در طول تاریخ معاصر خاورمیانه، رقابت تسلیحاتی یکی از محورهای اصلی سیاست و امنیت ملی کشورهای منطقه بوده است. ایران، با توجه به شرایط ژئوپلیتیکی خاص، تهدیدات فراگیر و الزامات دفاعی، از دیرباز رویکرد توسعه فناوریهای پیشرفته نظامی را در دستور کار قرار داده است. این روند در سالهای اخیر با ورود به حوزه موشکهای هایپرسونیک به اوج خود رسیده؛ حوزهای که میتواند مناسبات امنیتی و راهبردی منطقه را دگرگون سازد. این مقاله به بررسی عمیق و تحلیلی برنامه موشکهای هایپرسونیک ایران (Iran’s Hypersonic Missile Program)، ابعاد فنی، بازتابهای منطقهای و بینالمللی، و جایگاه آن در آینده تقابلهای راهبردی غرب آسیا میپردازد.
موشکهای هایپرسونیک، به تسلیحاتی اطلاق میشود که قادرند با سرعتی بیش از ۵ ماخ (یعنی ۵ برابر سرعت صوت؛ حدود ۶,۱۷۵ کیلومتر در ساعت) پرواز کنند. این فناوری، به دلیل سرعت خارقالعاده، قابلیت مانور در ارتفاع و مسیرهای متغیر و همچنین توانایی عبور از لایههای متعدد سامانههای پدافندی، عرصه نبردهای آینده را بهطور اساسی متحول کرده است.
تا همین یک دهه پیش، فناوری هایپرسونیک عمدتاً در انحصار چند کشور معدود مانند آمریکا و روسیه بود. اما طی سالهای اخیر، با ظهور بازیگران جدید و تلاشهای گسترده در حوزه تحقیق و توسعه، این وضعیت به شدت دستخوش تغییر شده است. امروز، موشکهای هایپرسونیک به نماد رقابت قدرتهای جهانی و منطقهای تبدیل شدهاند.
برخلاف موشکهای بالستیک متعارف که عمدتاً دارای مسیر پروازی پیشبینیپذیر هستند و سامانههای پدافندی فرصت کافی برای رهگیریشان دارند، موشکهای هایپرسونیک به دلیل سرعت بسیار زیاد و قابلیت تغییر مسیر در فاز نهایی، عملاً سامانههای دفاعی دشمن را با چالش جدی روبهرو میکنند. همین موضوع باعث شده است که بسیاری از کارشناسان نظامی، عصر جدید رقابت تسلیحاتی را «عصر هایپرسونیک» بنامند.
در این فضا، ایران با ورود به این فناوری نهتنها به یک ابزار بازدارندگی قدرتمند دست یافته، بلکه پیامدهای استراتژیک گستردهای نیز برای امنیت ملی خود و توازن قوا در منطقه ایجاد کرده است.
یکی از مهمترین شاخصهای تمایز موشکهای هایپرسونیک ایرانی، سرعت بالا در کنار برد عملیاتی چشمگیر است. بر اساس دادههای رسمی، سرعت موشک هایپرسونیک ایران در مدلهای جدید، از مرز ۱۳ ماخ نیز فراتر رفته است؛ یعنی نزدیک به ۱۶,۰۰۰ کیلومتر در ساعت. این ویژگی باعث میشود زمان رسیدن موشکهای هایپرسونیک ایران به اهداف دوردست نظیر سرزمینهای اشغالی، به کمتر از ۷ دقیقه برسد؛ زمانی که فرصت هرگونه واکنش دفاعی مؤثر را از دشمن سلب میکند.
همچنین قدرت تخریب موشک هایپرسونیک ایران با امکان حمل کلاهکهای سنگین متعارف و در آینده حتی کلاهکهای خاص، این موشکها را به ابزاری راهبردی برای تهدید اهداف حساس دشمن تبدیل میکند.
