاه برق در دوران قاجار و واکنش مردم

در 1284 خورشیدی و دوران زمامداری مظفرالدین شاه قاجار، نخستین نیروگاه برق توسط حاج حسین امین الضرب از روسیه خریداری و درخیابان چراغ برق نصب شد.


این نیروگاه در شبانه‌روزی 6 ساعت برق تولید مینمود. از شامگاه تا اواخر شب. زیرا فقط به جهت روشنایی استفاده میشد و هیچ وسیله برقی دیگری وجود نداشت. محدوده برق‌رسانی و روشنایی نیز اندرون شاهی و برخی از خیابان‌های اطراف آن بود.


بسیاری ازمردم اصلا برق نداشتند و عده اندکی نیز با داشتن برق، به آن روی خوش نشان نداده و آن را "نور شیطان" مینامیدند! نور شیطان را بدین جهت ابراز میکردند که حبابی بدون هیچ وسیله و سوخت قابل رویتی، خودبخود اتاق و محل تاریکی را روشن مینماید و عجیب‌تر آنکه بدون پُف کردن، خاموش میشود! جز این نیست که اینها همه کار شیطان است! سخنی که از دانشمندانشان به آنان رسیده بود!


از اینرو کمتر خانه‌داری حاضر به قبول آن و باز کردن پای شیطان درخانه و زندگی خود میگردید! دکان‌داران نیز که کسب شبانه را جز محرمات و کاسبی شب را مخصوص شیاطین و سبب قطع برکت میدانستند، هیچ چراغی برایشان لازم نمی‌آمد. چه رسد به چراغ برق که نور شیطان بوده و یکسره روزیشان را قطع مینمود!


از آنسو کارخانه برق هم که تازه راه افتاده بود باید میتوانست برای برقش خریدار پیدا کند تا از پس حقوق کارگران و مخارجش بربیاید. به همین خاطر قیمت برق را کمتر از پول نفت تعیین نمود و بعلاوه آن یک هفته اول برق رایگان و تستی به مشتریان ارائه مینمود، اگر خواستند مشترک شوند و اگر نه بدون پرداخت هیچ پولی سیمشان جمع شود!


با اینحال بسیاری از مردم به جهت شایعه‌هایی که در مورد نور شیطان وجود داشت، که وارد هرخانه‌ای شده زنان و دخترانش را فاحشه و مردان و پسران را بیمار و عقیم نموده، حتی مایل به تست آنهم نبودند!


اول کسانی که تن به قبول چراغ برق دادند میوه‌فروش‌ها و کاسبان میدان شمس العماره و بازارچه مروی بودند. کسانیکه در برابر اکثریت متدین ایستاده و به عقیده آنان دهن کجی نمودند.


چراغ برق نه تنها زنانشان را فاحشه نکرد و بیمارشان ننمود و برکت از کاسبیشان نبرد، بلکه باحضور چراغ برق و آویز شدنش بر روی بساط، فروششان چند برابر هم شد. زیرا هم جلوه و جلای کالاهایشان زیادتر گردید و هم مردم به جهت تماشا دورشان جمع شده وخرید هم میکردند.


کم کم عده‌ای دیگر بادیدن این فواید به نور شیطان روی آوردند. اما همین جماعت به اصطلاح متدین و دیندار برای پرداخت پول برق به چه حقه و نیرنگ‌هایی که متوسل نمیشدند.


منبع

تاریخ اجتماعی تهران،جلد دوم،جعفر شهری