راهبردهای پیشگیری از تخلیه اطلاعات و مهندسی اجتماعی در سازمانها
تحلیل ساختاری آسیبپذیریهای انسانی و فرآیندی در امنیت سازمانی
مقدمه
امنیت سازمانی صرفاً به تجهیزات، نرمافزارها یا کنترلهای فیزیکی محدود نمیشود. بخش قابل توجهی از تهدیدها از طریق خطای انسانی، طراحی نادرست سطوح دسترسی و نبود فرآیندهای استاندارد رخ میدهد.
مهندسی اجتماعی یکی از رایجترین روشهای نفوذ اطلاعاتی است که نه با ابزار فنی، بلکه با بهرهبرداری از رفتار، اعتماد و شرایط انسانی عمل میکند. در چنین شرایطی، نقطه ضعف معمولاً فرد نیست، بلکه نبود چارچوب روشن، آموزش هدفمند و ساختار کنترلشده است.
این سند با هدف تبیین مهمترین الگوهای سوءاستفاده اطلاعاتی و ارائه راهکارهای عملی برای پیشگیری در سطح سازمانی تهیه شده است.
بخش راهبردی اول: شناسایی اهداف و طراحی سطوح دسترسی
مسئله
در بسیاری از موارد، تصور میشود هدف مهاجم مدیران ارشد هستند. اما در عمل، مهاجم به دنبال فردی است که «دسترسی دارد اما آموزش ندیده است».
هر دسترسی اضافی، یک سطح حمله بالقوه محسوب میشود.
تحلیل سازمانی
اگر کارمند پشتیبانی به نقشههای امنیت ساختمان یا برنامه جابجایی مدیران دسترسی داشته باشد، اصل حداقل دسترسی رعایت نشده است.
اگر مسئول اداری به اسناد فنی پروژه دسترسی دارد، تفکیک نقشها ناقص است.
اگر اپراتور تماس به شمارههای مستقیم مدیران ارشد دسترسی دارد، سطحبندی اطلاعات انجام نشده است.
راهکار اجرایی
طراحی ماتریس دسترسی برای هر عنوان شغلی
اجرای اصل «کمترین دسترسی لازم»
بازبینی سهماهه سطوح دسترسی
قطع فوری دسترسی در زمان تغییر سمت یا خروج نیرو
ثبت و پایش مشاهده اطلاعات حساس
بخش راهبردی دوم: آگاهی از تخلیه تلفنی
مسئله
تخلیه اطلاعات معمولاً با یک سؤال مستقیم آغاز نمیشود، بلکه با ایجاد اعتماد شروع میشود.
دانستن نام پروژه یا مدیر، نشانه اعتبار نیست.
تحلیل سازمانی
پذیرفتن تماس صرفاً به دلیل آشنایی تماسگیرنده با چند جزئیات، ضعف در فرآیند احراز هویت است.
اعتماد جایگزین تأیید هویت نمیشود.
راهکار اجرایی
آموزش سناریویی و شبیهسازی تماس
تعریف پاسخ استاندارد سازمانی:
«لطفاً درخواست را از طریق ایمیل رسمی ثبت کنید.»
آموزش مفهوم جمعآوری اطلاعات عمومی
اجرای اصل توقف، بررسی، پاسخ
بخش راهبردی سوم: سوءاستفاده از اقتدار
مسئله
لحن جدی، عنوان سازمانی و فوریت میتواند باعث تصمیمگیری عجولانه شود.
تحلیل سازمانی
ارسال اطلاعات صرفاً به دلیل معرفی با عنوان رسمی، نشاندهنده نبود فرآیند تأیید است.
راهکار اجرایی
عدم ارائه اطلاعات صرف عنوان
تماس برگشتی از طریق شماره رسمی
تعریف قانون «درخواست فوری = بررسی بیشتر»
آموزش اثر روانی اقتدار بر تصمیمگیری
بخش راهبردی چهارم: سوءاستفاده از نقاط ضعف انسانی
مسئله
خستگی، استرس و فشار کاری احتمال خطا را افزایش میدهد.
تحلیل سازمانی
کارمند تحت فشار ممکن است برای پایان سریع مکالمه، بررسی امنیتی را حذف کند.
ناامنی شغلی نیز تمایل به جلب رضایت را افزایش میدهد.
راهکار اجرایی
مدیریت منطقی حجم کار
محدودیت زمانی مکالمات ناشناس
ایجاد کانال مشاوره داخلی
آموزش تشخیص شرایط آسیبپذیر
بخش راهبردی پنجم: تهدید و ایجاد اضطراب
مسئله
تهدید باعث فعال شدن واکنش ترس و کاهش تحلیل منطقی میشود.
تحلیل سازمانی
هیچ مقام رسمی از طریق تهدید تلفنی اطلاعات محرمانه دریافت نمیکند.
راهکار اجرایی
تدوین قانون مکتوب مقابله با تهدید
قطع تماس در صورت تهدید
ثبت و گزارش مکالمه
آموزش مدیریت اضطراب
بخش راهبردی ششم: ایجاد صمیمیت تدریجی
مسئله
اعتمادسازی تدریجی یکی از روشهای کلاسیک نفوذ است.
تحلیل سازمانی
تماسهای مکرر دوستانه میتواند زمینهساز استخراج اطلاعات داخلی شود.
راهکار اجرایی
ممنوعیت ارائه جزئیات داخلی در مکالمات غیررسمی
ثبت تماسهای تکراری
آموزش تفکیک رابطه شخصی از مسئولیت سازمانی
بخش راهبردی هفتم: نشت اطلاعات از طریق اطرافیان
مسئله
اطلاعات گاهی از خارج سازمان منتشر میشود.
تحلیل سازمانی
انتشار جزئیات شغلی در شبکههای اجتماعی میتواند مبنای طراحی حمله هدفمند شود.
راهکار اجرایی
آموزش امنیت اطلاعات خانوادگی
پرهیز از درج عنوان دقیق شغلی در فضای عمومی
محدودسازی نمایش ساختار سازمانی
بخش راهبردی هشتم: تغییر نقش و باز