موشکهای هایپرسونیک ایران، با بهرهگیری از فناوریهای روز دنیا در زمینه پیشرانش سوخت جامد و مایع، سیستمهای هدایت پیشرفته و سازههای مقاوم به حرارت، از تمامی موشکهای بالستیک و کروز نسل قبلی متمایزند. قابلیت مانورپذیری بالا، امکان نفوذ به سامانههای دفاع چندلایه و دقت بالای اصابت از جمله خصوصیات منحصربهفرد این نسل جدید است.
برنامه موشکی ایران در دهه ۱۳۶۰ و با تجربه جنگ تحمیلی آغاز شد. ایران که در آن سالها با کمبود شدید تسلیحات و فناوریهای مدرن مواجه بود، به تدریج تصمیم گرفت برای تأمین امنیت خود به توسعه سامانههای بومی موشکی روی بیاورد. تحریمهای پیدرپی، تهدیدات مستمر نظامی و حضور قدرتهای فرامنطقهای در اطراف مرزها، انگیزهای مضاعف برای خودکفایی و پیشرفت در حوزه صنایع دفاعی فراهم کرد.
یکی از بزرگترین چالشهای پیش روی ایران در مسیر توسعه موشکهای پیشرفته، محدودیت دسترسی به فناوریهای روز جهان و فشار تحریمهای چندجانبه بود. در چنین شرایطی، نهادهای علمی و صنعتی کشور با تمرکز بر پژوهشهای کاربردی و استفاده از ظرفیت دانشگاهها و نخبگان داخلی، موفق شدند گام به گام دانش تولید پیشرانهای پیشرفته، سازههای سبک و مقاوم، و سامانههای هدایتی مدرن را بومیسازی کنند. در این مسیر، نقش راهبردی و هدایتگر شهید سردار حسن طهرانی مقدم بهعنوان بنیانگذار و معمار اصلی برنامه موشکی ایران برجسته بود. او با ایجاد ساختاری منسجم برای انتقال دانش، تربیت نیروی متخصص و مدیریت پروژههای پیچیده موشکی، ستون اصلی عبور ایران از سد تحریمها و دستیابی به فناوریهای بومی شد؛ دستاوردی که امروز جایگاه کشور را در جمع معدود دارندگان فناوریهای پیشرفته موشکی تثبیت کرده است.
در دهه ۷۰ و ۸۰ شمسی، ایران با تولید و توسعه موشکهای شهاب، قدر، عماد، سجیل و خرمشهر، موفق شد برد، دقت و قدرت تخریب موشکهای خود را افزایش دهد. اما ورود به عرصه موشک هایپرسونیک ایرانی، جهشی بنیادین محسوب میشود که توان رزمی و بازدارندگی ایران را به طرز چشمگیری ارتقا داده است.
ظهور رژیم صهیونیستی بهعنوان یک قدرت هستهای بالقوه، حضور مستمر نیروهای آمریکایی در خلیج فارس و تحولات سوریه و عراق، ایران را ناگزیر به توسعه راهبرد بازدارندگی فعال کرد. بدینترتیب، تلاش برای دستیابی به نسل جدید موشکهای فوقسریع، واکنشی است به تهدیدات امنیتی فراگیر و معادلات پیچیده ژئوپلیتیکی منطقه.
موشکهای کروز مادون صوت، با سرعتی کمتر از یک ماخ، عمدتاً برای حملات دقیق به اهداف ثابت یا متحرک استفاده میشوند. این دسته از موشکها به علت سرعت پایینتر، شناسایی و رهگیریشان سادهتر است، اما بهواسطه سطح مقطع راداری پایین و قابلیت پرواز در ارتفاع کم، همچنان در برخی عملیاتها مؤثرند.
این دسته از موشکها با سرعتی بین یک تا پنج ماخ حرکت میکنند. در ایران، برخی موشکهای کروز و بالستیک مانند هویزه و قدر به این دسته تعلق دارند. سرعت بیشتر، برد بالاتر و قدرت تخریب بیشتر نسبت به زیرصوتها، این موشکها را به گزینهای مناسب برای حمله به اهداف مهم و دفاع در برابر تهدیدات منطقهای تبدیل میکند.
