جلسه‌ای که به تاخیر افتاد؛ قانون چه می‌گوید

امروز شنبه 23 شهریور 1398، ساعت 2 بعد از ظهر می‌توانست زمان برگزاری جلسه ۳۹۲ شورای رقابت باشد که در آن قرار بود به شکایت چیلیوری از اسنپ‌فود با موضوع ایجاد انحصار در بازار سفارش آنلاین غذا پرداخته شود، شکایتی که پس از ثبت و ابراز آن، با حمایت و تایید دیگر بازیگران این صنعت مانند سایر سایت‌های سفارش آنلاین غذا، بسیاری از رستورانها و برخی از کاربران همراه شده است و دیگر فقط شکایت یک سایت از دیگری نیست. اما این جلسه فعلا و به درخواست اسنپ‌فود به تعویق افتاده است!

به نظر من این جلسه و نتیجه آن برای آینده صنعت سفارش آنلاین غذا، استارتاپ های ایرانی و حتی اقتصاد ایران اهمیت داشته و بر آن تاثیر جدی خواهد گذاشت. اگر نیم‌نگاهی به قانون تسهیل رقابت و منع انحصار در این لینک بیاندازید ،که طبیعتا مبنای تشکیل مرکز و شورای ملی رقابت است، خواهید دید که تحمیل و تطمیع اسنپ‌فود برای رستوران‌ها مبنی بر کار نکردن با چیلیوری، ریحون و سایر بازیگران سفارش آنلاین غذا شواهد بسیاری از نقض این قانون را دارد.

پیشنهاد می‌کنم اگر کسب و کاری دارید، در شرف تاسیس آن هستید یا حتی در یکی از این کسب و کارها کار می‌کنید نیم ساعتی وقت بگذارید و این قانون کوتاه، خصوصا ماده 44 و 45، را حتما بخوانید. بحث ما بحث رقابت بر مبنای اخلاق مداری نیست، که از اسنپ یا شاید هیچ کسب و کاری که خون راکت اینترنت در رگهای آن جاری است نمی­توان انتظار اخلاق مداری داشت، بحث ما رقابت به صورت قانونی است. به طور مثال طبق بند «الف» ماده 45 قانون تسهیل رقابت و منع انحصار، "وادار كردن اشخاص ديگر به استنكاف از معامله و يا محدود كردن معاملات آنها با رقيب" ممنوع است. یا اینکه طبق بند «ب» همین ماده " ارائه هديه، جايزه، تخفيف يا امثال آن كه موجب وارد شدن لطمه جدي به ديگران شود" ممنوع است. همچنین بند «و» همین ماده تصریح دارد که "معامله با طرف مقابل با اين شرط كه طرف مذكور از انجام معامله با رقيب امتناع ورزد" غیر قانونی است! یا اینکه به صورت مشخص در بند «ط» تشریح شده است که "سوءاستفاده از وضعيت اقتصادي مسلط" به منظور حذف رقابت منع قانونی دارد. همانطور که مشخص است، قانون در این زمینه صراحت لازم را داشته و مشکل ما در ایران نداشتن قانون نیست، بلکه اجرای درست آن است.

حالا در مقابل اسنپ‌فود چه می‌کند؟ اسنپ‌فود در طی حدود دو سال گذشته به شکل برنامه ریزی شده، سیستماتیک و بسیار گسترده به بررسی رستورانها و ارائه پیشنهادهای جذاب به رستوران­های برتر و با کیفیت ­تر پرداخته است. پیشنهاد داده شده به رستوران افزایش فروش و بعضا حتی تضمین فروش و کاهش کمیسیون دریافتی بوده و تنها شرط اجرای آن قطع همکاری با همه دیگر بازیگران صنعت سفارش آنلاین غذاست. چیزی که اسنپ‌فود آنرا "بسته همکاری ویژه" می‌نامد. سوالی که اینجا مطرح می شود این است که هدف این بسته دقیقا چیست که تنها شرط آن قطع همکاری با بقیه است؟ آیا افزایش فروش و "همکاری ویژه" بدون قطع همکاری با دیگران امکان­پذیر نیست؟ چیزی که مشخص است این نکته است که کار اسنپ‌فود مغایر تمامی مواد قانونی است که در پاراگراف قبل به آن اشاره شد.


نمومه ای از قراردادهای اسنپ‌فود با
نمومه ای از قراردادهای اسنپ‌فود با "بسته همکاری ویژه"


در همین زمان، و با توجه به شرایط اقتصادی پیش آمده که به افت فروش و کاهش سود رستورانها منجر شده، رستورانها به دنبال راه حلی برای زنده ماندن هستند. پیشنهادات اغوا کننده اسنپ‌فود برای افزایش فروش و کاهش هزینه قطعا برای اکثر رستورانها جذاب بوده و آینده نگری و نگاه بلند مدت برای بسیاری در اولویت دوم قرار دارد. این مقطع ماه عسل رستوران و اسنپ‌فود بوده و رستوران نمی‌داند و چه بسا در این شرایط اقتصادی نمی‌خواهد بداند، که پس از پایان این ماه عسل چه سرنوشت شومی در انتظار آنها خواهد بود. خریدار هم که در این شرایط اگر بخواهد از بسیاری از رستورانهای معروف به صورت آنلاین سفارش دهد، چاره ای جز استفاده از اسنپ‌فود نخواهد داشت.

افزایش فروش از طریق ذکر شده و قطع همکاری رستورانها با دیگر پلتفرمها کم کم به قطع ارتباط مشتریان با دیگر پلتفرم ها خواهد انجامید، و این خود باعث افزایش فروش اسنپ‌فود شده و … این چرخه در صورت عدم توقف در نهایت به انتقال همه مشتریان و رستورانها و حذف همه دیگر بازیگران خواهد انجامید. این عمل اسنپ‌فود تصادفی نیست و به صورت آگاهانه و فقط با هدف حذف رقابت و ایجاد انحصار صورت می گیرد.

در پست‌های بعدیم در ویرگول در مورد نمونه‌های مشابه مبارزه با انحصار در جهان که البته بسیاری از شما هم بهتر از من با آشنا هستید خواهم نوشت و کمی درباره این خواهم گفت که در میان و بلند مدت تصمیم این شورا چه تاثیری بر آینده و دورنمای کسب و کارهای جدید در فضای فعلی پرتب و تاب ایران خواهد داشت ولی برای پایان این نوشته فقط یک خط کافیست: اگر شما کاربر یا راننده امروز سرویس‌های آنلاین تاکسی ایران هستید روزگاری را تصور کنید که اسنپ بدون تپ‌سی در این بازار کار می‌کرد.