علی نیکویی (دکتری پژوهشهنر، کارشناس ارشد تاریخ باستان)
انتشار در وبسایت خبر آنلاین در ۱۸ فروردین ۰۵
امروز صبح (۱۸ فروردین ۱۴۰۵) در زیر بمباران شدید تهران یک نیایشگاه یهودیان حوالی میدان انقلاب شدیداً تخریب شد و بلافاصله گروههای هلالاحمر ایران برای نجات وارد آن بنای مخروبه شدند و در اولین دقایق فیلمی گویا از گروههای امدادگر در فضای مجازی بیرون آمد که فیلمبردار در این ویدئوی دوازده ثانیه با تعجب میگفت: "ساختمان کنیسهٔ یهودیان؛ ساختمانِ خودشان را زدند! " وقتی این فیلم را در گروههای دیگر دیدم نکتهای برایم جالب شد که اکثر دوستان میگفتند: اینها [اسرائیلیها] به خودشان هم رحم نکردند! این واکنشها برای منی که پیرامون میراث ناملموس و فرهنگ ایران پژوهش میکنم جالب آمد و اندوهی بزرگ بر دلم نشست که چگونه بهواسطهٔ کمکاری نهادهای فرهنگی چه آسوده بخشی از هممیهنان خویش که دل در گرو ایران عزیز دارند را غیرخودی و حتی بسانِ دژخیم بدکنش میدانیم!
فراموش نکنیم سرزمین ایران علاوه بر کثرت جمعیتی مسلمان خود مسکن و مأوای پیروان ادیان بزرگ و کهنسالی است که تاریخ سکونت ایشان در این سرزمین به بلندای تاریخ ایران باز میگردد؛ پیروان چهار دین بزرگ مشتمل بر زردشتیان، یهودیان، مسیحیان و منداییان که سدههای متمادی در ایران زندگی نمودهاند و تفکیک ایشان از سرزمین ایران و قرابت دادن آنها به همکیشانشان در سایر سرزمینها کاری بسیار دشوار و حتی میتوان گفت ناممکن است، زیرا آنها در طول هزارههای تاریخی در ایران عزیز زیستهاند و بخشی از هویت و باورهای ایرانیان در اعصار مختلف تاریخی را در غالب باورهای دینی و آئینی حفظ و حراست نمودهاند، در بهترین حالت ایشان را باید یهودیان ایرانی، زردشتیان ایرانی، مسیحیان ایرانی و منداییان ایرانی نامید.
یونسکو [سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد] همتای میراث ملموس فرهنگی [مانند نقشرستم] میراثفرهنگی ناملموس میداند که تمرکز عمدهٔ آن بر جنبههای ناملموس فرهنگ است؛ میراثفرهنگی ناملموس به معنای رسوم، بازنماییها، تجلیات، دانشها، مهارتها، و نیز ابزارها، اشیا، دستساختهها و فضاهای فرهنگی مرتبط با آنها است که جوامع، گروهها، و در بعضی از موارد، افراد بهعنوان بخشی از میراثفرهنگی خود میشناسند. این میراثفرهنگی ناملموس که از نسلی به نسل دیگر منتقل، میشود پیوسته توسط جوامع و گروهها در پاسخ به محیط، تعامل با طبیعت و تاریخشان بازآفرینی میشود و حس هویت و تداوم را برایشان به ارمغان میآورد، و بدین ترتیب احترام به تنوع فرهنگی و خلاقیت بشری را ترویج میدهد.
تجلی میراثفرهنگی ناملموس میتواند در موارد زیر مشاهده گردد:
- آیینهای شفاهی، شامل زبان بهعنوان محمل میراثفرهنگی ناملموس (آوازها، لالاییها، آواهای کار، متلها، شعرخوانیها، و...)
- هنرهای اجرایی (موسیقی، رقص، نمایش سنتی، خیمهشببازی، نمایش عروسکی، نقاشی، خوشنویسی، و...)
- آیینهای اجتماعی، مراسم، مناسک و فستیوالها (جشنها، بازیها، مراسم آیینی، اعیاد، و...)
- دانش و کردارهای مربوط به طبیعت و جهان هستی (طب سنتی، معماری سنتی، نجوم سنتی، دانشها و مهارتهای سنتی بهرهگیری از منابع انرژی، و...)
- صنعتگری سنتی (مهارتها و فنون در حوزههای سفالگری، کاشیکاری، صنایع چوب، نساجی، و...)
باتوجهبه تعاریف بالا از میراث ناملموس فرهنگی و اهمیت اقلیتهای دینی ایرانی که پاسداشت بخشی از فرهنگ ایرانی را در غالب آئینها و باورهای دینی خود حفظ و تداوم میدهند، میتوان اندیشید که پنداشتن ایشان بهعنوان غیرخودی چه ضایعهٔ فرهنگی به کشور ایران وارد مینماید و اسباب خالیشدن ایران از جمعیت مسیحی، یهودی، زردشتی و مندایی میگردد که تأثیر مخربش همانند تخریب بخشی از تختجمشید دردآور است و مایهٔ افسوس است.
بدون شک این کنیسهٔ ویران شده نیز بسان تمام مسجدها، آتشکدهها، خانقاهها، معبدهای از آن ایران عزیز است و یهودیانِ ایران بخشی از هممیهنان ما هستند که ۲۵۰۰ سال شانهبهشانه دیگر باشندگان ایران در روزهای خوش و روزهای دشوار و سختیهای ایران زیستهاند؛ ایشان وارثان و نگاهدارندگان بخش بزرگی از فرهنگ و هنر و موسیقی ایران هستند و در هر تجاوز دژخیمی به ایران خونشان نیز [چون سایر جمعیتهای دینی دیگر در ایران] به جویبار خون دیگر ایرانیان پیوسته.
اسرائیل و آمریکا هیچ جایی و حتی هیچ ساختمانی [بهاندازهٔ سفارت و کنسولگری] در ایران عزیز ندارند و انشاءالله نخواهند داشت. جانهای گرفته شده توسط بمبها و موشکهای اسرائیل در این کنیسه جانِ عزیزان و هممیهنان یهودیِ ایرانی است که باورمند به شریعت حضرت موسی کلیماللهاند؛ همان قدر اسرائیل پایبند به شریعت یهود و دین حضرت موسی است که عربستان سعودی پایبند به دین حضرت محمد و شریعت اسلام است!
این فاجعه برای هممیهنان یهودیِ ایرانی ما فرصتی مناسب است تا دیدگان جهان را به یهودستیزی اسرائیل نیز جلب کرد و به جهانیان فهماند که جمهوری اسلامی نبردش با خوی استکباری اسرائیل است و نه یهودیان و این اسرائیل است که هیچ رحمی به هیچ شهروند ایرانی حتی ایرانیانِ یهودی نیز ندارد.