موشکهای هایپرسونیک با سرعت بیش از پنج ماخ، عملاً شناسایی و رهگیریشان توسط سامانههای دفاعی موجود بسیار دشوار است. در این حوزه، ایران با توسعه موشکهای فتاح و مدلهای بهروزرسانیشده خرمشهر، جایگاهی ویژه یافته است.
در تابستان ۱۴۰۲، ایران با رونمایی رسمی از موشک فتاح-۱، وارد باشگاه محدود دارندگان فناوری هایپرسونیک شد. این رویداد بازتاب گستردهای در رسانههای منطقهای و جهانی داشت و بسیاری آن را نقطه عطفی در برنامه موشکی ایران توصیف کردند.
موشک فتاح-۱ با بردی بیش از ۱۴۰۰ کیلومتر، قابلیت مانور فوقالعاده و دقت اصابت بالا، قابلیت عبور از سامانههای پدافندی چندلایه همچون گنبد آهنین را دارد. منابع مستقل نیز تأیید کردهاند که این موشک، با برخورداری از سیستم هدایت ترکیبی (اینرسی و اپتیکی)، حتی در مرحله پایانی نیز امکان تغییر مسیر دارد؛ مزیتی که در بسیاری از موشکهای پیشرفته جهان وجود ندارد.
در پاییز همان سال، فتاح-۲ با برد و سرعت بیشتر و سامانه هدایت بهبودیافته معرفی شد. سرعت موشک فتاح ۲ تا بیش از ۱۳ ماخ برآورد شده و برد آن، حدود ۱۴۰۰ تا ۱۵۰۰ کیلومتر گزارش شده است. این موشک، ضمن قابلیت حمل کلاهکهای مختلف، با استفاده از مواد کامپوزیتی پیشرفته و طراحی آیرودینامیکی مدرن، مقاومت حرارتی و پایداری سازهای چشمگیری دارد.
تحلیلگران معتقدند قدرت تخریب موشک هایپرسونیک ایران با مدل فتاح-۲، این کشور را در جایگاهی قرار داده که بسیاری از مراکز حساس دشمن در غرب آسیا در تیررس دقیق و سریع ایران هستند.
سرعت: بیش از ۱۳ ماخ (نزدیک به ۱۶,۰۰۰ کیلومتر در ساعت)
برد: بیش از ۱,۴۰۰ کیلومتر
دقت اصابت: زیر ۱۰ متر
قابلیت مانور بالا در تمام مراحل پروازی
قابلیت حمل کلاهکهای سنگین و متنوع
قیمت موشک فتاح: بر اساس دادههای غیررسمی، قیمت هر عدد موشک هایپرسونیک ایران به مراتب پایینتر از نمونههای روسی یا آمریکایی است.
لحظاتی از شلیک تا اصابت به هدف موشک هایپرسونیک فتاح
موشک خرمشهر-۴ (خیبر)، جدیدترین دستاورد صنعت موشکی ایران است که با برد بیش از ۲۰۰۰ کیلومتر و کلاهک جنگی قابل تفکیک، نقش مهمی در دکترین دفاعی کشور دارد. این موشک با بهرهگیری از سوخت مایع پیشرفته و سامانه هدایت مستقل، میتواند در فاز نهایی پرواز، مسیر خود را تغییر داده و احتمال اصابت به هدف را افزایش دهد.
خرمشهر-۴ نسبت به نسخههای قبلی خود، ضمن حفظ برد بالا و قدرت تخریب گسترده، دارای دقت اصابت بیشتری است. سرعت موشک خیبر در مراحل نهایی، سامانههای رهگیری دشمن را با چالش جدی مواجه میکند. استفاده از مواد کامپوزیتی و طراحی آیرودینامیکی جدید، سطح مقطع راداری موشک را نیز کاهش داده است.
