مادربورد (Motherboard) یا Mainboard، بُرد اصلی سیستم است که تمام قطعات سختافزاری (CPU، RAM، GPU، Storage، I/O و غیره) روی آن سوار میشوند و از طریق مسیرهای داده و مدارهای الکتریکی با هم ارتباط برقرار میکنند.
1. سوکت پردازنده (CPU Socket)
محل نصب پردازنده (CPU).
وظیفه: تأمین ارتباط فیزیکی و الکتریکی بین CPU و مادربورد.
تغییرات تاریخی:
در گذشته: سوکتهای PGA (Pin Grid Array) مانند Socket 478 (برای Pentium 4).
حال حاضر: LGA (Land Grid Array) در اینتل (مثل LGA1700 برای نسل 12 تا 14)، و AM5 در AMD (برای Ryzen جدید).
تغییر مهم: افزایش تعداد پینها برای پشتیبانی از خطوط PCIe بیشتر، DDR5، و کنترلرهای مجتمع.
2. چیپست (Chipset)
مغز رابط بین CPU، RAM، GPU و سایر تجهیزات I/O.
شامل دو بخش در گذشته بود:
Northbridge: کنترل حافظه و گرافیک.
Southbridge: کنترل I/O (USB، SATA، LAN و غیره).
تغییرات مدرن:
Northbridge حذف شد؛ وظایفش (حافظه و گرافیک) به داخل CPU منتقل شد.
حالا تنها یک چیپست مرکزی (PCH) داریم که نقش مدیریت ورودی/خروجی را دارد.
مثال: Intel Z790 یا AMD X670.
3. اسلاتهای RAM (Memory Slots)
محل نصب حافظه اصلی (DDR).
وظیفه: انتقال داده بین CPU و حافظه موقت.
تغییرات مهم:
DDR1 → DDR2 → DDR3 → DDR4 → DDR5 (افزایش پهنای باند، فرکانس، و کاهش مصرف توان).
از Dual Channel به Quad و حتی Octa Channel در سیستمهای Workstation.
4. اسلاتهای توسعه (PCIe Slots)
برای کارتهای گرافیک (GPU)، کارت صدا، کارت شبکه، و SSDهای NVMe.
تغییرات مهم:
PCI → PCI-X → PCI Express (نسلهای 1 تا 5 و در حال حرکت به Gen6).
هر نسل، پهنای باند دو برابر نسل قبل.
GPUها اکنون از PCIe x16 Gen5 استفاده میکنند.
5. درگاههای ذخیرهسازی (Storage Interfaces)
IDE / PATA گذشته → SATA → NVMe (M.2 / PCIe SSDs
وظیفه: اتصال دیسکهای سخت (HDD) و SSDها به سیستم.
تغییر کلیدی:
انتقال از رابط مکانیکی (HDD) به الکترونیکی (NVMe).
NVMe سرعت خواندن/نوشتن را از حدود 150MB/s (SATA) به بیش از 7000MB/s رسانده است.
6. درگاههای تغذیه (Power Connectors)
ATX 24-Pin: تغذیه مادربورد.
8-Pin/12V CPU Power: تغذیه پردازنده.
PCIe Power: تغذیه کارت گرافیک.
تغییرات: استانداردهای جدید ATX 3.0 و 12VHPWR برای GPUهای قدرتمند (مثل RTX 4000).
7. درگاههای I/O (Input/Output Ports)
شامل USB، LAN، HDMI، DisplayPort، Audio Jacks و غیره.
تغییرات مهم:
USB 1.0 → 2.0 → 3.0 → 3.2 → USB4 / Thunderbolt 4
افزایش سرعت از 480Mbps تا بیش از 40Gbps
حذف PS/2 و COM Ports از نسلهای جدید.
8. BIOS / UEFI Chip
نرمافزار سطح پایین برای بوت سیستم.
تغییرات کلیدی:
BIOS (متنی و محدود) → UEFI (گرافیکی، امن، پشتیبانی از درایوهای GPT، Secure Boot).
امکان بهروزرسانی از طریق اینترنت یا USB.
9. VRM (Voltage Regulator Module)
یکی از مهمترین بخشها در مادربوردهای حرفهای.
وظیفه: تنظیم ولتاژ پایدار برای CPU و GPU.
تغییرات:
از 4 فاز ساده در گذشته → تا 16–24 فاز دیجیتال در مادربوردهای مدرن.
خنککنندههای VRM بهبود یافته (هیتسینک و حتی واترکولینگ).
10. بخش صوتی (Audio Codec)
کنترل صدای ورودی/خروجی (هدفون، میکروفون، اسپیکر).
چیپهای قدیمی Realtek ALC892 → چیپهای جدید ALC1220 یا ALC4080 با صدای Hi-Res.
اضافه شدن جداسازی الکترومغناطیسی و خازنهای باکیفیت بالا.
11. درگاه شبکه (LAN / Wi-Fi)
در گذشته فقط LAN 10/100Mbps بود.
حالا مادربوردهای جدید دارای 2.5G یا 10G LAN و حتی Wi-Fi 6E/7 هستند.
ماژولهای بیسیم حالا بهصورت M.2 CNVi مستقیماً روی بُرد نصب میشوند.
12. بخش کنترل فن و سنسورهای حرارتی
وظیفه: کنترل دمای CPU، GPU، VRM و کیس.
در مادربوردهای جدید: کنترل دیجیتال با نرمافزارهای هوشمند (AI Cooling، Q-Fan).
پایان