موشک خیبر (خرمشهر-۴)، توان پاسخگویی سریع ایران به هرگونه تهدید از سوی دشمنان را افزایش داده و توازن بازدارندگی را به نفع تهران تغییر داده است. طبق گزارشها، در رزمایشهای اخیر، شلیک موفق این موشک و اصابت دقیق به اهداف، بازتاب گستردهای در رسانههای داخلی و خارجی داشت.
روسیه، با موشک آوانگارد (سرعت بیش از ۲۷ ماخ) و کینژال (برد تا ۲,۰۰۰ کیلومتر)، و چین با پروژههای عظیم DF-17 و DF-ZF، پیشگامان این فناوریاند. این دو کشور با اختصاص بودجههای عظیم و تکیه بر تجربههای تاریخی خود، توانستهاند تسلیحات هایپرسونیک را به مرحله تولید انبوه برسانند.
آمریکا، هرچند سرمایهگذاری سنگینی در پروژههای هایپرسونیک داشته (ARRW، HAWC و سایر برنامهها)، اما بنا بر گزارش پنتاگون، در مقایسه با روسیه و چین از نظر تست میدانی و ورود به میدان عمل با فاصله محسوسی روبرو است. این موضوع نگرانی مقامات نظامی آمریکا را درباره تضعیف بازدارندگی در برابر قدرتهای نوظهور افزایش داده است.
هند (با همکاری روسیه)، کره شمالی، فرانسه، بریتانیا و حتی رژیم صهیونیستی، پروژههای تحقیقاتی متعددی را آغاز کردهاند. با این حال، دستیابی به فناوری بومی موشک هایپرسونیک هنوز محدود به چند کشور است و ایران یکی از این اعضای معدود باشگاه هایپرسونیک محسوب میشود.
دستیابی ایران به موشکهای هایپرسونیک در شرایط تحریم و فشار جهانی، حتی تحلیلگران غربی را شگفتزده کرده است. بسیاری از مراکز پژوهشی و رسانههای معتبر، رونمایی موشک هایپرسونیک ایران را نهتنها دستاوردی فناورانه بلکه نمادی از استقلال صنعتی و خوداتکایی دفاعی ایران توصیف کردهاند.
در حالی که آمریکا هنوز موشک هایپرسونیک خود را وارد مرحله عملیاتی نکرده، ایران با انجام رزمایشهای میدانی و پرتابهای موفق، عملاً این فناوری را به خدمت بازدارندگی ملی درآورده است. مقایسه موشک هایپرسونیک ایران و آمریکا در شاخصهایی مانند برد، دقت و سرعت نشان میدهد که ایران از لحاظ عملیاتی در سطح بالایی قرار دارد.
رسانههای معتبر جهانی، از جمله نیویورک تایمز، واشنگتن پست و رویترز، به طور ویژه به بازتاب موشک هایپرسونیک ایران در جهان پرداخته و اذعان کردهاند که ورود ایران به عرصه هایپرسونیک میتواند معادلات امنیتی منطقه را بهطور اساسی تغییر دهد.
برنامه موشکهای هایپرسونیک ایران، نتیجه همکاری مشترک نهادهای علمی، صنعتی و نظامی کشور است. بهرهگیری از ظرفیت شرکتهای دانشبنیان، دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی، پیوند مستحکمی میان بخش نظامی و غیرنظامی ایجاد کرده است.
پیشرفت در حوزه متالورژی، مواد مقاوم به حرارت، سنسورها و رایانههای پرسرعت، همه و همه در سایه تحریمها و فشارهای خارجی حاصل شده است. این موفقیت، نه فقط در حوزه نظامی بلکه در صنایع غیرنظامی مانند هوافضا، خودروسازی و انرژی نیز تاثیرگذار بوده است.
رشد صنایع دفاعی ایران، علاوه بر افزایش امنیت ملی، منجر به ایجاد هزاران شغل تخصصی، رشد صادرات فناوریهای پیشرفته و ارتقای سطح علمی کشور شده است.
در وقایع اخیر منطقه، بهویژه تنشهای مستقیم و غیرمستقیم با رژیم صهیونیستی، شلیک موشک هایپرسونیک ایران به اسرائیل در قالب رزمایشها یا عملیاتهای محدود، پیام واضحی از آمادگی و قدرت بازدارندگی تهران مخابره کرده است.
سرعت خیره کننده و باورنکردنی موشک هایپر سونیک ایرانی
اطلاعات رسمی و تصاویر ماهوارهای نشان میدهد که ایران، موشکهای هایپرسونیک خود را در رزمایشهای میدانی آزمایش و آماده استفاده عملیاتی کرده است. اخرین خبر از موشک هایپرسونیک ایران بازتاب گستردهای در رسانههای بینالمللی داشته و بسیاری از کارشناسان نظامی معتقدند که این دستاورد میتواند توازن قوا را برای سالها به نفع تهران تثبیت کند.
در دهههای اخیر، رژیم صهیونیستی میلیاردها دلار برای توسعه و ارتقای سامانههای دفاع موشکی چندلایهای مانند گنبد آهنین (Iron Dome)، فلاخن داوود (David’s Sling) و پیکان (Arrow) هزینه کرده است. این سامانهها برای رهگیری راکتها، موشکهای کروز، و حتی برخی موشکهای بالستیک با برد متوسط و بلند طراحی شدهاند و در سالهای گذشته نیز توانستهاند بخشی از تهدیدات منطقهای را خنثی کنند. با این حال، ورود موشکهای هایپرسونیک ایران به عرصه نبرد، الزامات و تواناییهای پدافندی اسرائیل را با چالشهای اساسی مواجه کرده است.
مهمترین ویژگی موشکهای هایپرسونیک ایرانی، ترکیب سرعت بسیار بالا (تا ۱۳ ماخ)، پرواز در لایههای میانی و بالایی جو و قدرت مانورپذیری شدید در طول مسیر است. موشکهای بالستیک متعارف، پس از ورود به فاز نهایی، مسیر نسبتاً قابلپیشبینی دارند و این امر امکان رهگیری آنها را با سامانههایی مانند پیکان یا فلاخن داوود تا حدودی فراهم میسازد. اما موشکهای هایپرسونیک، به دلیل تغییر مکرر مسیر در تمامی فازهای پرواز و استفاده از الگوریتمهای پیشرفته هدایت، برای سامانههای دفاعی اسرائیل هدفی بسیار دشوار و پرهزینه محسوب میشوند.
سرعت بالای این موشکها نهتنها زمان واکنش اپراتورها و سامانههای راداری را به حداقل میرساند، بلکه در بسیاری از موارد، سامانه پدافند فرصت کافی برای رهگیری و شلیک متقابل را نمییابد. به عنوان نمونه، مدت زمان رسیدن موشک هایپرسونیک ایران به اسرائیل، بسته به فاصله شلیک، ممکن است تنها ۶ تا ۷ دقیقه باشد. این بازه زمانی کوتاه، از مرحله شناسایی تا رهگیری و انهدام، فشار بیسابقهای بر شبکه فرماندهی و کنترل اسرائیل وارد میکند.
سامانههای دفاع موشکی اسرائیل عمدتاً برای رهگیری تهدیدات با سرعت و مانورپذیری پایینتر بهینهسازی شدهاند. سامانه گنبد آهنین، در درجه اول برای مقابله با راکتها و موشکهای کوتاهبرد غیرهدایتشونده طراحی شده و عملاً در برابر موشکهای هایپرسونیک، که با سرعت و الگوهای پروازی غیرقابل پیشبینی حرکت میکنند، کارآیی ندارد.
فلاخن داوود و پیکان بهطور نظری توانایی رهگیری برخی موشکهای بالستیک را دارند، اما حتی رسانهها و مقامات اسرائیلی اذعان کردهاند که این سامانهها برای تهدیدات هایپرسونیک هنوز به بلوغ کامل نرسیدهاند. مانورپذیری موشکهای ایرانی و امکان تغییر مسیر در آخرین لحظات پرواز، بزرگترین نقطه ضعف این سامانهها را آشکار میسازد؛ چرا که الگوریتمهای رهگیری آنها مبتنی بر محاسبه مسیر اولیه پرتاب است و با تغییر مسیرهای سریع، عملاً شلیک ضد موشک به خطا میرود.
اصابت پرشمار موشک های هایپرسونیک از میان پدافند هشت لایه اسرائیل
یکی دیگر از جنبههای عبور موشکهای ایران از پدافند دشمن، استفاده گسترده از تاکتیکهای جنگ الکترونیک، پرتاب همزمان چندین موشک برای اشباع سامانههای دفاعی (Saturation Attack)، و همچنین بهکارگیری اهداف فریبنده (Decoy) است. با شلیک چندین موشک و یا ترکیب انواع مختلف کلاهکها و حتی پهپادهای انتحاری، بار سنگینی بر شبکه راداری و فرماندهی دشمن وارد میشود و احتمال موفقیت موشکهای اصلی را چندین برابر میسازد.
در رزمایشهای اخیر سپاه پاسداران و ارتش جمهوری اسلامی ایران، بارها سناریوی عبور از پدافند چندلایه و پیچیده شبیهسازی و با موفقیت اجرا شده است. این تمرینها، بهویژه شلیک همزمان موشکهای بالستیک و هایپرسونیک و پهپادهای مختلف، موجب شده تحلیلگران غربی به ناکارآمدی نسبی سامانههای دفاعی موجود در برابر تهدیدات نوین اذعان کنند.
حتی در حمله موشکی ایران به پایگاه عینالاسد آمریکا در عراق، ضعف سامانههای پدافندی پیشرفته در رهگیری و انهدام موشکهای ایرانی بهخوبی آشکار شد. این تجربه، بهعنوان الگویی برای ارزیابی کارآیی گنبد آهنین و سایر سامانهها در برابر موشکهای هایپرسونیک ایرانی مورد توجه قرار گرفته است.
مقامات نظامی و امنیتی اسرائیل بارها نسبت به تهدید فزاینده موشکهای هایپرسونیک ایران هشدار دادهاند. رسانههای اسرائیلی نیز ضمن اعتراف به عقبماندگی نسبی سامانههای دفاع موشکی خود در این حوزه، خواستار سرمایهگذاری بیشتر و تسریع در توسعه فناوریهای جدید رهگیری شدهاند. با این حال، بنا بر اظهارنظر بسیاری از کارشناسان، دستکم در آینده نزدیک، هیچ سامانهای با اطمینان نمیتواند تهدید موشکهای هایپرسونیک را به طور کامل دفع کند.
در نتیجه، چگونگی عبور موشکهای ایران از سامانه پدافند اسرائیل، نهتنها به ویژگیهای فنی این موشکها، بلکه به تاکتیکهای نوین جنگی، هماهنگی سامانههای پرتاب و استفاده هوشمندانه از فناوریهای جنگ الکترونیک و اشباع دفاعی وابسته است. این ویژگیها، در کنار سرعت و مانورپذیری بینظیر، موشکهای هایپرسونیک ایران را به تهدیدی جدی و واقعی برای ساختار دفاعی رژیم صهیونیستی بدل ساخته است؛ موضوعی که اثرات آن تا مدتها بر راهبردهای دفاعی منطقهای و حتی فرامنطقهای سایه خواهد انداخت.
ظهور و گسترش موشکهای هایپرسونیک ایران، نهتنها معادلات امنیتی میان تهران و تلآویو را تغییر داده، بلکه تاثیرات بسیار عمیقی بر کل ساختار امنیتی و نظامی منطقه غرب آسیا بر جای گذاشته است. این پیامدها از منظر سیاسی، نظامی و حتی دیپلماتیک، ابعاد گستردهای را شامل میشود که در این بخش به تفصیل بررسی خواهد شد.
اولین و مهمترین پیامد، تغییر بنیادین در محاسبات امنیتی و راهبردی قدرتهای منطقهای است. کشورهای حوزه خلیج فارس، که سالها با اتکا به سپر امنیتی آمریکا و رژیم صهیونیستی، خود را در برابر تهدیدات موشکی ایران ایمن میدانستند، امروز در معرض واقعیتی جدید قرار گرفتهاند؛ واقعیتی که در آن، هیچ سامانه دفاعی مطلقاً نفوذناپذیر نیست و حتی پایگاههای حساس آمریکا در منطقه نیز از تهدید موشکهای هایپرسونیک مصون نخواهند بود.
دستیابی ایران به این فناوری، بیدرنگ باعث شتابگیری مسابقه تسلیحاتی در منطقه شده است. اسرائیل، عربستان سعودی، امارات و حتی مصر، تلاشهای خود را برای بهروز کردن سامانههای دفاعی و توسعه پروژههای مشترک ضدهایپرسونیک افزایش دادهاند. این کشورها، ضمن درخواست از آمریکا و غرب برای ارتقاء سپرهای دفاع موشکی، به دنبال خرید تجهیزات جدید و سرمایهگذاری گستردهتر در حوزه جنگ الکترونیک و فناوریهای ضد موشک هستند. در همین حال، نگرانی از گسترش فناوریهایپرسونیک به سایر بازیگران غیردولتی یا گروههای مقاومت منطقهای، نیز به دغدغهای تازه در محاسبات امنیتی بدل شده است.
با ورود ایران به حوزه موشکهای هایپرسونیک و اعلام رسمی توانایی تولید انبوه این سلاحها، سطح بازدارندگی منطقهای به شکل بیسابقهای ارتقا یافته است. امروزه، حتی قدرتهایی که در گذشته گزینه اقدام نظامی علیه ایران را مطرح میکردند، مجبور به بازنگری اساسی در راهبردهای خود شدهاند. عملاً، هزینه هرگونه تجاوز یا حمله به ایران به شکل تصاعدی افزایش یافته و سناریوی وقوع یک جنگ گسترده در منطقه بیش از پیش غیرمحتمل جلوه میکند.
توسعه موشکهای هایپرسونیک ایران، همچنین باعث شده بسیاری از قدرتهای جهانی، رویکرد واقعگرایانهتری در قبال تهران اتخاذ کنند. برخی دولتهای غربی، به ویژه پس از حملات موشکی دقیق ایران به اهداف نظامی آمریکا در عراق، دریافتند که راهبرد فشار حداکثری و تهدید نظامی، دیگر بازدارندگی کافی ندارد و باید مذاکره و تعامل دیپلماتیک را در اولویت قرار دهند. در همین حال، متحدان ایران، از جمله محور مقاومت، با تقویت ظرفیتهای بازدارنده خود، احساس امنیت بیشتری یافته و در مواجهه با تهدیدات منطقهای، به بازیگری فعالتر بدل شدهاند.
در نهایت، انعکاس گسترده اخبار مرتبط با جدیدترین موشک هایپرسونیک ایران در رسانههای جهانی، تصویری تازه از ایران به عنوان یک بازیگر فناورانه و قدرتمند در ذهن افکار عمومی منطقه و جهان ایجاد کرده است؛ تصوری که فراتر از مرزهای ژئوپلیتیکی، تأثیرات روانی و استراتژیک عمیقی در بلندمدت خواهد داشت.
ظهور و عملیاتی شدن موشکهای هایپرسونیک در زرادخانه دفاعی ایران، موجب بازتعریف مبانی راهبردی و نظامی کشور شده است. دکترین دفاعی جمهوری اسلامی ایران، همواره مبتنی بر بازدارندگی فعال، مقابله نامتقارن و اتکا به ظرفیتهای بومی بوده؛ اما با ورود به عصر هایپرسونیک، این مبانی دستخوش تحولی اساسی شدهاند.
موشکهای دوربرد و بهویژه موشکهای هایپرسونیک ایران، ستون فقرات دکترین بازدارندگی کشور را تشکیل میدهند. تجربه جنگ تحمیلی و تهدیدات مستمر اسرائیل و آمریکا، بهخوبی به مقامات ایران آموخته است که تنها راه پیشگیری از جنگ، افزایش هزینه و ریسک تجاوز برای دشمن است.
در این راستا، توسعه موشکهای با برد بالا، دقت اصابت بینظیر و قدرت تخریب گسترده، توانسته سطح بازدارندگی راهبردی ایران را به شکلی بیسابقه افزایش دهد. امروزه، هرگونه تهدید یا تهاجم به زیرساختهای حیاتی ایران، با پاسخ متقابل و فوری به اهداف حساس دشمن، حتی در فاصله هزاران کیلومتری، مواجه خواهد شد. این واقعیت، تمام محاسبات نظامی و سیاسی طرف مقابل را پیچیدهتر ساخته است.
علاوه بر این، توانایی اصابت دقیق به مراکز نظامی، صنعتی و حتی تأسیسات هستهای دشمن، نهتنها نقش ایران را در معادلات قدرت منطقهای افزایش داده، بلکه عملاً امنیت ملی را در سطحی فراتر از مرزهای جغرافیایی کشور تضمین کرده است.
تفاوت موشکهای هایپرسونیک ایران با موشکهای مافوق صوت و دیگر مدلهای بالستیک و کروز، تنها در سرعت خلاصه نمیشود. این نسل جدید موشکها، ترکیبی است از سه ویژگی حیاتی: سرعت فوقالعاده، مانورپذیری استثنایی و دقت اصابت بالا.
· موشکهای مافوق صوت با سرعتی بین ۱ تا ۵ ماخ حرکت میکنند و معمولاً قابلیت عبور از برخی سامانههای پدافندی را دارند، اما بهراحتی توسط سامانههای مدرن شناسایی و در برخی موارد رهگیری میشوند. در مقابل، موشکهای هایپرسونیک با سرعتی بیش از ۵ تا ۱۳ ماخ، امکان واکنش دفاعی را عملاً به صفر میرسانند.
· مانورپذیری و تغییر مسیر در حین پرواز از دیگر مزایای بارز موشکهای هایپرسونیک است؛ در حالی که اغلب موشکهای مافوق صوت یا بالستیک، مسیر ثابتی دارند و به همین دلیل سامانههای رهگیری میتوانند محل برخورد احتمالی را پیشبینی کنند.
· دقت اصابت: به لطف هدایت چندمرحلهای و ترکیب الگوریتمهای اینرسی، اپتیکی و راداری، موشکهای هایپرسونیک ایران قادرند اهداف ثابت و حتی متحرک را با دقتی مثالزدنی هدف قرار دهند؛ ویژگیای که بسیاری از مدلهای پیشین از آن محروم بودند.
· قابلیت عبور از سپرهای دفاعی چندلایه: نسلهای قبلی موشکها، در مواجهه با سپرهای دفاعی مدرن مانند گنبد آهنین یا سامانه پیکان، با احتمال رهگیری بالا مواجه بودند. اما فناوری هایپرسونیک، با ترکیب سرعت، قدرت مانور و تاکتیکهای اشباع دفاعی، عملاً این سدها را بیاثر ساخته است.
در مجموع، ورود ایران به عرصه موشکهای هایپرسونیک، نهتنها سطح بازدارندگی و قدرت دفاعی کشور را به طرز چشمگیری افزایش داده، بلکه دکترین دفاعی کشور را وارد مرحلهای تازه و منطبق با تحولات آینده جنگهای منطقهای و جهانی کرده است؛ مرحلهای که در آن، امنیت و منافع ملی ایران با اتکا به علم، فناوری بومی و ابتکار راهبردی بیش از هر زمان دیگری تضمین شده است.
منبع: https://theirantimes.com/iran/defense-and-security/do-iran-have-hypersonic-missile/100501/
